Ocena brak

Traszki i salamandry

Autor /Amiga Dodano /31.01.2012

Ponad 350 milionów lat temu pier­wsze kręgowce zaczęły wyłaniać się z wody, aby spędzać część czasu na lądzie. Były to płazy, po których pojawiły się gady, ptaki i ssaki.
W obecnych czasach żyje zaledwie około 2000 gatunków płazów, które należą do trzech grup: płazów bezogoniastych (żaby i ropuchy), mających węgorzowaty kształt płazów beznogich, które żyją w norach, i płazów ogoniastych, jakimi są traszki i salamandry. Ostat­nia z wymienionych grup jest niezwykle interesu­jąca, ponieważ obejmuje gatunki prawdopodobnie najbardziej podobne do najstarszych przedstawi­cieli płazów sprzed setek milionów lat.

Przodkami płazów była grupa ryb mających obok skrzeli wykształcone płuca, dzięki którym mogły oddychać tlenem pochodzącym z powietrza. Mogły więc żyć na lądzie i w wodzie. W okresach suszy tylko takie ryby były w stanie przeżyć. Ryby te posiadały także silne płetwy parzyste, mogły więc pełzać po dnie wysychających strumieni i jezior. Mogły też przemieszczać się po lądzie w kierunku nowych zbiorników, kiedy stare wyschły. Płetwy te były pierwszymi prymitywnymi kończynami krocznymi.
Salamandry są, tak jak gady, zwierzętami zimno­krwistymi. Ich skóra jest wilgotna i muszą one żyć w wilgotnych miejscach. Osobniki dorosłe prawie wszystkich gatunków salamander mają cztery nogi. Kilka gatunków żyjących w wodzie nie posiada nóg. Większość gatunków posiada płuca i może oddychać tlenem atmosferycznym.
Salamandry wykorzystują swój długi ogon do pływania i sama obecność tego narządu pozwala zaklasyfikować je do rzędu Caudata, czyli do pła­zów ogoniastych. Inną cechą większości gatunków salamander jest długi, lepki język używany do chwytania owadów.
Znamy około 350 gatunków salamander. Nale­żą do dziewięciu rodzin, większość z nich żyje w Ameryce Północnej. Inne zasiedlają Europę, za­chodnią Azję i północno-zachodnią Afrykę. Są to zasadniczo płazy stref klimatu umiarkowanego, a obszary tropików wydają się być barierą zapo­biegającą ekspansji na południe. Kilka gatunków żyje w chłodnych górach.
Traszki są grupą płazów ogoniastych, które mają bardziej spłaszczone ogony i są silniej związane ze środowiskiem wodnym. Żyją on głównie w Ameryce Północnej i Europie, niektóre traszki można spotkać w Japonii i w Chinach.

Samice salamander i traszek składają pakiety jaj pokrytych galaretowatą substancją. Niektóre gatun­ki, szczególnie wiele gatunków traszek, składają jaja w wodzie. Wiele samic salamander składa jaja na mokrym, wilgotnym podłożu. W jajach złożo­nych w wodzie zarodki rozwijają się kilka tygo­dni, a z jaj pozostawionych na lądzie larwy klują się często dopiero po kilku miesiącach.
Małymi salamandrami są larwy - drobne, podob­ne do kijanek istoty, mające po bokach głowy ze­wnętrzne, pierzaste skrzela. Różnią się one mniej od dorosłych osobników niż larwy żab lub ropuch od dorosłych płazów bezogonowych. Larwy tra­szek rozwijają się w wodzie, gdzie też przychodzą z jaj na świat, rozwój larw niektórych gatunków salamander odbywa się na lądzie.
Rozwój dokonuje się poprzez metamorfozę, czyli przeobrażenie. Na każdym etapie rozwoju larwa traci swoje cechy larwalne i nabiera cech osobnika dorosłego. Przeobrażenie wygląda różnie u różnych gatunków, a pełne przekształcenie się larwy w osobnika dojrzałego może trwać od sześciu tygodni do pięciu lat.
Przeciętnie w pełni wyrośnięte salamandry i traszki mają długość od 10 do 20 centymetrów. Niektóre gatunki osiągają większe rozmiary - na przykład osobniki chińskiej salamandry olbrzymiej i japońskiej salamandry olbrzymiej dochodzą do 1,5 metra długości i masy około 40 kilogramów. W przeciwieństwie do nich najmniejsza znana sala­mandra - salamandra karłowata z Karoliny Północ­nej, Tennessee i Wirginii - ma 5 centymetrów lub nawet jeszcze mniej.
Długość życia salamander i traszek jest także różna u różnych gatunków, jednak zazwyczaj są to zwierzęta długowieczne. Rekordową długość życia zanotowano u chińskiej salamandry olbrzy­miej. Kilka osobników trzymanych w ogrodach zoologicznych przeżyło ponad 45 lat, a jeden osob­nik z ogrodu zoologicznego w Holandii dożył nawet 55 lat.
Schronienie.
Schronieniem salamander jest zazwyczaj chłodne, wilgotne miejsce - nora, ściółka leśna, szczeliny skalne albo bagna i strumienie. Niektóre prymi­tywne gatunki żyją w zimnych górskich strumie­niach na Syberii. Do innych mieszkańców górskich strumieni zaliczają się japońska salamandra ol­brzymia i diabeł błotny z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych. Diabły błotne także są dużymi płazami i mają od 45 do 80 cm długości. W przeciwieństwie do większości innych gatun­ków salamander nie posiadają one umiejętności widzenia stereoskopowego, czyli innymi słowy nie są w stanie widzieć jakiegoś obiektu za pomocą obojga oczu jednocześnie.
Pewna liczba gatunków salamander zamieszku­je jaskinie. Wśród nich są trzy amerykańskie gatun­ki ślepych salamander bezpłucnych: salamandra grotto z Missouri, salamandra teksaska i jeden gatu­nek salamandry ze stanu Georgia. Oprócz nich gatunkiem jaskiniowym jest też europejski od­mieniec jaskiniowy. Mała salamandra teksaska żyje w podziemnych strumieniach i studniach. Tak jak wiele innych zwierząt jaskiniowych jest biała. Liczne gatunki płazów ogoniastych znajdują też schronienie w głębokich norach i pod gnijącą ściół­ką. Przeciwieństwem ich mogą być niektóre gatun­ki pustynne. Chociaż salamandry i traszki są zasad­niczo zwierzętami słodkowodnymi, to salamandra tygrysia preferuje bardzo zasolone środowisko.
Gody i rozmnażanie się
Gody u płazów ogoniastych mają rozmaity prze­bieg i formę. Na przykład europejska traszka zwy­czajna, która większość czasu spędza na lądzie, na czas rozrodu wkracza do wody. U samca w okre­sie rozrodczym pojawia się ciągnący wzdłuż grzbietu grzebień, a ciemnozielona barwa ciała i pomarańczowy brzuch stają się bardziej inten­sywne. Samiec, pływając w wodzie, wykonuje swe­go rodzaju taniec godowy, którego najważniejszym elementem są wy machy ogonem. U niektórych gatunków traszek i salamander samce obejmują samice swymi ogonami i w ten sposób utrzymują z nimi bliski kontakt.
W szczytowym momencie godów samiec skła­da w pobliżu ciała samicy swoje plemniki w formie spermatoforu - pakietu długości 2 milimetrów. Samica wchłania je i dochodzi do zapłodnienia, dopiero później samica składa jaja.
Jedno z rodziców przebywa w pobliżu jaj do momentu wyklucia się z nich larw i chroni je przed zniszczeniem. U syberyjskiej salamandry górskiej czynność ta jest wykonywana przez samca. Po tym, jak samica złoży jaja do wody, powraca ona na ląd, a samiec pozostaje w wodzie przez całą zimę, aby je chronić.
U kilku gatunków, na przykład u salamandry marmurkowej i salamandry czerwonogrzbietej ze wschodniej części USA, stroną opiekującą się jaja­mi są samice. W wilgotnej dziurze w ziemi robią one gniazdo i-zwijają się dookoła jaj, aż do chwi­li wyklucia się larw. Dzięki temu jaja nie wysycha­ją, ponadto samice produkują substancję zapobiega­jącą rozwojowi grzybów, które mogłyby zabić jaja.
Samce amerykańskich amfium - gatunków pła­zów podobnych z wyglądu do węgorzy - budują dla swych partnerek gniazdo, do którego są skła­dane jaja. Amfiumy zamieszkują bagna i wody sto­jące. Dorastają do 90 centymetrów długości.
Aksolotl.
Jednym z najbardziej niezwykłych gatunków pła­zów ogoniastych jest aksolotl.
Jego nazwa w języ­ku Azteków oznacza „wodny potwór". Tak jak znany z opowiadań Piotruś Pan, aksolotl nigdy nie dorasta do wieku dorosłego - nigdy nie starzeje się.
Jest znakomitym przykładem neotenii. Jest to zdol­ność do rozmnażania się form larwalnych, młodo­cianych. Właśnie takie cechy larwalne można zaob­serwować u aksolotla, gdyż posiada on skrzela zewnętrzne i płetwę ogonową.
Aksolotl {Ambystoma mexicanum) jest gatun­kiem należącym do rodziny salamander poprzecznozębnych. Żyje w stawach i jeziorach Ameryki Północnej, głównie w Meksyku. Przez długi czas zwierzę gdyż uważali je oni za osobny rodzaj płaza. W koń­cu naukowcy odkryli przyczynę neotenii. Aksolotl w swoim ciele nie posiada jodu, a to oznacza, że gruczoł tarczycowy nie wytwarza hormonu tyroksyny, która jest chemicznym wyzwalaczem zapo­czątkowującym przeobrażenie się.
Kiedy poda się aksolotlowi tyroksynę, płaz traci skrzela zewnętrzne i z postaci larwalnej zmienia się w zwierzę o kształcie dojrzałej salamandry. Opuszcza ono środowisko wodne i rozpoczyna ży­cie na lądzie. Ciekawą cechą aksolotlów jest to, że w wodzie śpią one w grupach. Niektóre gatunki lą­dowych płazów ogoniastych również śpią grupowo.
Aksolotle nie są jedynymi gatunkami salaman­der wykazującymi zdolność neotenii. Na przykład rozwój pięciu gatunków dużych salamander ze wschodnich i środkowych Stanów Zjednoczonych, noszących zwyczajową nazwę psów mułowych, także zatrzymuje się na etapie larwy. W przeciwień­stwie jednak do aksolotli, ich dalszy rozwój nie następuje po podaniu tyroksyny.
Psy mułowe (odmieńce amerykańskie) posiada­ją płuca, lecz są one niewystarczające do życia na powietrzu. Płazy te pochłaniają więc tlen z wody poprzez skórę i skrzela.
Polowanie i obrona.
Salamandry i traszki są zwierzętami drapieżnymi, polującymi głównie na owady i inne bezkręgowce. W wodzie jedzą też larwy wielu stworzeń wod­nych, ponadto żywią się małymi mięczakami, a także rybami. Polują głównie w nocy.
Salamandry i traszki wyszukują zdobycz za pomocą wzroku i węchu. Gatunki żyjące w wodzie mogą lokalizować zdobycz także za pomocą narzą­du zwanego linią boczną, który jest podobny do swego odpowiednika u ryb. Jest to szeregowy układ organów czuciowych ciągnących się wzdłuż boków ciała. Narządy te znajdują się pod skórą i są po­łączone z powierzchnią ciała za pomocą porów. Wykrywają one zmiany ciśnienia w wodzie. Na­ukowcy nie są do końca pewni, jakie zadanie speł­nia linia boczna, jednakże sądzą, że funkcjonuje ona jako wykrywacz ruchów wody i stąd jest uży­teczna przy lokalizowaniu zarówno drapieżników, jak i ofiar.
Pewna liczba gatunków salamander potrafi zmieniać barwę ciała, aby wpasować się w otocze­nie. Z kolei kolory żółty i czarny są przez zwie­rzęta odbierane jako sygnały ostrzegawcze, które zazwyczaj wskazują, że ich posiadacz, na przykład osa, nie jest smaczną lub bezpieczną zdobyczą. Kilka gatunków salamander posiada właśnie takie ubarwienie. Jednym z nich jest europejska sala­mandra plamista. Jej skóra wydziela trującą sub­stancję, która sprawia, że płaz jest niesmaczny dla ptaków. Pewne inne salamandry, których smak odpowiadałby ptakom, wykształciły podobne ubar­wienie. Taka mimikra jest ich sposobem obrony przed drapieżnikami.
Traszki pływają w wodzie podobnie jak ryby, wykonując wymachy na boki tułowiem i ogonem.
Na lądzie poruszają się wolno i nieporadnie. Po­mimo to traszki i salamandry po wyjściu z wody mogą po lądzie odbywać dosyć dalekie wędrów­ki. Rok po roku powracają jednak do wody, aby się tam rozmnażać.
Instynkt powrotu.
W trakcie przeprowadzania pewnych ekspery­mentów zoologowie oznakowywali grupy traszek i przenosili je 8 km od ich strumienia. Niektóre osobniki przeniesiono nawet na drugą stronę łań­cucha górskiego. Mimo to duża część osobników powróciła do strumienia.
Dalsze eksperymenty wskazywały, że pewną rolę w odnalezieniu drogi powrotnej odgrywa węch, tak jak to jest u łososi i węgorzy, które posłu­gują się nim w czasie swych wędrówek na tarło.
Jednakże w przypadku traszek węch mógł być brany pod uwagę tylko w przypadkach, gdy odle­głość pomiędzy miejscem wywiezienia a miejscem rodzinnym nie była zbyt wielka. Uważa się, że sala­mandry mogą określać właściwy kierunek wędrów­ki także dzięki magnetyzmowi ziemskiemu i świa­tłu słonecznemu.

Nazwa „pies mułowy" pochodzi od dawnego, myl­nego poglądu, że płaz ten potrafi szczekać. Poza tym niektóre gatunki salamander określa się nazwą syren, choć oczywiście nie potrafią one śpiewać. Mają one węgorzowaty kształt i nie posiadają koń­czyn tylnych.
Jeszcze innym dziwnym i błędnym przekona­niem jest to, że europejska salamandra plamista może żyć w płomieniach ognia i że tam się rodzi. Przekonującym i prawdopodobnym wytłumacze­niem powstania tego mylnego poglądu jest to, że w dawnych czasach wrzucano do kominków drew­niane, próchniejące gałęzie, wśród których mogły znaleźć sobie schronienie salamandry. Kiedy sala­mandry ratując życie uciekały, ludzie, widząc je wyłaniające się z płomieni, zaczynali nabierać prze­konania, że płazy te rodzą się w ogniu. Prawdopo­dobnie przed spaleniem ratowała je wilgotna skóra, dzięki której miały pewien czas na ucieczkę.

Salamandry i traszki należą do rzędu Urodela obejmującego dziewięć rodzin:

Skrytoskrzelne {Cryptobranchidae)
Trzy gatunki należące do dwóch rodzajów
Długość: 60-160 cm
Wśród gatunków: chińska salamandra olbrzymia (Ąndrias davidianus)

Salamandrowate (Salamandridae)
53 gatunki należące do czterech rodzajów
Długość: 7-30 cm
Wśród gatunków: traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)

Amfiumy [Amphiumidae)
Trzy gatunki należące do jednego rodzaju
Długość: 22-76 cm
Wśród gatunków: amfiuma jednopalcowa (Amphiuma pholeter)

Ambystomy {Ambystomatidae)
35 gatunków należących do czterech rodzajów
Długość: 8-22 cm
Wśród gatunków: ambystoma marmurkowa (Ambystoma opacum)

Kątozębne (Hynobiidae)
33 gatunki należące do dziewięciu rodzajów
Długość: 10-21 cm
Wśród gatunków: traszka syberyjska (Hynobius keyserlingi)

Odmieńce [Proteidae)
Sześć gatunków należących do dwóch rodzajów
Długość: 11 -43 cm
Wśród gatunków: odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus)

Ambystomy pacyficzne [Dicamptodontidae)
Trzy gatunki należące do dwóch rodzajów
Długość: 4-27 cm
Wśród gatunków: ambystoma znad Pacyfiku (Dicamptodon ensatus)

Salamandry bezpłucne {Plethodontidae)
209 gatunków należących do 24 rodzajów
Długość: 4-21 cm
Wśród gatunków: salamandra teksaska (Typhlomolge rathbuni)

Syrenowate (Sirenidae)
Trzy gatunki należące do dwóch rodzajów
Długość: 10-90 cm
Wśród gatunków: syrena paskowana

Podobne prace

Do góry