Ocena brak

Ukrzyżowanie

Autor /Dobiegniewa Dodano /08.11.2012

Najczęściej przedstawiany temat
w sztuce chrzęść, kulminacyjne wydarzenie -> Pasji.

W okresie wczesnochrześc. U. ukazywano symbol,
jako wielki krzyż z monogramem Chrystusa; popularność
tego tematu wzrosła we wczesnym średniowieczu,
a zwł. w sztuce dojrzałego i późnego średniowiecza.
Najwcześniejsze wyobrażenia ukazują
młodzieńczego Chrystusa, stojącego na krzyżu, w
pozie oranta, z otwartymi oczyma, odzianego w
przepaskę biodrową.

Najstarsze zachowane, rozbudowane
przedstawienie U. pochodzi z VI w. - żywy
Chrystus wisi na podwyższonym krzyżu, odziany w
colobium (szata okrywająca ciało od bioder po kolana),
z długimi włosami i otwartymi oczyma, bok ma
przebity włócznią; do sceny dodano Longinusa z
włócznią i Stefatona podającego gąbkę z octem, a także
dwóch ukrzyżowanych łotrów odzianych w perizonium.

Po jednej stronie krzyża umieszczono Marię
i św. Jana Ewngelistę, po drugiej grupę świętych
niewiast. W późniejszych przedstawieniach Marię
i św. Jana umieszczano po obu stronach Ukrzyżowanego.
We wczesnośredniow. wyobrażeniach występuje,
ukazane w sposób ikoniczny lub antropomorficzny, słońce lub księżyc. Od VIII - IX w. w sztuce
kręgu bizant. przedstawiano Chrystusa jako martwego,
z zamkniętymi oczyma, z krwią płynącą z boku.

W 1 poł. IX w. w sztuce zach. wprowadzono Eklezję
- personifikację Nowego Testamentu, zbierającą w kielich
krew płynącą z boku Chrystusa, wyobrażaną na
ogół jako odzianą w kosztowną szatę, w koronie, z laską
ozdobioną chorągwią, dosiadającą zwierzęcia,
którego głowę tworzą symbole —> Ewangelistów, i Synagogę
- personifikację Starego Tetamentu, która na
ogół dosiada osła, jest odwrócona od Chrystusa, ma
przepaskę na oczach i złamaną włócznię. Do przedstawień
U. dodawano postacie aniołów, od XIV w.
zbierających krew Chrystusa do kielicha lub gestami
wyrażających rozpacz; pojawia się także ręka Boga, a
pod krzyżem wąż oraz Adam podnoszący się z grobu
lub czaszka Adama.

Od XII w. dominuje typ martwego
Chrystusa, ok. 1230—50 zmieniono dotychczasowy
układ nóg odzianego w —> perizonium
Chrystusa, ułożonych obok siebie, przybitych dwoma
gwoździami i wspartych na -> suppedaneum, na
skrzyżowane i przybite jednym gwoździem.

Nad
głową Chrystusa umieszczano titulus - tabliczkę z literami
I.N.R.I. Od ok. poł. XIV w. Marię często wyobrażano
jako podtrzymywaną przez św. Jana, trzy
niewiasty, a także z mieczem przebijającym jej serce,
wprowadzono też postać klęczącej lub stojącej Marii
Magdaleny.

W XIV i XV w. różnicowano wizerunki
łotrów wiszących na krzyżach w kształcie litery X,
ukazując dobrego jako młodego, bez brody i zwracającego
się ku Chrystusowi, towarzyszy mu czasem
anioł, i złego - jako starego, brodatego, o wykrzywionym
konwulsyjnie ciele, odwracającego się od Chrystusa,
może mu towarzyszyć diabeł.

W tle pojawia się
często tłum postaci, we współcz., bogatych strojach.
W XV i XVI w., przede wszystkim w malarstwie niderl.
i niem. podkreśla się cierpienie Chrystusa, scena
jest ukazywana na tle pejzażu lub na pustym,
neutralnym tle. W renesansie wyobrażano Chrystusa
bez śladów męki, zmniejsza się także liczba postaci.

W okresie kontrreformacji i baroku wydobywano
patetyczno-dramatyczny charakter sceny. W
czasach późniejszych U. coraz częściej zastępowano
-> krucyfiksem.

Podobne prace

Do góry