Ocena brak

Turcy osmańscy

Autor /xperia10 Dodano /25.04.2012

Od XI w. Bliski Wschód najeżdżany był przez plemiona tureckie ze środkowej Azji. Jeden ze szczepów, Turcy osmańscy, zjednoczył Anatolię i podbił część Bałkanów, a w wyniku dalszej ekspansji utworzył rozległe imperium, którego potęga zagroziła bytowi chrześcijańskiej Europy.

W roku 1055 wojownicze oddziały tureckie pod wodzą Togrula Bega wkroczyły do Bagdadu. Byli to Seldżucy, plemię turkmeńskie, które wcześniej osiadło w dolnym biegu Syr-darii, przyjęło islam, a następnie rozpoczęło ekspansję na zachód. Następca Torula, Alp Arslan, zajął Syrię i Palestynę, zadając w 1071 roku dotkliwą klęskę Bizantyjczykom pod Manzikert. Bizancjum nigdy w pełni nie podniosło się po stracie Anatolii, stanowiącej serce Azji Mniejszej, która później nazwana została Turcją od nazwy ludu, który ją podbił.

Osmańscy przybysze

W państwie Seldżuków w połowie XII wieku nastąpiła dezintegracja. Młodsze dynastie seldżuckie przetrwały w różnych miejscach, a jedna z nich sprowadziła inny szczep turecki do pomocy w ob-ronie swych granic przed Bizancjum. Członkowie I tego szczepu zostali nazwani Turkami osmańskimi V (lub ottomańskimi) od imienia ich wodza Osmana (1290-1326). Następnie Turcy osmańscy zostali wynajęci przez Bizancjum jako najemnicy do pomocy w walce z przeciwnikami cesarstwa na Bałkanach, rozpoczynając w rezultacie własną ekspansję w tym rejonie. W zamian za pokój wymusili oni haracz na Macedończykach, Bułgarach i Serbach, a turecka supremacja w tym rejonie potwierdzona została w 1389 roku, kiedy w bitwie na Kosowym Polu pokonane zostały sprzymierzone siły serbskie i bośniackie,

W tym samym czasie miała miejsce ekspansja Turków osmańskich w Azji Mniejszej, w czasie której podporządkowali oni sobie inne plemiona muzułmańskie oraz stopniowo wypierali Bizantyjczyków z resztek zajmowanych przez nich obszarów. Pod koniec XIV wieku nastąpiła całkowita izolacja Konstantynopola, ze wszystkich stron otoczonego przez Turków, od których odgradzały miasto jedynie jego słynne potrójne mury obronne.

W 1396 roku krzyżowcy pod wodzą króla Zygmunta Luksemburskiego zostali pokonani pod Nikopolis, jednak turecki nacisk na Bizancjum osłabł w wyniku najazdu na Turcję środkowoazjatyckiego władcy Timura. Chociaż zwycięzca spod Nikopolis, Bajazyt I (1389-1402), był doskonałym dowódcą, nie mógł się jednak równać z Timurem, któremu uległ w bitwie pod Ankarą w 1402 roku. Nastąpiła dezintegracja imperium osmańskiego i chociaż Timur wkrótce zniknął ze sceny, musiało minąć prawie 50 lat, zanim Turcy pozbierali się, a sułtan Mehmed II (1451-81) poczuł się gotowy uderzyć na Konstantynopol.

Upadek Konstantynopola

Atak na Konstantynopol był starannie zaplanowany. Odcięte wcześniej od strony lądu, miasto pozbawione zostało także dostaw przesyłanych drogą morską, jako że Turcy zajęli dwa forty w cieśninie Bosfor, a powiększona flota turecka patrolowała morze Marmara. Naprzeciw 150-tysięcznej armii stanęło zaledwie kilka tysięcy obrońców, którzy jednak przez dwa miesiące stawiali opór, aż wreszcie 29 maja 1453 r. ulegli. Cesarstwo bizantyjskie przestało istnieć, kościoły przekształcono w meczety, a Konstantynopol - teraz pod nazwą Stambuł -stał się stolicą imperium osmańskiego.

Turcy rozprzestrzeniali się we wszystkich kierunkach, posuwając się w głąb Bałkanów, opływając północne wybrzeża Morza Czarnego, a także docierając daleko na wschód, co doprowadziło do konfliktu z odrodzonym imperium perskim. W latach 1516-17 podbili oni Syrię i Egipt, zdobywając kontrolę nad wschodnią częścią basenu Morza Śródziemnego. Pod ich panowaniem znalazły się święte miasta islamu na Półwyspie Arabskim, co zostało wykorzystane przez osmańskich sułtanów do religijnej legitymizacji ich władzy.

Szczyt potęgi tureckiej nastąpił za panowania Sulejmana Wspaniałego (1520-66). W 1521 roku Turcy zdobyli ważne miasto europejskie, Belgrad, co pozwoliło im na dalszą ekspansję w kierunku Węgier. Po zwycięstwie pod Mohaczem (1526) większość królestwa znalazła się w rękach Turków, których następnym celem stały się austriackie posiadłości Habsburgów. Jednak oblężenie Wiednia zakończyło się niepowodzeniem i Sulejman zmuszony był ustąpić. Także kolejne próby inwazji okazały się równie nieskuteczne, jednak przez prawie 200 lat Wiedeń znajdował się zaledwie 130 kilometrów od granic imperium osmańskiego.

Większymi sukcesami mogły poszczycić się armie Sulejmana w walce z Persami. Zdobyły one Bagdad i opanowały Armenię. W tym czasie powstała również potężna flota turecka, dzięki której zdobyte zostały Rodos (1522), Algier (1529), Tunis (1533) i nieco później Cypr (1571). Jednak ekspansji tureckiej nie uległa ważna strategicznie wysepka Malta, a Hiszpanie i Wenecjanie okazali się groźnymi przeciwnikami, zwyciężając w bitwie morskiej pod Lepanto w 1571 r., co uchroniło basen Morza Śródziemnego przed całkowitą dominacją turecką. W tym czasie imperium osmańskie osiągnęło swoje najdalsze granice. Stopniowo, pod rządami nieudolnych sułtanów i z powodu intryg potężnych wezyrów, system administracyjny państwa zaczął podupadać, szerzyła się również korupcja. Nastąpił okres stagnacji imperium, podczas gdy w Europie tworzyć się zaczęły silne, scentralizowane państwa o charakterze narodowym.

Niemniej jednak Turcy utrzymali imperium, ponieważ kraje europejskie zbyt zaabsorbowane były wzajemnymi waśniami, by móc wykorzystać słabość Turcji. W 1683 roku wielki wezyr Kara Mustafa postanowił ponowić próby ekspansji, uderzając na Austrię i oblegając Wiedeń. Zakończyło się to niepowodzeniem, z powodu odsieczy Jana III Sobieskiego, który na czele sprzymierzonych wojsk austiacko-niemiecko-polskich rozbił 12 września armię turecką. Bitwa wiedeńska rozpoczęła serię klęsk tureckich, które doprowadziły do podpisania pokoju w Karłowicach w 1699 roku, na mocy którego imperium osmańskie utraciło znaczne terytoria w Europie.

Po krótkim ożywieniu w XVIII wieku proces rozpadu imperium rozpoczął się na dobre. W XIX wieku przyszłość upadającej potęgi Turków osmańskich stała się problemem międzynarodowym, w którego rozwiązanie zaangażowane były wszystkie główne mocarstwa europejskie.

WAŻNIEJSZE DATY

1055

Seldżucy zdobywają Bagdad

1071

Seldżucy zwyciężają Bizantyjczyków pod Manzikert

ok. 1280

Turcy osmańscy przybywają do Azji Mniejszej

1389

Bitwa na Kosowym Polu

1396

Bitwa pod Nikopolis

1402

Turcy osmańscy pokonani przez Timura pod Ankarą

1453

Upadek Konstantynopola

1521

Zdobycie Belgradu

1522

Zdobycie Rodos, początek morskiej potęgi Turków

1526

Podbój Węgier (bitwa pod Mohaczem)

1529

Oblężenie Wiednia

1571

Klęska floty tureckiej pod Lepanto

1683

Odsiecz wiedeńska

1699

Pokój w Karłowicach; początek rozkładu imperium

Podobne prace

Do góry