Ocena brak

Tonacje kościelne w chorale gregoriańskim

Autor /DariuszZeSpychowa Dodano /05.04.2013

Średniowieczna muzyka koscielna wytworzyła z biegiem lal system skal zwanychkoscielnymi. Tonacje uywane w chorale (zwane te modi) wzorowane były na greckimsystemie skal. Nie było to jednak przeniesienie teorii greckiej na teren muzyki koscielnejsredniowiecza, lecz wielowiekowy proces zdobywania coraz wiekszej ilosci odmian skal a doimponujacej sumy dwunastu skal opartych własciwie na tych samych dzwiekach, lecz nainaczej uporzadkowanych stosunkach miedzy nimi. Kada -kał;. miała trzy wane dzwieki:dzwiek koncowy (inaczej: fmali.). połoony o kwinte wyej inny, poboczny jakby dzwiekkoncowy (con finulis) i dzwiek, który przy psaliTioui<.'„\i-niu był najczesciej powtarzany(cursus turha lub repcrcu.a). Koscielne módl (>^k.i system modalny) opierały sie w całoscina stopniach diatonicznych.

Z poczatku znane były cztery główne modi. zwaneautentycznymi, i cztery od nich pochodne, czyli plagalne, okreslane dodatkowo przez wyrazhypo. Autentyczne modi odpowiadała naszym dzisiejszym skalom, gdybysmy je sobiewyobrazili na białych wyłacznie klawiszach: (/ - (/' = dorycka. c pi = frygijska,/- ./' = lidyjska if, ^\ ^ rnikso-lidyjska. Pochodzace od nich modi plagalne powstały dzieki dodaniu w doleczterech dzwieków - czyli tzw. tetrachordu. Poszczególne modi róniły sie od siebie innym.własnym rozmieszczeniem całych tonów i półtonów.

Pierwsze ujecia teoretyczne pochodza zprzełomu V i VI wieku (Boecjusz), ostatnie - z połowy XVI wieku (r. 1547: słynny traktatDodekachordon szwajcarskiego teoretyka Glareanusa). W sumii' powstał system dwunastumodi. Rónia sie one połoeniem półtonów. Oto ich zestawienie: skala dorycka: l iii lii; skalahypodorycka: l'.l l'.l l; skala frygiJska. ii 11 ^11; skala hypofrygijska: H l1! 11; skala lidyjska:11 im1.; skala hypolidyjska: 11 ii 11': skala miksolidyjska: l l ii l ii; skala hypomiksolidyjska: lh 11 ii: skala jonska: 11 Ul l i; skala hypojonska: ! l ii lii; skala eolska: liii ii l i skalahypoeolska:;! 11 :-11. Pełny system powstał przez dodanie skal zbudowanych od a i c.zarówno autentycznych Jak i plagalnych.

To, do jakiej skali naley dana melodia, zaleało odjej ambitusu, czyli zasiegu: jesli melodia ley poniej finalis lub niewiele ponad nia, wówczasjest plagalna, w pozostałych wypadkach jest autentyczna. W praktyce posługiwano siezasiegiem nony lub decymy, co w jednogłosowej melodyce tworzyło koniecznosczrónicowan toku melodycznego dzieki kierunkowi linii, wyborowi interwałów w skali izwrotów motywicznych. W pózniejszych wielogłosowych dziełach ustanawiano reguły, którez czasem nie liczyły sie ze struktura tych tonacji.

Od 1600 r. na kształtowanie sie skal zaczałwywierac wpływ system dur-moll. który w postaci harmoniki funkcyjnej zniweczył ichwłasciwosci. Pozostałoscia dawnych tonacji koscielnych sa niektóre interwały (sekstadorycka, sekunda frygijska, kwarta lidyjska i septyma eolska w moll oraz miksolidyjska wdur). Archaiczne polskie melodie ludowe obfituja w interwały tego typu. modalizmy zas(zwłaszcza zwiekszona kwarta lidyjska) sa symptomatycznym przejawem ludowosci wtwórczosci kompozytorów polskich.

Podobne prace

Do góry