Ocena brak

TRZEBIŃSKI ANDRZEJ, pseud. Stanisław Łomień, Paweł Późny

Autor /Karolinia2 Dodano /02.04.2012

TRZEBIŃSKI ANDRZEJ, pseud. Stanisław Łomień, Paweł Późny, ur. 27 1 1922 w Radgoszczy pod Łomżą, zm. 12 XI 1943 w Warszawie, poeta, prozaik, krytyk lit., publicysta. Po otrzymaniu 1940 matury konspiracyjnej w warsz. gimnazjum im. T. Czackiego studiował na podziemnym UW slawistykę i filologię polską. Od 1942 współpracował z organizacją Konfederacja Narodu, był współzał. i red. (VI-XI1943) jej czasopisma —> ,,Sztuka i Naród" (SiN). Aresztowany z powodu donosu i uwięziony na Pawiaku, został rozstrzelany w egzekucji publ. na Nowym Świecie.

Działalnością pisarską (publicystyka, recenzje) wpłynął na kształtowanie się świadomości lit. w środowisku SiN. Program ideowo-artystyczny nakreślił w deklaracji tzw. Ruchu Kulturowego (SiN 1943/44) i w kilku artykułach, m. in .Pokolenie liryczne i dramatyczne (SiN 1942 nr 5) i Pokolenie wojenne („Sprawy Narodu" 1943 nr 5/6). Pod wpływem społ.-filoz. myśli S. Brzozowskiego był rzecznikiem świadomego kształtowania przez społeczeństwo własnej historii, pełnego zaangażowania i odpowiedzialności moralnej, identyfikacji postawy życiowej i artyst., zasady uniwersalizmu społ., polegającego na zestrojeniu działalności jednostki i zbiorowości. Podejmując problem kryteriów wartościowania w sztuce nawiązywał do K. Irzykowskiego. Dowodził wyższości struktury dram. -zdolnej wyrazić aktywność twórczą, nad liryką - odzwierciedlającą postawę kontemplacyjną. Założenia te rozwinął w dramacie Aby podnieść różę (druk. w „Tyg. Powsz." 1955 nr 7-9, wyst. 1970) i autokomentarzu Z laboratorium dramatu (SiN 1943 nr 8); opierając się na teorii Czystej Formy w teatrze S.I. Witkiewicza i na zasadach groteski konstruował scen. model procesów ustrojowotwórczych, pamflet zarówno na totalizm, jak i liberalizm - systemy udaremniające, jak dowodził, postawę heroiczną. W poszukiwaniu form poet. odszedł od impresyjnych wierszy krajobrazowych do liryków prozą - nawiązujących do poetyki Awangardy Krak., zwł. J. Przybosia; pozostawił erotyki, fraszki, piosenki. Podejmował krytykę kultury 20-lecia międzywojennego zarzucając jej bezideowość i konformizm, czego wyrazem była też nieukończona powieść Kwiaty z drzęw zakazanych (wyd. 1972, wraz z esejami lit. i fragm. pamiętnika). W refleksyjnym Pamiętniku, obejmującym wątki artyst., erotyczne, rel., odsłonił tragizm przedwcześnie utraconej młodości.

 

Aby podnieść różę... Poezje i dramat, oprac, i wstęp Z. Jastrzębski, W. 1970; Kwiaty z drzew zakazanych. Proza, oprac, i wstęp tenże, W. 1972.

L.M. BARTELSKI Genealogia ocalonych, wyd. 3 Kr. 1974; (wyd. 1 1963); Z. JASTRZĘBSKI A.T., w: Bez wieńca i togi, W. 1967; S. MARCZAK-OBORSKI Pohoska i T. - między groteską a dramatem, Dialog" 1968 nr 8; Z. JASTRZĘBSKI Literatura pokolenia wojennego wobec dwudziestolecia,W. 1969; M. PIWIŃSKA Witkacy w „Laboratorium dramatu" T., w: Legenda romantyczna i szydercy, W. 1973; A. ZIEMBICKI Tertium datur,Poezja" 1976 nr 9; W gałązce dymu, w ognia blasku... Wspomnienia o... A.T., oprac. J. Szczypka, W. 1977.

Podobne prace

Do góry