Ocena brak

Turzycowate

Autor /Dezyderiusz Dodano /24.02.2012

 

Turzycowate (Cyperaceae), bardzo duża rodzina w obrębie jednoliściennych (Monocoty-ledones) obejmuje 90 rodzajów z ok. 4000 gatunków i występuje na catym świecie. Są to gatunki trawopodobne, głównie wieloletnie, częściowo tworzące darnie i kępy lub płożące się za pomocą kłączy.

Rosną na mokrych siedliskach, np. na torfowiskach wysokich, łąkach bagiennych, bagnach, na brzegach, w strefie lądowienia zbiorników wodnych lub w torfian-kach. Niektóre z nich występują także w suchych i wilgotnych lasach, na miejscach trawiastych, w olsach, na wydmach, a także na wysokogórskich piargach lub szczelinach skalnych.

Obok zróżnicowanych wymagań wilgotnościowych wykazują także różne tendencje do występowania w siedliskach bogatych lub ubogich w wapń lub zupełnie bezwapiennych.

Jednakże przeważają gatunki rosnące na glebach ubogich w wapń (kwaśnych). Różnym wymaganiom odpowiada różna budowa rośliny, szczególnie blaszek liściowych i kwiatostanów. W rodzinie tej znajdują się niektóre, przeważnie pozaeuropejskie rośliny użytkowe.

Łodygi Cyperus papyrus dostarczały w starożytności bardzo często używanego papirusa. Inne gatunki Cyperus były i są używane do sporządzania mat. Kłóć wiechowata (Cladium mańscus) znalazła zastosowanie jako materiał budowlany do pokrywania dachów.

Gatunki z rodzaju Carex np. turzyca prasowa (C. pani-culata) lub turzyca brzegowa (C. riparia) często używano zamiast słomy. Łodygi i liście turzycy drżączkowatej (C. brizoides) były w niektórych okolicach stosowane jako materiał ta-picerski.

Wśród roślin jednoliściennych turzycowate są stosunkowo wyspecjalizowaną rodziną. Typowe dla niej są przeważnie trójkątne, nie podzielone na zgrubienia, zwykle wypełnione rdzeniem i nie rozgałęzione pod kwiatostanem pędy oraz liście ustawione w trzech szeregach. Pochwy liściowe mają przeważnie zamknięte, w odróżnieniu od otwartych u traw. W miejscu przejścia między pochwą a blaszką liściową zwykle nie ma właściwego języczka (ligula), inaczej niż u traw.

Blaszki liściowe mogą być równowąskie, szcze-cinowate, płaskie lub rynienkowate. Poza nielicznymi wyjątkami są wiatropylne, o kwiatostanie w postaci grona, kłosa, główki, wiechy lub rozrzutki. Niepozorne pojedyncze kwiaty, zwykle w kącie plewki dolnej, łączą się w kłosy lub kłoski stanowiąc biologiczną całość.

W Europie w obrębie rodziny Cyperaceae występują trzy podrodziny: 1. Scirpoideae [Cype-roideae) z rodzajami Cyperus, Eriophorum, Scirpus i niektórymi innymi, 2. Rhynchosporo-ideae z Rhynchospora i 3. Caricoideae między innymi z dużym rodzajem Carex.

W podrodzinie Scirpoideae obupłciowe kwiaty stojące w pachwinach przysadki kwiatowej są jeszcze stosunkowo słabo zredukowane i mają 6 szczeciniastych działek okwiatu (u rodzaju Erbphorum są one bardzo liczne i wydłużone), 2-3 pręciki i jedną zalążnię złożoną z 2-3 owocolistków, z której powstaje trójkanciasty lub soczewkowaty jednonasienny orzech. U Rhynchosporoideae kłoski składają się tylko z 2-3 przeważnie obupłciowych kwiatów z jedną górną, nieprzegrodzoną zalążnią o 2-3 znamionach.

Gatunki największej w Europie podrodziny Caricoideae mają jednopłciowe kwiaty z - zależnie od płci - tylko trzema pręcikami albo tylko z jedną zalążnią o 2-3 znamionach.

Okwiat się nie wytworzył. Żeńskie kwiaty z rodzaju Carex są zamknięte w pęcherzyku, który wywodzi się z przysadki kwiatowej. W nie omawianym tu bliżej, spokrewnionym rodzaju Kobresia znajduje się jeszcze otwarta przysadka.

U obu wspomnianych rodzajów żeńskie kwiatostany tworzą kłosy, które składają się z jed-nokwiatowych kłosków. Pochodzenie Wfosków od jednego kwiatu jest jeszcze rozpoznawalne u niektórych gatunków po szczątkowej osi kwiatostanowej.

Gatunki rodzaju Carex można podzielić na trzy grupy według rozstawienia kwiatów męskich i żeńskich:

Tak zwane turzyce „jednokłosowe" mają tylko jeden kłos, składający się z kwiatów wyłącznie męskich lub tylko żeńskich albo u góry z męskich a u dołu z żeńskich (rysunek).

Do tej grupy należą przedstawione tu gatunki od turzycy Davalla (C. davalliana) do turzycy ską-pokwiatowej (C. pauciflora) włącznie. U turzyc „jednakokłosowych" - od turzycy strunowej (C. chordorrhiza) do turzycy dwubarwnej (C. bicolor) - wszystkie kłosy są jednakowo wykształcone, z kwiatami męskimi u góry a żeńskimi u dołu lub na odwrót.

Również gatunki z mniej lub bardziej jednakowo wykształconymi męskimi i żeńskimi ewentualnie mieszanymi kłosami zaliczone są do grupy turzyc „jednakokłosowych" (rysunek), np. turzyca piaskowa (C. arenaria).

Turzyce „różnokłosowe" - od turzycy sztywnej (C. elata) do C. serotina mają podobnie jak .jednakokłosowe" wiele kłosów, jednak zawsze tylko albo z kwiatami męskimi, albo żeńskimi. Często rozwija się tylko jeden klos męski, który znajduje się najwyżej na roślinie i odbiega wyglądem od żeńskich (rysunek).

Tradycyjny podział gatunków Carex zastosowany w naszej książce nie odzwierciedla wprawdzie naturalnych stosunków pokrewieństwa, ale okazuje się bardzo praktyczny przy oznaczaniu.

Podobne prace

Do góry