Ocena brak

Typy zmienności regionów

Autor /piegus Dodano /06.05.2014

Z punktu widzenia zmienności i wzrostu można wyróżnić cztery następujące typy regionów: regiony upadające, regiony stacjonarne, otwarte regiony rosnące, otwarte regiony rozwijające się (Berry, Conkling, Ray 1976, rozdz. 25).

Wzrost regionów zależy od ich zdolności do interakcji z otoczeniem zarówno przyrodniczym, jak i społeczno-gospodarczym. Jeśli z jakiegokolwiek powodu interakcje te ulegają ograniczeniu lub ustają, to zanikają lub zmniejszają się możliwości wzrostu regionów. Przykładem mogą być miasta górnicze po wyeksploatowaniu złóż mineralnych. W historii gospodarczej znajdujemy wiele przykładów takich miast, które, opuszczone przez przedsiębiorców i większość mieszkańców, stały się miastami-widmami (Virginia City w stanie Newada oraz Wabana i Bell Island w Nowej Fundlandii). Innym przykładem są miasta ominięte przez nowoczesny transport, które wskutek tego utraciły swą dawną funkcję transportową. Na przykład wprowadzenie do transportu lotniczego długodystansowych samolotów odrzutowych wyeliminowało potrzebę pośrednich lądowań w celu odnowienia zapasów paliwa. Wskutek tego upadły takie miasta, jak Gander w Nowej Fundlandii i Goose Bay na półwyspie Labrador. Jeszcze inną przyczyną upadku regionów mogą być niekorzystne zmiany demograficzne, np. wyludnianie się czy starzenie się ludności.

Region stacjonarny nie wykazuje ani wzrostu, ani upadku. Podtrzymuje swą wielkość i strukturę przez interakcje z otoczeniem. Interakcje takie nazywa się nie-innowacyjnymi. Region tego typu może jednak zostać wytrącony ze stanu stabilnej równowagi wskutek zewnętrznego szoku. Dla regionu uprawy kawy takim Szokiem może być nagły wzrost cen kawy wywołany nieurodzajem. Region położony poza obszarem nieurodzaju korzysta na tej zwyżce cen. Może więcej inwestować i konsumować, jednak w następnych latach negatywne sprzężenia zwrotne (spadek dochodów i jego konsekwencje) sprowadzają go do nowego stanu stabilnej równowagi.

Wzrost regionów otwartych może mieć źródła wewnętrzne i zewnętrzne. Wzrost indukowany z zewnątrz dokonuje się pod wpływem ważnych zmian w popycie i podaży, a także na skutek rozwoju i rozprzestrzeniania się nowych technologii. Wzrost generowany z wewnątrz zachodzi dzięki sprzężeniom zwrotnym o charakterze dodatnim. Tego rodzaju sprzężenia powodują, że elementy regionu, oddziałując na siebie, wzmacniają się wzajemnie, tworzą nowy popyt, pobudzają podaż, sprzyjają rozwojowi infrastruktury stwarzającej impulsy dalszego wzrostu.

Przez wzrost regionu rozumie się powiększanie się systemu jako całości wskutek dodawania nowych części lub powiększania części już istniejących. Wzrost może prowadzić do zmian wskutek substytucji jakiejś istniejącej części przez część nową lub wskutek zróżnicowanego wzrostu części istniejących. Czym innym jest rozwój regionu. Jest to szczególny rodzaj zmiany, przez którą dokonuje się istotna restrukturalizacja części, np. wzrasta ich funkcjonalna specjalizacja albo tworzy się nowy typ i poziom interakcji i organizacji.

Drogi (ścieżki) wzrostu regionów są nader różnorodne. Dążąc do zorientowania się w tej różnorodności, konstruujemy idealne typy wzrostu. Odwzorowane graficznie, drogi rzeczywiste dość często zbliżają się do trzech następujących typów: a) liniowego, b) wykładniczego, c) logistycznego.

Wzrost jest liniowy, jeśli jakaś wielkość regionalna wzrasta o stałą wartość w stałych odstępach czasu. Na przykład tereny przemysłowe regionu powiększające się o 50 ha w ciągu każdego roku rosną liniowo. Podobnie jeśli liczba mieszkań remontowanych w miastach regionu powiększa się o 100 jednostek w ciągu każdego roku, to wzrost ten ma charakter liniowy.

Wzrost jakiejś wielkości jest wykładniczy, jeśli powiększa się ona o stały procent w ciągu stałego okresu. Jeśli np. dochód regionu zwiększa się o 4% w ciągu każdego roku, to jest to wzrost wykładniczy. Podobnie jeśli urząd gminy odłoży w banku nadwyżkę budżetową na 5% i nie będzie jej podejmował przez wiele lat, to wkład ten będzie się powiększał wykładniczo. Tempo wzrostu wykładniczego jest szybsze od tempa wzrostu liniowego. Wzrost wykładniczy jest zjawiskiem dynamicznym. Zachodzi wtedy, kiedy rosnący system wzbogaca się o nowe elementy i kiedy związki między elementami zmieniają się w czasie. Jednym z najdobitniejszych przykładów wzrostu wykładniczego jest wrzrost ludzkiej wiedzy. Był on szczególnie spektakularny w ciągu ostatnich 4-5 wieków. Jego przyspieszenie wystąpiło także w czasach grecko-rzymskich.

Jeśli analizuje się wzrost w mniejszej skali przestrzennej, to jego obraz graficzny jest mniej wyrównany. Występują w nim także wahania, spadki i okresy stabilności. Obserwacja wielu systemów ekologicznych, a także zjawisk spoleczno-go-spodarczych, zrodziła przeświadczenie, że każdy system rosnący musi w końcu znaleźć się w fazie, w której warunki wzrostu ulegają pogarszeniu. Tego rodzaju obserwacje doprowadziły do sformułowania hipotezy o wzroście logistycznym.

W początkowej fazie wzrostu jego tempo jest wolne, następnie przybiera na sile, by w końcu osłabnąć. Wzrost ulega przyspieszeniu dzięki temu, że systemy sięgają najpierw po zasoby najlepsze i najłatwiej dostępne. Kontynuacja wzrostu sprawia, że systemy muszą sięgać po zasoby gorsze, uprawiać ziemie bardziej odległe, angażować pracowników mniej wykwalifikowanych, inwestować coraz więcej w majątek trwały. Wzrost początkowy pobudzają korzyści skali, w przypadku wzrostu kontynuowanego pojawiają się ujemne korzyści skali. Powstają środowiskowe bariery wzrostu. W końcu wzrost musi ustać. Wysuwa się hipotezę, że gdyby wzrost poszczególnych obiektów nie ustawał, doszłoby w końcu do tego, że jeden najbardziej dynamiczny obiekt wypełniłby cały wszechświat. Ale i ten obiekt znalazłby swój kres, chyba że wszechświat powiększałby się nieskończenie. Tak więc wzrost logistyczny zachodzi wówczas, gdy występuje górna granica wzrostu, podczas gdy wzrost wykładniczy jest wzrostem nieograniczonym, o tempie nieustannie przybierającym na sile. Na hipotezie wzrostu logistycznego opiera się wiele prognoz społeczno-gospodar-czych, w tym prognozy wzrostu liczby ludności świata.

Podobne prace

Do góry