Ocena brak

Tworzenie dochodu narodowego w gospodarce rynkowej

Autor /Ashlyn Dodano /14.04.2011

 

Tworzenie wartości dodanej i produkcji finalnej w gospodarce narodowej Gospodarka narodowa każdego kraju dzieli się na działy do których zaliczamy: przemysł, rolnictwo, budownictwo, transport, łączność, handel i inne usługi.

Pewne działy np. przemysł dzielą się na gałęzie. W ich skład wchodzi duża liczba przedsiębiorstw wytwarzających różnorodną produkcję i świadczące usługi. Wartość wytworzonej produkcji, dóbr i usług w ciągu roku w przedsiębiorstwie nazywa się produkcją globalną. Produkcja globalna składa się z 2 części: wartości przeniesionej oraz wartości dodanej. Wartość przeniesiona obejmuje nabyte z zewnątrz i zużyte w produkcji surowce, materiały, półprodukty, paliwo, energię itp. Wartość dodana jest sumą nowo wytworzonej wartości w przedsiębiorstwie. Często włącza się do niej amortyzacją e i wówczas mówimy o wartości dodanej brutto. Suma produkcji globalnych przedsiębiorstwa wchodzących w skład danego działu określana jest jako produkcja globalna działu. Suma produkcji globalnej wszystkich działów stanowi produkt globalny gospodarki narodowej. Produkcji globalnej nie można utożsamiać z produkcją finalną. Produkcja finalna występuje gdy zakończony został proces produkcji i dobro nie podlega już dalszemu przetworzeniu. Przeznaczone jest na cele konsumpcyjne lub inwestycyjne. Produkcję finalną działu oblicza się w ten sposób, iż od produkcji globalnej odejmuje się sumę przepływów międzygałęziowych. Produkcja globalna jest podstawą do obliczania nie tylko produkcji finalnej ale także wartości dodanej. Wartość dodaną w każdym dziale obliczamy odejmując od produkcji globalnej ogólną sumę poniesionych nakładów materiałowych pochodzących z różnych działów gospodarki narodowej. Proces tworzenia wartości dodanej w każdej gałęzi i w każdym przedsiębiorstwie nie pokrywa się z procesem tworzenia produkcji finalnej, chociaż w całej gospodarce narodowej suma wartości dodanej zawsze jest równa sumie wytworzonej produkcji finalnej. W układzie poziomym czyli w wierszach uzyskujemy informację w jaki sposób produkcja danego działu została rozdysponowana między wszystkie działy gospodarki narodowej i jaką część stanowi produkcja finalna. W układzie pionowym uzyskujemy informacje skąd dany dział kupuje produkcję pośrednią potrzebną do realizacji własnej produkcji globalnej. Produkcja globalna jest w każdym dziale większa od wartości dodanej o sumę nabytych dóbr i usług w innych działach i zużytym w innym dziale. Łączna suma wartości dodanej we wszystkich działach gospodarki narodowej stanowi roczny dochód narodowy. Proces tworzenia wartości dodanej i proces tworzenia jego wartości rzeczowej czyli produkcji finalnej nie pokrywają się ze sobą w poszczególnych przedsiębiorstwach, działach ale dają ten sam wynik w skali całej gospodarki narodowej. Każde przedsiębiorstwo bez względu na charakter produkcji przyczynia się do tworzenia nowych wartości tworzących dochód narodowy ale nie każda działalność tworzy dobra i usługi finalne. Kategorie związane z dochodem narodowym statystyka posługuje się różnymi kategoriami dochodu narodowego: produkt krajowy brutto, produkt narodowy brutto, produkt narodowy netto, dochód narodowy wg cen czynników wytwórczych, osobisty dochód ludności, dyspozycyjny dochód ludności. PKB jest odmianą produkcji wytworzonej przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na obszarze danego kraju niezależnie od tego kto jest ich właścicielem. PNB jest on miernikiem całkowitych dochodów osiąganych przez społeczeństwo danego kraju powiększony o tzw. dochody netto z tytułu własności za granicą. Dochód netto są różnicą między dochodami otrzymywanymi z tytułu własności za granicą a dochodami wypłacanymi cudzoziemcom z tytułu ich własności na terenia danego kraju. Jeżeli odpływ dochodów otrzymywanych z tytułu usług czynników produkcji będących własnością kapitału zagranicznego jest większy niż przychód dochodów z tytułu posiadanych czynników produkcji za granicą wówczas PKB jest większy od PNB. W przypadku gdy przypływ dochodów równa się odpływowi lub gdy dany kraj w ogóle nie wypłaca ani nie otrzymuje dochodu z własności to wówczas PKB równa się PNB. PNN jest on mniejszy od PNB o wielkość amortyzacji, która jest miarą szybkości zmniejszania się wartości istniejącego w kraju majątku trwałego w danym czasie będącego wynikiem jego fizycznego lub ekonomicznego zużycia. Zarówno produkt KP, PNN, PNB wyrażone są w cenach rynkowych w których to zawarty jest podatek pośredni, który wpłacany jest przez producentów we wszystkich fazach przetwórstwa do budżetu państwa. Podatek ten ma charakter cenotwórczy, czyli wpływa na poziom cen sprzedawanych towarów. DNCW jest mniejszy od PNN o wielkość podatków pośrednich w skład dochodu narodowego według cen czynników wytwórczych wchodzą: wynagrodzenie pracowników, renty z tytułu dzierżawy, czynsze z tytułu najmu, zyski z kapitału, dochody z pracy na własny rachunek. ODL jest tą częścią dochodu narodowego według cen czynników wytwórczych, która pozostaje po potraceniu nie rozdzielonych zysków przeznaczonych na rozwój przedsiębiorstwa oraz po spłaceniu przez przedsiębiorstwa podatku od dochodów do budżetu państwa. ODL jest często powiększony o tzw. transfery realizowane z budżetu państwa na rzecz ludności (zasiłki, renty). ODL podlegają bezpośredniemu opodatkowaniu i po uregulowania podatków pozostaje dyspozycyjny dochód ludności (DDL), który może być skonsumowany lub w części zaoszczędzony.

Ceny w rachunku dochodu narodowego

Dochód narodowy będący wielkim agregatem nie sposób wyrazić w żadnych jednostkach naturalnych. Sumowanie czyli agregowanie jest możliwe tylko dzięki temu, że każde dobro i usługa maja swoją cenę rynkową. Dlatego dochód narodowy może być wyrażony w jednostkach wartościowych. W zależności od celu jakiemu służą różne kategorie dochodu narodowego są one ewidencjonowane w bieżących cenach rynkowych jakie ukształtowały się na rynku w danym kraju i w danym czasie, bądź w cenach stałych wziętych za podstawę z jednego roku wówczas niezależnie od tego jak zmieniały się ceny rynków w analizowanym okresie dobra i usługi wyrażone jest w cenach niezmiennych. Cen bieżące używane są wtedy kiedy analizuje się podział dochodu narodowego lub też globalna równowagę rynkową. Natomiast przy badaniu wzrostu dochodu narodowego, który dokonuje się w czasie ceny bieżące są bezużyteczne. Wzrost cen rynkowych stwarzałby wówczas wrażenie wzrostu dochodu narodowego, chociaż jego wielkość nie uległaby zmianie. Stosunek dochodu narodowego ujmowanego nominalnie, czyli w cenach bieżących do dochodu narodowego w ujęciu realnym czyli w cenach stałych pomnożonych przez 100 tworzy wskaźnik określony w ekonomii jako deflator. Jest on miarą przeciętnego wzrostu cen wszystkich dóbr i usług wchodzących w skład dochodu narodowego.

Podobne prace

Do góry