Ocena brak

Totalitaryzm

Autor /Laura Dodano /31.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Totalitaryzm

Transkrypt

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm

TOTALITARYZM
Pojęcie XX wieczne, totus – całkowity
Całkowita likwidacja wolności obywateli, całkowita władza, kontrola państwa nad społeczeństwem i
jednostką
Z. BRZEŹIŃSKI, K.J.FRIEDRICH – 6 WARUNKÓW KONIECZNYCH, WYSTEPUJĄCYCH
RAZEM TO TOTALITARYZM:
1. istnieje jedna ideologia (różne sfery życia)
2. istnieje jedna partia kierowana przez jednostkę – ale może być więcej ludzi u władzy, lecz to
tylko fasada
3. istnieje terrorystyczna policja
4. monopol broni przez rządzących
5. monopol komunikacji (prasa, radio, telewizja, Internet)
6. monopol centralnej gospodarki




NOWOCZESNA TECHNOLOGIA – umożliwia kontrolę obywateli oraz realizowanie
monopoli
NOWOMOWA – G. OrwellRok 1984” – zinstytucjonalizowane kłamstwo, tego nie da się
skrytykować

KRTYKA TOTALITARYZMU
1. SOCJOLOGICZNE
KARL R.POPPER
• „Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie
• Na podstawie nauk empirycznych tworzy się pseudonaukę, która za pomocą indukcji
(uogólnienia) udowadnia konieczność wprowadzania pewnych działań - można manipulować
• Systemy, które zakładają prognozowanie popełniają błąd, ponieważ rozwój dziejów zależy od
rozwoju wiedzy, a tego nie da się przewidzieć
• Atakował Platona, Arystotelesa, Hegla, Marksa, za system prognozowania
Społeczeństwo otwarte nie dopuszcza do totalitaryzmu (polis Aten – wolność myślenia),
swoboda dyskusji, odpowiedzialność za czyny
Społeczeństwo zamknięta - PlatonPaństwo” – zastraszone, magiczna wiara i strach,
niezdolne do samokrytycznej refleksji, brak rozwoju, ale jest stabilność, ścisła kontrola
państwa
H. ARENDT
• „Korzenie totalitaryzmu” – skąd się wziął?
Krytyka oświeceniowej tradycji – sprowadziła ona człowieka do roli uczestnika produkcji,
ograniczyło znaczenie wspólnoty, prywatność i subiektywność wyłączyły człowieka ze strefy
publicznej, rewolucja burżuazyjna gwarantująca przywileje, prawa wspólnocie politycznej, ale
ludzkość stała się bierna, bo ma prawa
• Chwaliła Antyk, inicjatywa publiczna>> prywatność
• Ludzkość przestała się łączyć w grupy („mamy, to teraz się zajmijmy sobą”) >> powstające
biurokratyzacja i ideologia rozerwały prywatne więzi wspólnoty, zatomizowane masy i grupy
prowadzą do wzajemnego zwalczania się tych grup, w konsekwencji panuje chaos, następnie
wkracza silna ideologia totalitarna, która skupiona rozproszone masy
2. PSYCHOLOGICZNE
E. FROMM
Ucieczka od wolności, badanie osobowości autokratycznej

1

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm




Jednostki mające osobowość autokratyczną:
- masochizm czyli chęć poddania się władzy
- sadyzm – dążenie do dominacji
- infantylizm
- strach [przed utrata dóbr, tego co się posiada]
- kompleksy
- odpowiedzialność
- kompleks wolności – musi podejmować decyzje, bo to pociąga za sobą odpowiedzialność;
woli nie być wolna, niż nie być odpowiedzialna
- chęć dążenia do władzy, poddania się, alienacja z władzą
„być” zamienione na „mieć”

Krytyka totalitaryzmu jako teoretyczna podstawa ideologii demokratycznych: (str. 348)

a) pojęcie totalitaryzmu:
-

totalitaryzm przeciwstawiany był pluralizmowi, rządom demokratycznym, liberalizmowi
termin został wprowadzony przez włoskich faszystów i dotyczył państwa totalnego, totalitarnego,
„wszechobejmującego”, był uznawany za XX-wieczną dyktaturę, jak dotąd wcześniej nieznaną
- przymiotnik totalitarny odnoszono zarówno do państw faszystowskich, jak i do państw „realnego
socjalizmu” (z jednej strony charakteryzowano państwo totalitarne jako państwo „ideologiczne”,
dążące do kontroli nad całokształtem aktywności jednostki ludzkiej w imię określonej ideologii, z
drugiej strony podkreślano fikcyjność ideologii i akcentowano określone struktury i mechanizmy
sprawowania władzy)
- rozmaicie interpretowano przyczyny totalitaryzmu:
~ amerykański politolog, N. S. Timasheff, definiował go jako cechę państwa, polegającą na
nieograniczonym rozszerzeniu funkcji państwa
~ niemiecki historyk, H. Buchheim, definiował go jako reżim chcący ukształtować człowieka
na obraz własnej doktryny, zakładający i dążący do totalnej kontroli jego myśli
~ C. J. Friedrich i Z. Brzeziński definiowali społeczeństwo totalitarne, w którym:
1)
istnieje oficjalna ideologia, składająca się z doktryny obejmującej wszystkie
aspekty życiowe ludzkiej egzystencji (musi być ona biernie akceptowana przez ludzi)
2)
istnieje jedna masowa partia, z liderem na czele
3)
występuje kontrolny monopol takiej partii nad wszelkimi siłami zbrojnymi
4)
wszelkie media są pod ścisłym nadzorem ze strony władzy
5)
występuje system terrorystycznej kontroli policyjnej, skierowanej zarówno
wobec „wrogów”, jak i ludności państwa
istnieje centralnie zarządzana gospodarka i kontrola nad nią
b) Hanna Arendt: (1906-1975), filozof, uczennica Karla Jaspersa, wielka moralistka XX wieku,
urodzona w Hanowerze, autorka m.in.: „Korzeni totalitaryzmu”, „O rewolucji”, „Eichmann w
Jerozolimie. Rzecz o banalności zła”.
• poglądy Arendt:
- określała totalitaryzm jako nową formę rządzenia, całkowicie odmienną od despotyzmu, tyranii
czy dyktatury
- twierdziła, że istotą totalitaryzmu jest całkowite odrzucenie prawa, zastąpionego przez dynamikę
ruchu totalitarnego
- terror jest irracjonalny – istnieje sam dla siebie
- wg niej, źródeł totalitaryzmu należy szukać w antysemityzmie, w ideologii imperializmu, wreszcie
– w powstaniu społeczeństwa i ruchów masowych, ruchów, które pozbawiają ludzi autentycznego
poczucia uczestnictwa w życiu politycznym
- niezrealizowanie wszystkich postulatów rewolucji burżuazyjnej, Arendt również zaliczyła do
przyczyn totalitaryzmu
c) Karl Popper: (1902-1994), filozof związany z pozytywistyczną szkołą wiedeńską, autor głośnej
pracy „Logika odkrycia naukowego”, a także „Społeczeństwa otwartego”, „Nędzy historyzmu”.

2

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm


poglądy Poppera:
krytycznie odniósł się do poglądów filozoficznych, społecznych i politycznych Platona,
Arystotelesa, Hegla i Marksa (zarzucał im stworzenie systemów, opartych na założeniu, iż historia
ma obiektywny sens, inaczej cel, który można poznać naukowo)
- źródeł totalitaryzmu upatrywał w wierze w istnienie takiego sensu historii – „ci którzy go znają,
uzurpują sobie prawo do stworzenia totalitarnego społeczeństwa, kontroli nad całością życia
społecznego”
- występował w obronie społeczeństwa otwartego, czyli takiego społeczeństwa, które uznaje
różnice między faktami a wartościami, uznaje możliwość błędu w każdej teorii – społeczeństwo
otwarte dopuszcza istnienie różnych zdań i poglądów (zgodnie z zasadą: „ja mogę się mylić, ty
możesz mieć rację, i wspólnym wysiłkiem możemy zbliżyć się do prawdy”), jest ono oparte na
ustroju demokratycznym
- odrzucał wszelki profetyzm społeczny („prorokowanie społeczne”) – wg niego prowadzi on ludzi
do zniewolenia w imię utopijnych wizji
d) Raymond Aron: (1905-1983), francuski socjolog i politolog, jeden z wybitnych krytyków
totalitaryzmu, autor m.in. „Etapów myśli socjologicznej”, „Opium intelektualistów”, „Demokracja
i totalitaryzm”.
• poglądy Arona:
- krytykował utopijny charakter marksizmu – „globalną inżynierię społeczną w imię utopijnych
ideałów”
- popierał ideę o konwergencji (zbieżności) społeczeństwa kapitalistycznego i jego przejściu do
społeczeństwa industrialnego, konsumpcyjnego i wiązał z tym procesem nadzieję na zakończenie
ery konfrontacji ideologicznej („wolność od biedy” jego zdaniem miała odciągnąć ludzi od
ideologii utopijnych)
- był zagorzałym zwolennikiem demokracji, wolności formalnych (słowa, prasy, osobistej,
politycznej), twierdził, że problemem XX wieku jest deprecjonowanie owych wartości)
e) polityczna funkcja krytyki totalitaryzmu:
- krytyka totalitaryzmu była zarazem krytyką ideologii utopijnych, faszystowskich i
komunistycznych
- krytyka konstruktywnie wpływała na szerzenie wartości pluralizmu politycznego i społecznego,
znaczenia jednostki ludzkiej
- była ona obroną demokracji, wolnego rynku, wolności politycznej, itd.
-

KORZENIE TOTALITARYZMU
1. Marksizm (jeden klasyk)
2. Rasizm (produkt scjentyzmu), 2 poł. XIX wieku – kierunek naukowy, tłumaczy społeczne
zachowanie się jednostek oraz zbiorowości poprzez rasę, dziedziczenie i selekcję; szkoła
antropologiczna, kryminologia – „urodzony przestępca
• rasy wyższe – obdarzone wybitnymi zdolnościami kulturotwórczymi, rasy niższe –
zdegenerowane
• różnice psychiczne pomiędzy rasami są wrodzone genetycznie, „a priori
krzyżowanie ras jest szkodliwe (ale gdy się nie krzyżują – tzw. typ debila karenckiego
TWÓRCY RASIZMU – Francuzi i Anglicy
Hrabia Artur Gobineau, H.S. Chamberlain, F. Nietzsche
Hrabia Artur Gobineau
• rozwój bądź dekadencja ras nie zależy od czynników geograficznych i społecznych, ale od
czystości lub nieczystości danej rasy
• rozwój społeczeństwa zależy od czystości rasy i jej wrodzonych zdolności
• historia to mieszanie się ras

3

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm









Indie, Chiny >>największe osiągnięcia, bo się nie mieszają
3 rasy – czarna, żółta i biała
Biali – rasa władców, wysocy blondyni, bezinteresowność, organizacja państwa, chłodna
kalkulacja
Żółci – rasa praktyczna/męska, średnia inteligencja, zdolności handlowe, upór, wytrwałość
Czarni – rasa kobieca – wybitna wrażliwość na wdzięk i zdolności artystyczne, ale całkowicie
niezdolna do tworzenia państwa
Biali+ Finowie i Słowianie (ci to mieszanka białych, żółtych i innych domieszek) – upadek,
biali przestali być arystokratami, utrata naturalnej predyspozycji do rządzenia, demokracja i
zastój w kulturze, tylko restauracja rządów arystokratycznych może uratować cywilizację,
nadzieją są Niemcy

H.S. Chamberlain
• „Podstawy XIX wieku” >> Grecy (poczucie piękna), Rzymianie (państwo i prawo), Żydzi
(rozpowszechnili chrześcijaństwo), Teutoni = Germanie (wszystko to zebrali)
• Germanie – sensu largo – biali, sensu stricte – duszą cywilizacji – Niemcy; obudzili się do
walki o ducha światowego – średniowiecze i walka z Żydami (z papieżem i jego sługusami)
• „historię się przeżywa, a nie uczy, dlatego w historii brak obiektywizmu”
Element psychiki ludzkiej
• Współcześnie większość ludzi jest bez rasy i krąży w chaosie

F. Nietzsche
Samo życie jest celem ludzkiej egzystencji
• Działalność ludzi zależy od potrzeb życiowych
Prawda jest subiektywna i względna, dlatego potrzeba elitaryzmu
Nihilizm i konwenanse, rządzi mieszczuch, kto nie ma pieniędzy ten jest pariasem
Ginie względna wartość życia,
• Wolność silnych
• Ustanowić moralność panów
Nierówność między ludźmi
• Wyjść ponad dobro i zło, bo tylko zwyrodniałe życie potrzebuje ascezy, religii
Nadczłowiek – charyzmatyczny, doskonały biologicznie, wola mocy, dążący do władzy i
panowania
Bóg umarł
• Cykle kulturowe – po pewnej dekadencji następuje odrodzenie kultury
Vilfredo Pareto
• W świecie panuje chaos
• Dezydera
• Krążenie elit, elita i nieelita, dochodząc do władzy tworzy logiczną ideologię
• Nieelita wyłania przywódców, jeżeli stara elita wchłonie tych przywódców to dłużej się
utrzyma, jeżeli nie, to nieelita obali elitę, i wtedy nieelita staje się elitą
• „historia to cmentarzysko elit”
• Potrzeba nowej męskiej arystokracji

4

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm

1. Darwinizm społeczny, rasizm i nacjonalizm: (str. 273)
a) rozwój socjologii:
Druga połowa XIX wieku to okres wzmożonego rozwoju socjologii, nauki zajmującej się w
sposób usystematyzowany badaniem struktur życia społecznego oraz ich ruchu. Proces rozwoju
inspirowany był przez różne kierunki i nurty intelektualne, m.in.:
- pozytywistyczny program Comte’a
- statystykę społeczną Quételeta
- socjografię uprawianą przez reformatorską krytykę społecznych warunków rewolucji
przemysłowej
- etnografię i etnologię
- tzw. darwinizm społeczny
- organicyzm i ewolucjonizm
- idee rasowo-antropologiczne
- materializm historyczny
Socjologia wspierała i nadal wspiera wyobrażenia o państwie i prawie.
1) August Comte: (1798-1857), francuski pisarz, jeden z „ojców” socjologii.
• poglądy Comte’a:
- twierdził, że społeczeństwa mu współczesne przechodziły kryzys
- ustrój społeczny zależny jest od stanu obyczajów, one zaś zależne są od poglądów
- postulował wprowadzenie idei, która wyrażała by aktualnego ducha epoki – temu
celowi miałaby służyć pozytywna filozofia
- rozwinął własną, pozytywistyczną teorię nauki (jedyną rzeczą dostępną poznaniu,
twierdził, są fakty, a zatem nauki powinny zajmować się zjawiskami bezpośrednio
dostępnymi dla obserwacji)
- Comte rezygnował z badania prawd absolutnych
- socjologię postrzegał jako naukową metodę badania zjawisk społecznych (metoda
historyczna)
- społeczeństwo traktował jako całość – struktura społeczna ma pewne cechy
niezmienne, dzięki którym chroni się przed anarchią i rozkładem
- uważał się za konserwatystę – był przeciwny rewolucji
- wyróżniał dwie klasy – kapitalistów i proletariuszy (ci pierwsi za sprawą moralnych
obowiązków i altruizmu mieli „wspomagać” tych drugich)
b) Herbert Spencer: (1820-1903), angielski filozof i socjolog.
• poglądy Spencera:
- „wzbogacił” socjologię o determinizm (wyrażał się on w traktowaniu społeczeństwa jako części
przyrody i interpretowaniu jego rozwoju z punktu widzenia działania w nim praw i zależności
typu przyrodniczego)
- był liberałem
- społeczeństwo pojmował jako żywy organizm, podlegający ewolucji (współczesne sobie
społeczeństwo określał jako industrialne, w którym istotnymi cechami są: wolność osobista
jednostki oraz inne prawa nie naruszające dóbr innych osób)
- Spencer wyliczał czego państwo nie powinno robić:
1) nie powinno interweniować w ekonomikę
2) nie powinno zakładać kościoła państwowego
3) nie powinno pomagać biednym, gdyż narusza to prawo doboru naturalnego
4) nie powinno kierować oświatą, posiadać kolonii, zajmować się emisją pieniądza
c) Ludwik Gumplowicz: (1838-1909), wybitny socjolog i prawnik, autor wielu prac, pisanych po
niemiecku i po polsku.
• poglądy Gumplowicza:
- u podstaw jego socjologii tkwiła darwinowska teoria walki o byt – tzn. darwinizm społeczny
(Gumplowicz nie był jednak eklektykiem, twierdził, że walka o byt nie jest uwarunkowana od

5

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm
cech biologicznych jednostek, ale od organizacji walczących grup, uważał również, że w
społeczeństwie nie działa autonomiczne prawo doboru naturalnego)
- utożsamiał walkę pierwotnie różnych pod względem etnograficznym grup z walką ras (inaczej niż
teoretycy kierunku rasowo-antropologicznego pojmował pojęcie „rasy” – uważał, że jest to
historyczna zbiorowość etniczna)
- Gumplowicz twierdził, że dawne walki toczone przez hordy i gromady ludzkie przekształciły się
w walki klas społecznych, tak rozważając doszedł do teorii powstania państwa, jako teorii podboju
d) Émil Durkheim: (1858-1917), francuski socjolog i filozof, uchodził za jednego z twórców tzw.
francuskiej szkoły socjologicznej.
• poglądy Durkheima:
- nawiązywał do pozytywistycznej koncepcji filozoficznej Comte’a (dzięki temu sformułował
szereg dyrektyw naukowego obiektywizmu i empiryzmu w badaniach zjawisk społecznych)
- uważał, że zjawiska społeczne należy badać jak rzeczy, jak czynią to nauki przyrodnicze
- był twórcą koncepcji świadomości zbiorowej, społeczeństwo traktował jako coś więcej, niż zbiór
oddziałujących wzajemnie na siebie jednostek
- twierdził, że społeczeństwo to byt samodzielny, wyposażony w cechy, których jednostki
wchodzące w jego skład nie posiadają
- wysuwał tezę solidarności społecznej – jej wyrazem jest jednolitość myśli i działań członków
społeczeństwa, a także podział pracy, rodzący konieczność współpracy
- organizacja państwowa, jego zdaniem, winna okazywać większą aktywność w życiu jej obywateli
- religię pojmował jako wytwór świadomości społecznej (miał świadomość narastającego kryzysu
światopoglądowego i moralnego mieszczaństwa, dlatego propagował zasady moralności
świeckiej, zwalczał klerykalizm)
- krytykował liberalizm, indywidualizm, socjalizm
- prawo jego zdaniem ucieleśniało solidaryzm społeczny (solidarność mechaniczną
urzeczywistniało prawo karne, a solidarność organiczną prawa wywodzące się z prawa cywilnego)
e) Vilfred Pareto: (1848-1923), włoski socjolog i ekonomista, autor m.in. „Traktatu o socjologii
ogólnej”.
• poglądy Pareto:
- punktem wyjścia a zarazem głównym elementem jego socjologii była teoria nielogicznego
działania (główny nacisk położył na irracjonalny charakter ludzkiego postępowania – człowiek
działa pod wpływem określonych popędów, emocji, namiętności)
- takie irracjonalne zachowanie ludzi nazywał „derywacjami”, a popędy determinujące ludzkie
zachowanie – „rezyduami”
- rola ideologii, jego zdaniem, ogranicza się do „logicznego” uzasadniania „nielogicznych”
poczynań człowieka
- Pareto jest twórcą teorii elit (społeczeństwo składa się z elit i nieelit), twierdził, że walka jaka
toczy się między nimi jest siłą napędową społecznego rozwoju i tkwi u podłoża wszystkich
wydarzeń historycznych
- elity rządzące utrzymują pozostałe klasy w karbach przy pomocy terroru
- uważał on, że elity zmieniają się, gdyż „stara” elita, zamykająca się coraz bardziej na nowych
członków, przyczynia się do powstania nowej ideologii, która z kolei tworzy „nową” elitę, dążącą
do przejęcia władzy – cykliczność procesów historycznych („historia rozpoczyna się od nowa”)
- Pareto dokonał zjadliwej krytyki wszystkich dotychczasowych teorii rozwoju społecznego, sam
opowiadał się za silną („męską”), zdecydowaną na wszystko „nową” arystokracją
f) kierunek rasowo-antropologiczny:
- nazwa pochodzi od teorii, które tłumaczą społeczne zachowania się jednostek i zbiorowości
ludzkich
- rasizm, znany już wcześniej w historii, dopiero od XIX wieku został podniesiony do rangi
doktryny politycznej i społecznej
- główne tezy rasizmu przedstawiają się następująco:
1) istnieją rasy wyższe (silne, mądre, władcze) i rasy niższe (psychicznie niedorozwinięte
i zdegenerowane)
2) różnice między rasami wynikają z odmiennej budowy genetycznej i fizycznych cech

6

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm
3) krzyżowanie ras jest szkodliwe (należy utrzymywać czystość krwi)
społeczna popularność rasizmu wynikała z: etnocentryzmu, nacjonalizmu, szowinizmu i postępów
polityki imperialnej
g) Artur Gobineau: (1816-1882), francuski arystokrata, pisarz, przedstawiciel teorii społeczeństwa
opartego na rasizmie, autor traktatu pt.: „Szkice o nierówności ras ludzkich”.
• poglądy Gobineau:
- szukał podstaw, naukowych uzasadnień rasizmu
- doszedł do wniosku, że o upadku ustroju, instytucji, zasad moralnych nie decydują inne czynniki
(ekonomiczne, polityczne) jak rasistowskie (tylko przy rasistowskim założeniu, wg niego, można
tłumaczyć bieg ludzkich dziejów)
- rozwój, a zarazem rola i pozycja społeczeństwa uzależniona jest od czystości rasy i wrodzonych
zdolności
- podstawowe cechy „białej rasy aryjskiej”: mała zmysłowość, wysoka inteligencja, energia, talent
organizacyjny, odwaga, zmysł ładu i harmonii, poczucie honoru, bezinteresowność (rasa biała to
rasa panów” – przywódców)
- pozostałe rasy (żółta i czarna) są w różnym stopniu „upośledzone”
- Gobineau jako pierwszy skonstatował, że historia jest historią mieszania się ras (to usprawiedliwia
toczone w przeszłości konflikty i wędrówki ludów)
- twierdził, że mieszanie się Germanów z innymi rasami odbiło się niekorzystnie na ich czystości
krwi (przestali być arystokratami)
- przedstawił rasistowski obraz społeczeństwa:
1) arystokracja – to rasa „aryjsko czysta
2) burżuazja – to zmieszanie „arystokracji” z niższymi rasami tubylczymi
3) lud – to niższe rasy tubylcze
- niekorzystne, jego zdaniem, „skutki” mieszania się ras to:
1) szerzenie się demokracji („jej promotorami są Żydzi”)
2) zastój kulturalny
3) brak silnych, arystokratycznych rządów
- propagatorami i kontynuatorami teorii Gobineau byli m.in.:
1) Georges Vacher de Lapouge: doszedł do jeszcze bardziej desperackich prognoz
rozwoju ras (rasy europejskie podzielił na: aryjską, alpejską i śródziemnomorską)
2) Stewart Chamberlain: jeden z „głównych proroków” Trzeciej Rzeszy, zyskał,
pomimo angielskiego pochodzenia, ogromny rozgłos w Niemczech; bardziej niż Gobineau
kładł większy nacisk na rolę ludzkiej psychiki (rasa to nic innego jak „upostaciowione
człowieczeństwo”), za wszelkie zło świata odpowiadają: rasa żydowska i „sługusy” kościoła
h) Friedrich Nietzsche: (1844-1900), kontrowersyjny filozof niemiecki, autor książki pt. „Wyjść
poza dobro i zło”.
• poglądy Nietzschego:
- pozostawał pod urokiem nauk Darwina i Spencera
- podstawową przesłanką jego filozofii było to, że samo życie jest celem ludzkiej egzystencji
(ludzką działalność determinują życiowe potrzeby)
- wysuwał koncepcje pluralizmu moralnego (przeciwstawiał moralność niewolników – moralności
panów) – ostro krytykował współczesną sobie moralność (chciał przewartościować znane mu
zasady i pojęcia moralne)
- przyczyn dekadencji dziewiętnastowiecznej kultury doszukiwał się w zaniku „woli mocy”, w
filisterstwie mieszczaństwa, w jego konformizmie i oportunizmie, w ograniczeniu instynktu i
natury, wreszcie w szerzeniu się demokracji
- Nietzsche propagował ideał „nadczłowieka” – władcy wybitnego, charyzmatycznego,
doskonałego „biologicznie”, dążącego do władzy i panowania
jego poglądy wywarły wpływ na różne nurty myślowe, m.in.: na poglądy
-

AUTORYTARYZM
SYSTEM ZWIĄZANY Z KRYZYSEM DEMOKRACJI 1918-1939, Eur. Śr-Wsch, Pół. Iberyjski
Ograniczał demokracje polityczną

7

Totalitaryzm rasizm autorytaryzm













Wysoka rola władzy wykonawczej
Ograniczenie parlamentaryzmu
Rządy silnej ręki
Wspólne dobro szersze niż naród
Bierne posłuszeństwo obywateli
Interes narodowy, religia i tradycja
Nie likwidował rządów prawa, ale czasem prawo było surowe
Tradycja konserwatywna, nie mobilizowano mas, ale opierano się na tradycyjnych elitach
Tradycyjne elity – wojsko, duchowieństwo, właściciele ziemscy – poparcie autorytaryzmu
Koordynacja grup społecznych
Ograniczona demokracja, system korporacji (wyższy cenzus wieku, ojcowie rodzin, łączenie
stanowisk)

1. Doktryny autorytarne: (str. 338)
W okresie międzywojennym obok ideologii komunistycznych, faszystowskich, pojawiły się
również ideologie autorytarne, bazujące jak pozostałe na kryzysie systemu parlamentarnodemokratycznym.
• cechy charakterystyczne doktryn autorytarnych:
- głoszono hasła zniesienia bądź ograniczenia parlamentaryzmu, wprowadzenia rządów silnej ręki
- przyznawano większą rolę władzy wykonawczej, aczkolwiek unikano hasła charyzmatycznej
władzy wodza
- od społeczeństwa wymagano biernego posłuszeństwa
- wspólną cechą autorytaryzmu i faszyzmu jest odwoływanie się do interesu narodowego i do
nacjonalizmu
- autorytarny reżim nie likwidował rządów prawa, choć prawo było niekiedy bardzo surowe, na
przykład oparte na zasadach religijnych
- zazwyczaj ideologie te czerpały z tradycji konserwatywnej, z zasady unikania rewolucji, nie
mobilizowały mas, a raczej opierały się na tradycyjnych elitach (właściciele ziemscy, wojskowi,
duchowieństwo)
- przykłady państw autorytarnych: sanacyjna PolskaPiłsudski , Austria za E. Dollfussa, Portugalia
za Salazara, Turcja za K. Atatürka, Hiszpania gen. Franco, Czechy Beneszy

8

Podobne prace

Do góry