Ocena brak

TYPOLOGIA MIAST

Autor /Alwin Dodano /19.09.2011

MALIKOWSKI

a. wielkość - liczba ludności,

b. gęstość zaludnienia,

c. rodzaj i funkcje centrum,

d. położenie geograficzne i otoczenie miasta,

e. dominujące działy gospodarki (wpływające na skład społeczno-zawodowy ludności i główne funkcje miasta),

f. skład ludności według pochodzenia środowiskowego i okresu zamieszkania,

g. dynamika miasta

h. tradycje historyczno-kulturowe,

i. innowacyjność w zakresie tworzenia dóbr i wartości,

j. stopień samowystarczalności.

1. Liczba ludności - powszechnie stosuje się podział na miasta: matę, średnie i duże.

Miasta małe - do 20 tyś. mieszkańców.

Ich substytuty:

a) do 5 tyś. - to głównie ośrodki obsługi rolnictwa oraz miasta znajdujące się obecnie w stanie regresu, b) od 5-20 tyś.- to miasta przemysłowe i bardziej dynamiczne.

Miasta średnie - 20-100 tyś. mieszkańców.

Miasta duże - powyżej 100 tyś. mieszkańców.

Ich substytuty:

a) 100-200 tyś. b) 200-500 tyś. c) powyżej 500 tyś.

2. Gęstość zaludnienia - można wyróżnić miasta o: dużej, średniej i słabej gęstości. Kryterium to wskazuje na wiele innych cech miast: na sposób i typ zabudowy, perspektywy rozbudowy, warunki komunikacyjne.

3. Rodzaj centrum - wskazuje na wiele istotnych cech społecznych: funkcjonalność miasta, jego czytelność, stopień integracji mieszkańców, poczucie więzi, itp. Można wyróżnić miasta o centrum: - wyraźnie i słabo ukształtowanym, - funkcjonalnym i niefunkcjonalnym. - miasta policentryczne i jednoośrodkowe,- miasta, które nie mają ukształtowanych, reprezentacyjnych centrów (powstały w okresie powojennym).

4. Kryterium funkcjonalne- można wyróżnić miasta o względnej równowadze i dominacji

pewnych funkcji. Wiąże się to z dwoma innymi kryteriami: - z dominującymi działami gospodarki, - ze składem zawodowym ludności.

Miasta w których odsetek dojeżdżających do pracy przekracza 1/3, można nazwać miastami o silnie rozwiniętym miejscu pracy. Jeśli odsetki są niższe, można mówić o miastach o średnio i słabo rozwiniętym miejscu pracy.

Rodzaj zakładów pracy i instytucji, ich liczba oraz odsetki zatrudnionych w nich wskazują na typ działalności gospodarczej i usługowej - na funkcje miasta.

Jerczyński - do miast przemysłowych należą takie, w których ponad 33% zatrudnionych jest w przemyśle. Jeśli odsetek jest mniejszy można mówić o zrównoważonych funkcjach. Gdy odsetki zatrudnionych w usługach przewyższają średnie krajowe, można mówić o miastach, w których istotne są funkcje oświatowe, kulturalne, handlowe, turystyczne, itp.

FUNKCJE MIAST ;można podzielić na:

- funkcje obsługi ludności,

- funkcje wyspecjalizowane,

Koreluje to po części z podziałem na:

- introwertyczne - nastawione głównie na obsługę lokalnej społeczności mieszkańców,

- ekstrawertyczne - "eksport", czyli działalność o zasięgu ponadlokalnym, na specjalistyczne usługi i produkcję dóbr na rynek ponadlokalny.

Krajowa hierarchia miast, wg zasięgu i rodzaju obsługi ludności:

a. stolica (posiadająca najbardziej rozbudowane funkcje ekstrawertyczne o największym terytorialnie zasięgu),

b. pozostałe wielkie aglomeracje miejskie - stolice makroregionów,

c. duże miasta - stolice dawnych województw,

d. krajowe ośrodki rozwoju (głownie stolice nowych województw),

e. regionalne lub rejonowe ośrodki obejmujące swym zasięgiem kilka gmin,

f. ośrodki miejsko-gminne

5. Położenie geograficzne i otoczenie przestrzenno-spoleczne - z jednej strony chodzi o położenie w regionie silnie, średnio i słabo zurbanizowanym, z drugiej o odległość od innych ośrodków miejskich. Można wyróżnić miasta położone w regionach silnie i słabo zurbanizowanych oraz miasta położone w dużej odległości od innych dużych ośrodków i w pobliżu ich.

6. Skład ludności wg pochodzenia społecznego i środowiskowego - wskazuje pośrednio na pewne cechy społeczno-kulturowe mieszkańców i atmosferę życia społecznego w mieście, typ więzi społecznych, uczestnictwo w

7. Dynamika miasta - chodzi tu o dynamikę ludnościową, przestrzenno-urbanistyczną, gospodarczą, usługową, kulturalną. Miasta dynamiczne w okresie powojennym powiększały liczbę ludności przez imigracje, przyrost naturalny oraz poszerzenie granic administracyjnych.

Można mówić o silnej, średniej i słabej dynamice miast.

8. Kryterium tradycji historyczno-kulturowej - wiąże się z okresem istnienia miasta, jego rolą w dziejach oraz wielkością. W miastach o bogatych tradycjach historyczno-kulturowych występuje silniejsza więź mieszkańców z miastem, patriotyzm lokalny, poczucie tożsamości i ciągłości życia społecznego, większa dbałość o zabytki, o edukację historyczną młodego pokolenia w zakresie tradycji związanych z danym miastem.

9. Kryterium innowacyjności w zakresie wytworów i wartości

Podział Holitza na: - "generatory rozwoju" - "pasożyty" Podział neutralny: - miasta tworzące dobra i wartości, Wallis - "ośrodki kultury" - podział wedle potencjału twórczego:

- stolica, - siedem największych miast, pozostałe duże miasta, - głównie dawne ośrodki wojewódzkie. - miasta przekaźniki - organizują przekazywanie dóbr wytworzonych w tych ośrodkach, np. księgarnie, salony wystaw, wypożyczalnie zbiorów płyt, - miasta - receptory tychże dóbr i wartości - nie mają własnych instytucji przekaźnikowych

10. Kryterium samowystarczalności - obecnie nie ma miast, które mogłyby być zupełnie samowystarczalne, a więc mogłyby funkcjonować bez kontaktów z innymi ośrodkami w zakresie wymiany dóbr i wartości. Miasto samowystarczalne - to takie miasto, które ma pełny zestaw podstawowych instytucji usługowych niezbędnych do zaspokajania wszechstronnych i zróżnicowanych potrzeb mieszkańców.

Kryterium urbanistyczno-architektoniczne

- wielkie miasto to takie, które ma odpowiedni wielkomiejski, czyli wysokościowy Łyp zabudowy (centrum), jej reprezentacyjny charakter, przestronnść, nowoczesność i rozmach ulic i budowli, pewne zróżnicowanie funkcjonalne terenów oraz znaczny obszar, który pociąga za sobą rozbudowany i urozmaicony system komunikacji wewnątrzmiejskiej i podmiejskiej.

Kryterium "ściśle socjologiczne"

- wielkie miasto to organizmy, które oprócz określonej liczby mieszkańców oraz gęstości zaludnienia cechuje anonimowy i rzeczowy charakter styczności społecznych, formalizacja więzi oraz duże zróżnicowanie społeczno-zawodowe i społeczno-kulturowe mieszkańców.

Heterogeniczność dotyczy, zatem zróżnicowania pod względem wykształcenia, zawodu, pochodzenia społecznego, terytorialnego, stylów życia i systemów wartości. Duże miasto to takie, które ma prawie pełny zestaw zawodów, typów wykształcenia i stylów życia. Ma to być miniatura społeczeństwa globalnego.

Kryterium funkcjonalne

- miasto duże spełnia szereg różnych funkcji, zarówno w stosunku do zbiorowości ludzi je zamieszkujących, jak też do szerszego terytorium. Treść funkcji i intensywność ich spełniania decydowały o wyróżnieniu tzw. Typów funkcjonalnych miast:

- mniejsze ośrodki miejskie - miasta o wyraźnie określonych i dominujących jednej czy kilku funkcjach,

- duże ośrodki miejskie - spełniają rozliczne i złożone funkcje.

Jest to kryterium wielofunkcyjne.

Kryterium funkcji typowych dla dużych miast:

funkcje kulturotwórcze - funkcje zaspokajania potrzeb wyższego rzędu, głównie w zakresie nauki i kultury.

Wallis -funkcje miasta - ośrodka kulturalnego:

1. tworzenie dóbr i wartości kulturalnych,

2. krytyczne i selektywne przyswajanie dóbr i wartości tworzonych w innych ośrodkach,

3. kształcenie i reprodukcja wysoko kwalifikowanych kadr,

4. inwestowanie, konserwacja i modernizacja bazy kulturowej oraz ochrona zabytków,

5. zapewnienie obiegu dóbr i wartości własnych i powstałych w innych ośrodkach,

6. usuwanie dysproporcji, jakie zachodzą w układzie, czyli prowadzenie własnej polityki kulturalnej w pewnej skali przestrzennej (regionu, województwa) .

Kryterium samowystarczalności - samowystarczalność miasta w sensie usługowym nie produkcyjnym, tzn. miastem dużym nazwiemy takie miasto, które jest samowystarczalne w zakresie zaspokajania rozlicznych i złożonych potrzeb mieszkańców - czyli takie, z którego mieszkańcy nie muszą wyjeżdżać do innych miast w tym celu. Żadne miasto nie jest samowystarczalne w sensie absolutnym.

Kryterium instytucjonalne - za miasto wielkie uznawane jest takie, które ma pełny zestaw instytucji niezbędnych do zaspokajania wszechstronnych, mocno zróżnicowanych i coraz bardziej różnicujących się potrzeb ludności.

Dotyczy to zwłaszcza potrzeb wyższego rzędu związanych z kształceniem i podnoszeniem kwalifikacji, realizacją rozmaitych zainteresowań oraz potrzeb kulturalnych (uczelnie wyższe, instytucje wyższego poziomu kultury, inne instytucje związane z jakością życia mieszkańców.  

Kryterium przestrzenno-geograficzne - położenie miasta w regionie mniej lub bardziej zurbanizowanym, jego odległość od innych dużych miast i przestrzenny zasięg wpływów społeczno-kulturowych. Duża odległość od danego miasta od ośrodków wielkomiejskich zmusza je niejako do większej samowystarczalności usługowej.

Kryterium świadomościowe

- zasada patrzenia na zjawiska społeczne ze "współczynnikiem humanistycznym" każe również zastosować kryterium świadomościowe. Nie chodzi o to, że wielkość miasta zależy bezpośrednio od postrzegania go jako wielkiego przez ludzi, ale takie jego postrzeganie wpływa na pewne postawy wobec niego, co nierzadko pociąga za sobą określone działania lub też kształtuje gotowość do działań. Mieszkańcy, postrzegając jakieś miasto jako wielkie, mogą się tak zachowywać jakby ono było faktycznie wielkie, np. posyłać dzieci na studia w tym mieście. Takie zachowania przyczyniają się do rozwoju miasta.

Z kolei postrzeganie negatywnych cech miasta, jego prowincjonalizmu, przekonanie o jego małych możliwościach w dziedzinie zaspokajania potrzeb może wzmagać procesy emigracji z tego miasta, co z kolei hamuje jego rozwój.

Podobne prace

Do góry