Ocena brak

TRAWIENIE

Autor /KolesHaHa Dodano /02.08.2013

Proces fizjologiczny, w którym na drodze przemian fizycznych i chemicznych pobrane substancje pokarmowe zostają rozłożone na prostsze elementy mogące zostać wchłonięte i zużyte jako materiał budulcowy lub dostarczający energii. Fizyczne procesy obejmują wchłanianie pokarmu, jego rozdrabnianie i mieszanie z sokami trawiennymi. Niektóre substancje, jak woda, sole mineralne, witaminy nie wymagają obróbki chemicznej podczas trawienia. Natomiast —> białka, -> lipidy, -» kwasy nukleinowe są hydrolizowa-ne do prostszych elementów z użyciem enzymów trawiennych.

Trawienie może zachodzić wewnątrz-komórkowo i zewnątrzkomórkowo. W przypadku organizmów jednokomórkowych występuje trawienie pierwszego typu. Cząstka pokarmowa zostaje pochłonięta przez mikroorganizm, np. na drodze fagocytozy czy endocytozy, a następnie we wnętrzu komórki łączy się z lizosomami, tworząc wod-niczkę pokarmową. Zawarte w niej enzymy rozkładają pobrany pokarm na składniki, które przenikają do cytoplazmy i są zużywane przez komórkę.

W podobny sposób trawią także niektóre organizmy wielokomórkowe np. gąbki i niektóre parzydełkowce. U tych drugich często dochodzi do zapoczątkowania trawienia już w jamie chłoną-co-trawiącej, a dopiero nadtrawione cząstki pokarmowe są fagocytowane, czyli występuje dwuetapowe trawienie, najpierw zewnątrz- a potem wewnątrzkomórkowe. Podobny, podwójny schemat występuje również u wyżej uorganizowanych bezkręgowców, np. małży, gdzie jest zjawiskiem wtórnym, mającym znaczenie przystosowawcze. Właściwe trawienie zewnątrzkomórkowe związane jest z obecnością układu pokarmowego.

Najprymitywniejsze jego formy mają tylko jeden otwór, służący do pobierania pokarmu i usuwania jego niestrawionych resztek, np. u płazińców. Układ pokarmowy z dwoma otworami, gębowym i odbytowym, pojawia się u wyżej uorganizowanych bezkręgowców i u kręgowców. Taka organizacja układu pozwala na rozdzielenie w czasie i przestrzeni poszczególnych etapów trawienia pożywienia. W tym procesie można wyróżnić trawienie mechaniczne i chemiczne. To pierwsze dominuje w pienwszych etapach, kiedy następuje pobranie pokarmu i jego wstępne rozdrobnienie.

W poszczególnych grupach zwierząt odpowiedzialne za to są różne struktury, np. -> zęby kręgowców czy tarka mięczaków. Rozdrobnienie i nawilżenie, poprzez zmieszanie ze śliną, jest bardzo istotne w dalszych procesach trawienia. Przede wszystkim pomaga przesuwać pokarm, pozwala na jego zmiękczenie, a także ułatwia zachodzenie późniejszej fermentacji tkanek roślinnych. Z jamy gębowej pokarm trafia do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, żołądka i jelit, gdzie głównie odbywa się trawienie chemiczne.

W pewnych grupach żołądek zyskał przystosowania pozwalające na dalsze trawienie mechaniczne, przykładem może być żwacz przeżuwaczy czy bogaty w mięśniówkę żołądek ptaków i pewnych gadów, w którym miażdżenie pokarmu następuje z wykorzystaniem połkniętych przez zwierzę kamyków i ziaren piasku. Enzymy 'wykorzystywane w trawieniu należą głównie do grupy hydrolitycznych, to m.in. protezy i peptydazy rozkładające białka i peptydy, lipazy powodujące hydrolizę tłuszczy, amylazy działające na -> cukry, W zależności od ich pochodzenia można podzielić trawienie chemiczne na enzymatyczne i bakteryjne. W pierwszym przypadku źródłem enzymów są gruczoły trawienne, któiych przewody mają ujścia w przewodzie pokarmowym.

Drugi typ trawienia chemicznego dotyczy głównie roślinożerców, których przewody pokarmowe zasiedla ogromna ilość bakterii i innych mikroorganizmów, posiadających zdolność wydzielania szeregu enzymów, których brak gospodarzowi. Przykładem mogą być żołądki przeżuwaczy, obficie zasiedlone przez pierwotniaki, posiadające zdolność trawienia celulozy. Podobnie wiele bezkręgowców wykorzystuje swoją florę jelitową do trawienia tłuszczy. Strawiony pokarm ulega sorpcji w jelicie, a niestrawione resztki są usuwane przez odbyt na zewnątrz.

W przypadku roślin o trawieniu możemy mówić w stosunku do gatunków mięsożernych, rosnących na ubogich w składniki mineralne podłożach, dla których źródłem azotu i fosforu stają się ciała złapanych owadów. Trawienie zdobyczy odbywa się zewnątrzkomórkowo, w specjalnych organach pułapkowych.

Podobne prace

Do góry