Ocena brak

TYSZYŃSKI ALEKSANDER

Autor /MamaMia Dodano /02.04.2012

TYSZYŃSKI ALEKSANDER, ur. 21 V 1811 w Petersburgu, zm. 5 XI 1880 w Miassocie (Wileńszczyzna), krytyk lit., filozof. Prawnik z wykształcenia (ukończył 1829 Uniw. Wil.), pracował w Warszawie 1839-55 jako urzędnik, biorąc czynny udział w życiu lit.; należał do założycieli —» „Biblioteki Warsz.", w której prowadził dział krytyki. W 1866-69 prof. literatury pol. Szkoły Gł. (uczniami jego byli m. in. P. Chmielowski, B. Chlebowski, A.G. Bem), 1873 został czł. AU; 1855-66 i od 1869 gospodarował w Miassocie. Wydał 1837 powieść epistolamą —» Amerykanka w Polsce (głośną dzięki zawartej w niej teorii regionalnych szkół poet.), 1842 trzy romant. „obrazki moralne" Morena, albo Powieści blade, ogłaszał w czasopismach rozprawy i art. z różnych dziedzin humanistyki (m. in. polemizujący z W. A. Maciejowskim Rys historyczny oświecenia Słowian 1841), jednakże gł. dziedziną jego twórczości była krytyka lit., ogłaszana 1837—42 w „Tygodniku Petersb.", później gł. w „Bibliotece Warsz.", zebrana w Rozbiorach i krytykach (t. 1-3 1854); lojalista, nie zaangażowany w spory ideol., nie związany z ruchami polit.-społ., jako „pierwszy u nas gruntownie w filozofii wyćwiczony krytyk lit." (Chmielowski) cieszył się dużym autorytetem, nie tyle dzięki niezupełnie jasnym założeniom teoret., ile dzięki gruntowności rozbiorów, opartych na rozległej wiedzy. Zorientowany pragmatycznie, podjął spór z estetyzującymi koncepcjami J. Kremera i K. Libelta. Poglądy filoz. wyłożył w Pierwszych zasadach krytyki powszechnej (t. 1-2 1870), które uważał za dzieło życia; ogłosił ponadto tom zebr. szkiców lit. Wizerunki polskie (1875).

Pisma krytyczne, oprac, i wstęp P. Chmielowski, t. 1-2, Kr. 1904.

OLP III 2 (M. Straszewska); FwP (J. Ładyka); T. GRABOWSKI Stanowisko T. w dziejach krytyki literackiej w Polsce, ,,Pam. Lit." 1925/26; M. STRASZEWSKA A.T., w: Z dziejów polonistyki warszawskiej (zbiór.), W. 1964; S. SAWICKI Początki syntezy historycznoliterackiej w Polsce, W. 1969.

Podobne prace

Do góry