Ocena brak

Trzewikodziób

Autor /Epik Dodano /31.01.2012

Niezwykły dziób umożliwia trzewikodziobowi sprawne chwytanie ryb. Niestety nie nadaje się on do chwy­tania innych zwierząt i dlatego, gdy nie ma ryb, trzewikodzioby głodują.
Wśród gatunków ptaków można wyróżnić dwie grupy. Pierwszą tworzą gatunki żywiące się zróżnicowanym pokarmem, a druga to gatunki bardzo wąsko wyspecjalizowane pod względem pokarmowym. Ptaki, które muszą zdobywać różne rodzaje pokarmu potrafią wyko­nywać wiele czynności dość dobrze, jednak żad­nej z nich nie wykonują doskonale i w pewnych sytuacjach mogą przegrać w konkurencji z gatun­kami wyspecjalizowanymi. Trzewikodzioba w ję­zyku ornitologicznym określa się mianem specja­listy pokarmowego. Chociaż także czaple i bieliki afrykańskie żywią się rybami i czasami ich zdo­byczą padają ryby dwudyszne, to trzewikodziób jest mistrzem w chwytaniu ryb z tego rodzaju. Jako specjalista pokarmowy potrafi on wykonywać pewne czynności lepiej niż inne gatunki. Jednak kiedy jest mało ryb dwudysznych, trzewikodzio­by gjodują, gdyż nie potrafią, jak bielik, chwytać w locie ryb pływających tuż pod powierzchnią lub polować na małe, szybkie rybki, tak jak to robi cza­pla. Byt trzewikodzioba jest uzależniony od liczeb­ności kilku określonych gatunków ryb, do polo­wania na które jest dobrze przystosowany. Są to afrykańskie ryby dwudyszne zwane prapłetwcami.

Wyspecjalizowany łowca
Dlaczego trzewikodziób jest specjalistą pokar­mowym? Można przypuszczać, że pozwala mu to uniknąć konkurencji ze strony innych gatunków i lepiej wykorzystać zasoby pokarmowe. Wiele ga­tunków ptaków żywi się rybami. Może wydawać się to trochę dziwne, gdyż ptaki są zwierzętami lą­dowymi , a ryby żyją w wodzie. Woda jest dla pta­ków środowiskiem obcym, nie są w stanie wytrzy­mać długo pod wodą, gdyż nie mogą tam oddychać. Jednak ryby są z kilku powodów bardzo atrakcyj­nym pokarmem dla ptaków. Są bardzo pożywne i mają stosunkowo mało niestrawnych części. Wiele ryb to organizmy stosunkowo małe i łatwe do upolowania. Nie mogą tak skutecznie bronić się przed ptakami, jak to czynią ssaki. Szczur może próbować wymknąć się z dzioba lub szponów ptaka i gryźć napastnika, natomiast ryba ma małe szan­se ucieczki i szybko dusi się.
Ptaki wykształciły wiele sposobów polowania na tego rodzaju zdobycz. Na przykład rybitwy, rybołowy i bieliki, polując na ryby, rzucają się z po­wietrza do wody, nury oraz perkozy nurkują i chwytają ryby pod wodą, a czaple brodzą na pły­ciznach. Mnogość gatunków rybożernych ptaków może być przyczyną ostrej konkurencji między nimi w walce o pokarm. Ptaki dzielą się zasobami pokarmowymi w ten sposób, że każdy gatunek pta­ków poluje na inny gatunek ryb i robią to w od­mienny sposób lub polują na innych częściach jezior i rzek.
Ryby są bardzo zróżnicowane pod względem wielkości i masy ciała, co również zmniejsza kon­kurencję w walce o pokarm między ptakami. Małe ptaki polują na małe rybki, a duże chwytają więk­sze ryby. Zdarzają się od tej zasady wyjątki, niektó­re bardzo duże ptaki - na przykład pelikany - żywią się małymi rybami, łatwiejszymi do schwytania.
Trzewikodziób jest jednym z gatunków ptaków, które wyspecjalizowały się w polowaniu na duże ryby, które innym ptakom trudno schwytać. Ich ofiarą padają głównie ryby dwudyszne.
Ryby dwudyszne żyją w płytkich wodach, czę­sto na błotnistych obrzeżach lagun, jezior i bagien, gdzie mogą znaleźć schronienie w mule lub wśród roślinności podwodnej. W gorącym klimacie Afry­ki takie płytkie zbiorniki często całkowicie wysy­chają. Inne ryby wtedy giną, jednak prapłetwce mogą przeżyć długie okresy bez wody, zagrzebując się w mule. Mogą też oddychać tlenem z powie­trza. Ich ciała, osiągające czasami do 2 metrów dłu­gości, są bardzo śliskie. Trudno je zatem utrzymać w dziobie i zabić.
Trzewikodziób może chwytać duże ryby, gdyż ma mocny dziób i bardzo umiejętnie poluje. Często przez długi czas porusza się po jednym, ulubionym obszarze jeziora i dzięki temu wie, gdzie znajdują się ofiary i jak do nich podejść. Łatwo trafia do rejonów, gdzie połów będzie najbogatszy. Może też określić, gdzie ryby przebywają wczesnym ran­kiem, a gdzie wieczorem, czy są one łatwiejsze do upolowania w ciągu dnia, czy w nocy. Tego rodza­ju informacje pozwalają każdemu drapieżnikowi odnieść sukces w trakcie łowów.
W czasie polowania trzewikodziób musi być bardzo cierpliwy i musi brodzić w wodzie bardzo powoli, aby nie spłoszyć ryb. Z tego względu czę­sto spokojnie stoi w wodzie i czeka, aż ryba zbli­ży się do niego na odpowiednią odległość. Zobaczywszy zdobycz, ptak rzuca się na ofiarę, szero­ko rozpościerając skrzydła. Duży cień rzucany przez skrzydła trzewikodzioba na krótki moment oszołamia rybę i uniemożliwia jej ucieczkę przed dziobem drapieżnika. Po uchwyceniu ofiary trzewikodziób zabija ją ściśnięciem dzioba, którego ostre krawędzie rozcinają skórę, mięśnie i kości zdobyczy, po czym gwałtownie ją połyka.
Trzewikodzioby zwykle polują w pojedynkę. Czasami można zobaczyć kilka polujących obok siebie osobników, najczęściej gdy z wysychają­cego jeziora pozostało jedynie małe bajorko, w któ­rym zostało uwięzionych wiele ryb. W takiej sy­tuacji w uczcie biorą udział również czaple, bieliki, marabuty i bociany. Kiedy nadarzy się okazja, trze­wikodzioby polują też na inne zwierzęta, takie jak żaby, gady lub małe ssaki.
Stojący trzewikodziób ma wysokość ponad jed­nego metra. Rzadko kiedy lata, a gdy to czyni, wy­korzystuje prądy powietrzne. Kominy unoszącego się ku górze ciepłego powietrza pozwalają ptakowi nabrać wysokości i szybować bez wysiłku na szero­ko rozstawionych skrzydłach w kierunku wysy­chających jezior, w których może znaleźć pokarm.

Zwyczaje gniazdowe
Samiec i samica budują na bagnach z roślin gniaz­do w kształcie płaskiego kopca. Znajduje się ono w miejscu, które zapewnia schronienie przed dra­pieżnikami. Oba ptaki biorą udział w wysiadywaniu jaj nie więcej niż dwóch w lęgu. Gdy jedno z rodzi­ców powraca do gniazda, para wita się ukłonami i klekotaniem. W czasie upałów ptaki polewają jaja przynoszoną w dziobach wodą. Bardzo młode pisk­lęta są karmione częściowo strawionym pokarmem, gdy dorastają, rodzice przynoszą im ryby w cało­ści. Zwykle w ciągu jednego roku para dorosłych ptaków jest w stanie wyprowadzić tylko jedno mło­de. Wiele osobników młodocianych ginie, gdyż nie udaje im się opanować trudnej sztuki polowania na ryby dwudyszne.
Zasięg występowania trzewikodzioba jest ogra­niczony. Gatunek ten zamieszkuje tereny podmo­kłe w środkowej Afryce. Osuszanie bagien i zamia­na ich w obszary rolnicze powodują zmniejszanie się liczebności trzewikodziobów. Ptaki giną, gdyż nie znajdują odpowiednich żerowisk i nie mogą się rozmnażać. Obecnie w stanie dzikim żyje około 2000 tych interesujących ptaków brodzących.

Trzewikodziób (Balaeniceps rex) jest jedynym przedstawicielem rodziny Balaenicipitidae w rzędzie Ciconifiormes.

Długość: 120 cm
Wysokość: 115 c m
Rozpiętość skrzydeł: do 2 metrów
Występowanie: bagna Afryki na południe od Sahary

Do góry