Ocena brak

TRISTAN I IZOLDA

Autor /Kanut Dodano /19.04.2012

Wg różnych wersji: także: Tristran, Tristram, Tristrem - od łac, tństis 'smutny' - i Iseult, Isolt, Ysolt, Isoud, Ysolde, Ysoude; bohaterowie najpiękniejszej i najbardziej wzruszającej historii miłosnej, powstałej w cyklu legend celtyckich i będącej natchnieniem niezliczonych poetów i muzyków.

Dzieje Tristana i Izoldy są znacznie starsze od opowieści o Lancelocie i Guinevere i we wcześniejszych wersjach nie były związane z cyklem arturiańskim. Najstarszy, częściowo dochowany poemat, obejmujący wcześniejsze legendy na ten temat, to Tristan (ok. 1170) anglonormańskiego poety Thomasa.

Z nieco późniejszego (koniec XII w.) poematu Beroula, prawdop. Normana, znaczna część zaginęła. Wybitną literacko wersją śr.-g.-nm. z ok. 1210 jest nie dokończony poemat Gotfryda ze Strasburga. We Francji poematy o Tristanie pisali m.in. Chretien de Troyes (utwór nie zachował się) i Marie de France (lai pt. Wiciokrzew). Angielskie wersje to m.in. Sir Tristrem, jeden z najwcześniejszych romansów w jęz. śr.-ang., prawdop. sprzed 1300, i Le Morte Darthur (zob. Artur) Malory'ego.

Sceną działania tych rozmaitych wersji są ziemie celtyckie: Kornwalia, Irlandia, Bretania; podstawowym motywem jest celtyckie podanie o ucieczce siostrzeńca królewskiego z żoną króla (por. Deirdre; Grainne); istotną treścią - wszechpotęga namiętności rozpalonych przez ślepą miłość mężczyzny i kobiety, miłość, wobec której wszelkie prawa i zwyczaje są bezsilne i którą tylko śmierć przeciąć może.

Tristan, syn króla Rivalena (Roulanda, Riwalina) i Blanchefleur (Blanscheflur), siostry króla Kornwalii, Marka (zob.), nieprześcigniony w robieniu bronią, grze na harfie i zdobywaniu serc, urodził się jednak pod złą gwiazdą: jego ojciec traci koronę, matka umiera z żalu.

Mając lat 15, Tristan przybywa na dwór swego wuja, króla Marka, pokonuje olbrzyma Morholta (Marhausa, Morolta), szwagra króla Irlandii, ale zostaje przy tym ranny ostrzem zatrutej włóczni. Uratować go może tylko siostra Morholta, królowa. Tristan płynie do Irlandii, przebrany za wędrownego śpiewaka. Królowa czarami przywraca mu zdrowie i czyni z niego nauczyciela muzyki swojej córki, pięknej Izoldy Złotowłosej.

Po powrocie do Kornwalii Tristan opowiada królowi o urodzie Izoldy z takim zachwytem, że Marek wysyła go do Irlandii, aby mu przywiózł Izoldę jako narzeczoną. Tristan rusza w podróż, w Irlandii zabija strasznego smoka, po czym prosi króla o rękę Izoldy dla króla Marka. Tristan i Izolda wsiadają na statek, a wraz z nimi służebnica Izoldy Brangien (Brangaine, Bragwaine, Brangane), której królowa dała flaszeczkę z napojem (zob.) miłosnym dla króla Marka i Izoldy.

Jednak w czasie podróży fatalna pomyłka sprawia, że Tristan i Izolda wypijają ów napój, który łączy ich szaloną, niepowstrzymaną, dozgonną miłością. Wkrótce odbywa się wesele Marka i Izoldy. W czasie nocy poślubnej wierna Brangien zastępuje Izoldę w łożu królewskim.

Kochankowie widują się nadal nocami w ogrodzie, pod drzewem, przy źródle. Zdradzeni przez zawistnych dworaków, skazani na stos, uciekają do lasu, gdzie prowadzą żywot pustelniczy. Poszukujący ich król Marek, zajrzawszy do jaskini, widzi ich oboje, niewinnie śpiących, przedzielonych nagim mieczem Tristana. Wzruszony Marek uszanował ich sen, ale zamienił miecz Tristana na swój, Izoldzie włożył na palec swój pierścień i zawiesił swą rękawicę, aby uchronić jej twarz od wpadających do jaskini promieni słońca.

Wspaniałomyślność ta porusza sumienia kochanków. Ona wraca do męża, a Tristan idzie na wygnanie, do Bretanii, gdzie poślubia piękną księżniczkę, Izoldę o Białych Dłoniach, ale pozostawia ją nietkniętą. Myśli tylko o zobaczeniu Izoldy Złotowłosej.

W przebraniu żebraka, błazna lub trędowatego udaje się w drogę i zostaje ranny. Wraca i wzywa Izoldę Złotowłosą - ona tylko może mu przywrócić zdrowie. Statek, który miał ją przywieźć, rozpiął biały żagiel jako umówiony znak, że przywozi Izoldę Złotowłosą.

Jednak zazdrosna Izolda o Białych Dłoniach oświadcza Tristanowi, że wpływający do portu statek ma żagiel czarny. Tristan odwrócił się do ściany i wyzionął ducha. Gdy Złotowłosa wbiegła do sypialni, padła martwa na ciało zmarłego. Król Marek, który dowiedział się o zgonie kochanków i poznał tajemnicę napoju miłosnego, kazał ich pogrzebać w Kornwalii w jednym grobie.

Wkrótce wyrosły na nim dwa drzewa, które połączyły się gałęziami w nierozerwalnym uścisku. Tristram and Iseult poemat (1852) Matthew Arnolda. Tristram of Lyonesse poemat w 9 pieśniach (1882) Algernona Charlesa Swinburne'a.

Tristan und Isolde dramat muzyczny (Monachium 1865, wyst. pol. Warszawa 1921) Richarda Wagnera, libretto kompozytora. Najbardziej „wagnerowskie", najtrwalsze i jedno z najtrudniejszych dla wykonawców dzieło kompozytora.

Dzieje Tristana i Izoldy, fr. Roman de Tristan et Iseut, słynna adaptacja prozą (1900, tł. T. Boya-Żeleńskiego 1925) wybitnego pisarza i mediewisty fr. Charlesa Marie Josepha Bediera, oparta na poematach Thomasa, Eilharta d'Oberg, Gotfryda ze Strasburga, a przede wszystkim Beroula.

Podobne prace

Do góry