Ocena brak

Ujęcie morfogenetyczne Margaret Archer

Autor /Ferdek Dodano /20.07.2011

Dla Archer struktura i podmiotowość są dwoma odrębnymi, przeplatającymi się ze sobą wątkami. Kładzie nacisk na analizę wzajemnych powiązań w czasie między tymi pojęciami.

Co najważniejsze, struktura i podmiotowość oddziaływają w czasie w różny sposób: można je oddzielić czasowo. Struktura nieuchronnie poprzedza w czasie podmiotowość, a zmiany struktury w nieunikniony sposób następują po działaniach podmiotów.

Brytyjska badaczka Margaret Archer twierdzi, że oba te zjawiska są rozdzielne w sensie ontologicznym i analitycznym. Obie posiadają autonomiczne cechy, dzięki którym są zdolne do wywierania na siebie wzajemnie wpływu. Dualizm analityczny umożliwia równoczesne badanie wpływu struktur na podmiotowość i odwrotnie. Zdaniem Archer, warunkiem zrozumienia istoty relacji między strukturą i podmiotowością jest uwzględnienie czasu w którym zachodzą wzajemne relacje . Autorka podkreśla, że różne relacje między obu zmiennymi zachodzą w różnych okresach (przeszłość i teraźniejszość).

Kluczowym elementem analizy jest „sekwencja morfogenetyczna”. Składa się ona z trzech etapów :

1. warunkowanie strukturalne,

2. interakcja,

3. dostosowanie strukturalne.

Etapy tego cyklu przebiegają w trzech kolejno następujących po sobie, ale także częściowo się zazębiających, odcinkach czasu.

  1. Etap warunkowania strukturalnego koniecznie wyprzedza etap interakcji podmiotu i struktury, ten z kolei wyprzedza etap strukturalnego przystosowania. W podejściu M. Archer struktura jest zagregowanym rezultatem działań, które miały miejsce w przeszłości. Ma ona zdolność wywierania wpływu na (późniejsze) interakcje aktorów i warunków strukturalnych. Wpływ może ograniczać lub ułatwiać realizację celów różnych grup aktywnych w procesie interakcji. Autorka nie przypisuje strukturze społecznej zdolności determinowania zachowań. Jej wpływ na podmiotowość jest pośredni- zachodzi przez układ kosztów i korzyści branych pod uwagę przez podmioty działające na rzecz zmiany lub obrony status quo

  2. Na etapie interakcji zastane wpływy strukturalne zderzają się z wpływami(działaniami) aktorów zmierzających do zmiany status quo. W rezultacie interakcji, wyłania się nowy układ strukturalny (etap trzeci) będący wypadkową działania sił na rzecz status quo i zmiany. P

  3. roces przystosowania (doskonalenia) strukturalnego (structural elaboration) przebiega spontanicznie, przy udziale wielu różnych grup interesów, nie jest sterowany przez żadne centrum. Jego rezultat jest niemożliwy do przewidzenia, często nie odpowiada oczekiwaniom żadnego z uczestników społecznych interakcji. Etap ten otwiera jednocześnie początek nowego „cyklu morfogenetycznego”, który wymaga nowego podejścia analitycznego, konceptualnego i teoretycznego. Zdaniem Archer to głównie zmiany w strukturze społecznej (nie refleksyjna wiedza i zachowanie aktorów jak u Giddensa) sprawiają, że prawa w naukach społecznych mają charakter historyczny) „Nasze teorie są tranzytywne nie tylko z przyczyn epistemologicznych, ale dlatego, że przedmiot naszych badan sam podlega zmianom w czasie”

Perspektywa zmiany społecznej/politycznej w podejściu Archer jest ewolucyjna, bowiem jej zdaniem zmiany wymagają odpowiednio długiego czasu podczas którego zachodzą społeczne interakcje. Zdaniem autorki, czas historyczny odgrywa kluczową rolę w analizie wzajemnych wpływów struktury i podmiotowości.„Bez odpowiedniej inkorporacji czasu problem struktury i podmiotowości nie może zostać nigdy rozwiązany w sposób zadowalający”

Archer podobnie jak wszyscy krytycy jednowymiarowej analizy, odrzuca woluntaryzm i determinizm jako błędne metodologicznie paradygmaty analizy społecznej. Podmiot posiada „emergentne właściwości” reprodukowania lub transformowania struktur społecznych. „Woluntaryzm ma istotne miejsce w morfogenezie, ale jest zawsze temperowany przez ograniczenia strukturalne i kulturowe oraz bieżącą politykę możliwego ”.

KRYTYKA:

Jak wskazują krytycy, rozumowanie Archer nie bierze pod uwagę możliwości zmian podmiotowości w procesach interakcji społecznych. Tymczasem interakcje struktury społecznej i podmiotowości zmieniają nie tylko te pierwsze, ale także wywołują też zmiany cech podmiotu- jednostki lub grupy występującej w roli animatora przekształceń strukturalnych. Innym kwestią jest przewaga struktury nad podmiotowością. Zdaniem Haya (126) „w podejściu Archer powstaje wrażenie struktury jako odległej, zewnętrznej, posiadającej długą historię, podczas gdy podmiotowość jest traktowana jako efemerydalny lub ulotny moment. Wydaje się to implikować rezydualny strukturalizm zakłócany tylko od czasu do czasu przez podmiotowość. Ta ostatnia wychodzi z cienia i wraca szybko skąd przyszła jako perturbacja lub naruszenie logiki strukturalnej reprodukcji”. Zasługą Archer jest niewątpliwie dalsze rozwinięcie i pogłębienie krytyki podejść jednostronnych- kolektywizmu i indywidualizmu- w analizie społecznej, w szczególności modele analityczne zmiany społecznej oparte na wzajemnych relacjach pojęć struktura społeczna– podmiotowość.

Podobne prace

Do góry