Ocena brak

Tereny trawiaste

Autor /Wala Dodano /31.01.2012

Zbiorowiska trawiaste są jednym z wielu biomów Ziemi - obszarów zdominowanych przez określony typ roślinności i charaktery­zujących się określonym klimatem. Głównymi biomami są:

obszary polarne i wysokogórskie
• tundra
• tajga
• lasy liściaste strefy umiarkowanej
• zbiorowiska trawiaste
roślinność twardolistna
pustynie
wilgotne lasy równikowe
lasy równikowe zrzucające liście w po­rze suchej

Różne typy zbiorowisk trawiastych występują na prawie wszystkich kontynentach kuli ziemskiej i zajmują około jednej piątej powierzchni lądów. Są środowis­kami, w których żyje wielka różnorodność gatunków zwierząt.
J ak sama nazwa wskazuje, zbiorowiska tra­wiaste są terenami, na których głównym składnikiem flory są różne gatunki traw. Zbio­rowiska trawiaste zajmują obszary pomiędzy bar­dzo suchymi terenami pustynnymi a wilgotnymi, często pokrytymi lasami, rejonami kuli ziemskiej. Obszary trawiaste występują w okolicach, gdzie takie czynniki, jak mała ilość opadów atmosfe­rycznych, częste pożary i występowanie dużej licz­by trawożernych zwierząt, powstrzymują rozwój drzew. Tereny te w zasadzie znajdują się w cent­rum wielkich lądów i w rejonach tropików, gdzie występuje pora deszczowa i pora sucha. Najlepiej znanymi zbiorowiskami trawiastymi są prerie w Ameryce Północnej, pampasy w Ameryce Po­łudniowej, busz i sawanna w Afryce, stepy w Azji i półpustynie w Australii.
Jedną z przyczyn tego, że zbiorowiska trawiaste zajmują tak duże obszary lądów, jest to, że trawy w wielu rejonach świata są najliczniejszymi gatun­kami roślin kwiatowych. Rośliny te są bardzo wytrzymałe na wpływ skrajnych warunków - suszę, pożary, zadeptywanie i zgryzanie przez pasące się zwierzęta roślinożerne - czynniki, których nie są w stanie znieść inne rośliny naczyniowe.
Większość traw to rośliny wieloletnie - to zna­czy, że ich wegetacja trwa wiele lat. Łodygi więk­szości gatunków są krótkie i przylegające do ziemi, a liście długie i rosnące do góry. Kiedy liście ule­gną uszkodzeniu lub ścięciu, roślina wytwarza nowe pędy, z których wyrastają nowe liście. Z tej przyczyny wypas i koszenie traw nie powodują niszczenia tych roślin, lecz przeciwnie - przyczy­niają się do pobudzenia lepszego ich wzrostu.

Ognioodporne.
Tak jak częsty wypas, tak również pożary, które często wybuchają na suchych terenach trawiastych, są korzystne dla tych zbiorowisk. Powstrzymują one bowiem wzrost drzew, których nasiona i sa­dzonki są niszczone przez ogień. Trawy, w prze­ciwieństwie do nich, nie giną, gdyż wiele ich gatun­ków wytwarza kłącza (podziemne, płożące się łodygi, wyglądem przypominające korzenie),któ­rych nie uszkadzają płomienie, zazwyczaj szybko przechodzące po powierzchni i pozostawiające za sobą prawie nie tkniętą wierzchnią warstwę gleby.
Ponadto nasiona niektórych traw same zakopują się i w ten sposób są zabezpieczone przed ogniem.
Można wyróżnić dwa główne typy zbiorowisk trawiastych - zbiorowiska trawiaste tropików i zbio­rowiska trawiaste strefy umiarkowanej. W dodat­ku, w wielu krajach - szczególnie w Wielkiej Bry­tanii oraz na dużych obszarach Europy i Indii -wielkie powierzchnie zbiorowisk trawiastych po­wstały w wyniku działalności człowieka, który wyciął lasy i stworzył pastwiska dla bydła i owiec.

Umiarkowane i tropikalne.
Zbiorowiska trawiaste strefy umiarkowanej zwykle występują w chłodniejszych rejonach, gdzie rocz­ne opady atmosferyczne osiągają wartości pośred­nie pomiędzy opadami na pustyniach a opadami na terenach pokrytych lasem. Na zajętych przez nie obszarach roczna amplituda temperatur jest znaczna - lata są suche i gorące, a zimy mroźne, z często pojawiającą się okrywą śniegową. Wystę­pujące tam trawy są niskie i rzadko w tych zbio­rowiskach rosną drzewa.
Tropikalne zbiorowiska trawiaste rozpościerają się na obszarach położonych po obu stronach rów­nika, pomiędzy Zwrotnikiem Koziorożca a Zwrotnikiem Raka. Przez cały rok jest tam zawsze gorą­co, występuje długa pora sucha i zazwyczaj krót­ka pora obfitych deszczy, których wody mogą cał­kowicie zalewać ziemię. Trawy osiągają bardzo dużą wysokość, czasami nawet do czterech metrów, występuje tam również wiele gatunków drzew, któ­re są odporne na działanie długotrwałej suszy.
Wszystkie rośliny rosnące na terenach trawia­stych mogą być pokarmem wielu gatunków zwie­rząt. Stoi to w kontraście do innych zbiorowisk roślinnych, takich jak na przykład lasy, w których przeważająca część materii roślinnej jest niedo­stępna jako pokarm, gdyż występuje w postaci nie­jadalnego drewna. Z tego powodu obszary trawia­ste są terenem występowania ogromnej liczby różnorodnych zwierząt - ssaków, ptaków, gadów i owadów - spośród których znakomita większość to gatunki roślinożerne. Ponadto, występują tam też mięsożercy, polujący na roślinożerców, a także wiele gatunków padlinożernców, żywiących się tkankami martwych zwierząt.

Trawożercy.
Prawdopodobnie najlepiej znanymi zwierzętami zbiorowisk trawiastych są wielkie ssaki trawożerne. Na preriach Ameryki Północnej w czasach mi­nionych żyły miliony bizonów i widłorogów, jed­nakże w XIX wieku polowania i zanik ich natu­ralnych środowisk przyczyniły się do nieomal całkowitego wyginięcia tych dwóch gatunków. W Ameryce Południowej głównymi ssakami trawożernymi są jelenie pampasowe i gwanako (dziki krewniak i prawdopodobny przodek lam i wikunii). W Afryce trawożercami są liczne gatunki anty­lop, gazele,elandy i zebry. Australijskimi trawożer­cami są kangury i walabie. Chociaż torbacze te nie są spokrewnione blisko z trawożercami z innych kontynentów, to jednak są nazywane ich eko­logicznymi równoważnikami, czyli gatunkami speł­niającymi podobną rolę w ekosystemie. Cechą wspólną trawożerców z terenów trawiastych wszystkich kontynentów jest to, że są w stanie szybko się przemieszczać, co jest ich głównym spo­sobem obrony przed drapieżnikami.
Cechą zbiorowiska trawiastego - nawet takie­go, na którym z rzadka rosną drzewa - jest to, że jest ono terenem odkrytym, na którym jest dobra wi­doczność z dużej odległości. Wiele gatunków tra­wożerców żyje więc w stadach. Zawsze kilka zwie­rząt przebywających na obrzeżu grupy bacznie obserwuje otoczenie i w razie zbliżającego się nie­bezpieczeństwa ostrzega swych pobratymców. Gdy zobaczą one nadchodzącego drapieżnika, zbijają się w kupę i biegną w panice, co może działać odstraszająco na pojedynczego łowcę. Oprócz tego, bytowanie w grupie na odkrytych terenach ułatwia znalezienie dobrych źródeł pożywienia i umożli­wia względnie spokojne żerowanie.

Liściożercy.
Oprócz trawożerców na obszarach trawiastych żyją też liściożercy, obgryzający gałązki i liście drzew i krzewów. Długonogie i długoszyje żyrafy dlate­go wykształciły takie cechy budowy, gdyż żywią się liśćmi akacji, a nic trawą. Akacje są jednymi z najczęściej występujących na sawannie afrykań­skiej drzew, a żyrafy obgryzają ich liście do takiej wysokości, do jakiej mogą dosięgnąć językiem. W wyniku tego korony akacji mają kształt parasola. Słonie zjadają głównie liście, chociaż żywią się też trawą. Na terenach trawiastych występuje wiele gatunków różnych trawożerców, ponieważ różne ich gatunki żywią się różnymi rodzajami, a nawet częściami, traw. Nawet gatunki bardzo blisko spo­krewnione ze sobą nie konkurują o pokarm: na przykład nosorożec biały żywi się tylko trawami, podczas gdy nosorożec czarny preferuje twarde liście różnych krzewów.
Duża liczba gatunków roślinożernych żyjących na terenach trawiastych Afryki przyciąga drapież­niki, które na nie polują. Największymi spośród nich są wielkie koty - na przykład lwy i gepardy -które są na szczycie łańcuchów pokarmowych tych środowisk. Obydwa gatunki posługują się wyspe­cjalizowanymi technikami polowania. U lwów polują głównie lwice, które grupowo osaczają poje­dynczego roślinożercę - antylopę gnu, gazelę lub zebrę - oddzielają go od stada i zabijają. Gepardy zazwyczaj polują samotnie. Są one jednymi z naj­szybszych zwierząt lądowych, toteż nie sprawia im większej trudności dogonienie ofiary, jaką jest prze­ważnie gazela.
Hieny i likaony są innymi głównymi drapież­nymi ssakami zbiorowisk trawiastych Afryki. Ich watahy współpracują ze sobą w czasie polowania i pościgu za zdobyczą. Hieny, w szczególności, zjadają także resztki ofiar upolowanych i pozosta­wionych przez inne drapieżniki.

Zwierzęta żyjące w norach.
Znanych jest wiele gatunków małych ssaków, które na terenach trawiastych żyją w norach. Są wśród nich gatunki roślinożerne, owadożerne, a także dra­pieżniki, których pokarmem są na przykład gady. Na obszarach trawiastych strefy umiarkowanej gry­zonie są najliczniejszymi ssakami, a na południo­woamerykańskich pampasach są one głównymi trawożercami. Jednym z nich jest mara (Dolichotis patagona), która wyglądem przypomina zająca, chociaż nie jest z nim spokrewniona.
W Ameryce Północnej preria jest domem wie­wiórek ziemnych, spośród których jednym z naj­bardziej znanych gatunków są pieski prerio we. Te małe, bardzo towarzyskie gryzonie budują ogrom­ne, podziemne kolonie, zwane miastami. Na afry­kańskiej sawannie ich odpowiednikiem ekolo­gicznym są surykatki.
Większymi ssakami, które także żyją w norach na obszarach trawiastych w Ameryce Południowej, są pancerniki, a w Afryce i południowej Azji pangoliny. Także te dziwnie wyglądające ssaki nie są ze sobą spokrewnione, ale ponieważ zajmują takie same nisze ekologiczne, są równoważnikami eko­logicznymi. Pancerniki są pokryte rogowymi pły­tami, a pangoliny grubymi, ostrymi łuskami. Oba te ssaki żywią się głównie owadami, w szczegól­ności mrówkami i termitami.
Umiejętność kopania nor i możliwość życia pod ziemią przynosi wiele korzyści - jest to nie tylko sposób zabezpieczenia się przed drapieżnikami. Temperatura pod ziemią jest bardziej stała niż na powierzchni, gdzie może się bardzo zmieniać w czasie dnia i nocy. W tropikach pod ziemią można się skryć przed palącym południowym słoń­cem, a w zimniejszych rejonach świata przed mro­zem i wiejącymi wiatrami.
Wiele kopiących nory gryzoni również pod zie­mią poszukuje pokarmu, którymi mogą być larwy i poczwarki różnych gatunków owadów, licznie występujących na terenach trawiastych.

Ptaki.
Tereny trawiaste są środowiskiem licznych gatun­ków ptaków, które zajmują osobne nisze. Obszary trawiaste Afryki, Ameryki Południowej i Australii są krainami, gdzie występują nie potrafiące latać ptaki - strusie afrykańskie w Afryce, nandu w Ame­ryce Południowej i emu w Australii. Gatunki te, których rozmiary ciała są bardzo duże - struś afry­kański może osiągać wysokość do dwóch metrów - utraciły zdolność lotu, ale zamiast tego mają silne nogi, które umożliwiają im bardzo szybkie bieganie. W biegu strusie afrykańskie mogą rozwinąć prędkość ponad sześćdziesiąt kilometrów na go­dzinę. Wszystkie gatunki strusi zjadają głównie nasiona traw i bezkręgowce.
Wiele innych gatunków ptaków terenów tra­wiastych także żywi się nasionami. Przykładem mogą być afrykańskie perliczki i żyjące w wiel­kich koloniach wikłacze, północnoamerykańskie cietrzewie preriowe oraz australijskie papużki fali­ste. Oprócz ziarnojadów w środowisku tym żyje wiele ptaków owadożernych, takich jak żurawie, dzioborożce i żołny, których głównym pokarmem są w pewnych okresach roku szarańczaki. Małe gatunki czapli spełniają bardzo ważną rolę - sie­dząc na grzbietach wielkich ssaków trawożernych, wyjadają pasożytnicze owady, jakimi są na przy­kład muchy tse-tse. Pasące się ssaki wypłaszają z trawy owady, co ma dla ptaków duże znaczenie, gdyż nie muszą tracić energii na ich poszukiwa­nie. Oprócz ptaków owadożernych i ziarnojadów występują tam również gatunki polujące na gady i małe ssaki - marabuty, sekretarze i bociany, a w górze krążą myszołowy, orły i jastrzębie, które wypatrują swoich ofiar. Typowymi ptakami tere­nów otwartych są sępy, które szybują wysoko, po­szukując padliny.

Gady.
Gorący, suchy klimat wielu terenów trawiastych stwarza idealne warunki dla egzystencji licznych gatunków gadów - w szczególności węży i jasz­czurek. W Afryce i Azji na terenach porośniętych trawą często można spotkać kobry, a w Ameryce Północnej i Południowej, w suchszych miejscach, żyją grzechotniki, które zajmują nory wykopane przez inne zwierzęta. Węże polują głównie na małe ssaki, natomiast same padają łupem ptaków i ssa­ków drapieżnych.
Półpustynne tereny Australii są miejscem wystę­powania kilku gatunków waranów, które żywią się owadami i jajami ptaków. Większe gatunki polu­ją na małe ssaki, zjadają też padlinę. Agama kołnierzasta z północno-zachodnich rejonów Australii e jest jaszczurką o bardzo osobliwym wyglądzie. Ma i prawie metr długości, a jej nazwa pochodzi od fałdów skóry wokół szyi, które zwierzę rozkłada jak kołnierz w momentach, kiedy czuje się zagrożone.

Owady.
Tak jak we wszystkich innych środowiskach, tak również na terenach trawiastych dominującym składnikiem fauny są owady, które mają wielki wpływ na stosunki ekologiczne w każdego rodza­ju ekosystemie. Termity budują wielkie kopce, które wyglądają jak wieże i mogą mieć wysokość do czterech metrów. Są utworzone z cząsteczek gleby zlepionych śliną. Kiedy owady opuszczą już swoje gniazdo, rozkładające się termitiery wzbo­gacają glebę w różnego rodzaju związki chemicz­ne, które są wykorzystywane przez rośliny.
Do innych bezkręgowców, które odgrywają ważną rolę w „nawożeniu gleby", należą też licz­ne gatunki dżdżownic. Przekopując się w glebie i wyjadając w niej korytarze, zwierzęta te przy­czyniają się do spulchniania gleby i wymieszania jej składników. Żuki gnojówce również spełniają ważne funkcje: zbierają nawóz i przenoszą go w głąb ziemi, gdzie do uformowanych z niego kul składają jaja. Nawóz jest pokarmem larw i gnijąc ogrzewa jaja. Przy okazji także, rozkładając się, wzbogaca glebę o rożne ważne składniki i sub­stancje mineralne.

Uciążliwe gatunki.
Najbardziej znanymi, okrytymi złą sławą owada­mi zbiorowisk trawiastych są niewątpliwie sza­rańczaki, które żywią się trawami. Przez większą część czasu nie wyrządzają one większych szkód, ale co pewien czas mogą bardzo szybko się namno­żyć. Wtedy ich wielkie chmary rozpoczynają węd­rówkę i pożerają wszystko, co nadaje się do jedze­nia, pozostawiając za sobą nieomal gołą ziemię. Równie niebezpieczne są muchy tse-tse i komary. Ludzie ukąszeni przez muchę tse-tse mogą zapaść w śpiączkę, a bydło na chorobę zwaną naganą. Ko­mary roznoszą malarię.

Zmiany środowiskowe.
Tak jak w przypadku wielu rejonów na naszej planecie, tak i naturalne zbiorowiska trawiaste zostały przekształcone lub zniszczone przez czło­wieka, szczególnie na obszarach bardziej wilgot­nych. Zaorano je i obsiano, aby stały się polami uprawnymi. Los północnoamerykańskich prerii i eurazjatyckich stepów jest tego najlepszym przy­kładem: w ciągu naszego stulecia ponad połowa obszaru prerii i nieomal cały obszar stepów zosta­ły zamienione w ziemie uprawne.
Chociaż wielkie obszary naturalnych zbioro­wisk trawiastych świata uległy zniszczeniu, to jed­nakże powstało wiele nowych, stworzonych sztucz­nie przez człowieka, które pojawiły się w miejscu wyciętych pierwotnych lasów i służą jako pastwi­ska dla bydła i owiec. Wrzosowiska brytyjskie mo­gą być przykładem tego rodzaju środowisk: w cza­sach minionych obszary te były całkowicie porośnięte lasami.
Niestety, na terenach, gdzie prowadzi się zbyt intensywną hodowlę bydła, nadmierny wypas unie­możliwia regenerację traw i staje się przyczyną wyjałowienia oraz pustynnienia tych obszarów. W południowych rejonach Wielkich Równin w Ameryce Północnej nadmierny wypas, uprawa pszenicy i nieoczekiwane susze doprowadziły do tego, że na zniszczonej glebie nie są w stanie rosnąć nawet rodzime gatunki traw. Podobne zja­wiska zachodzą na granicy z pustyniami, gdzie nie­umiejętna lub nierozważna gospodarka rolna przy­czynia się w niemałym stopniu do powiększania się powierzchni pustyń.

■ Zanim w Ameryce Północnej zaczęli maso­wo osiedlać się Europejczycy, żyło tam na pre­riach ponad 35 milionów widłorogów.
■ W wyniku procesów pustynnienia otacza­jących ją sawann, afrykańska Sahara powięk­sza się w tempie 50 km w ciągu roku.
■ Oszacowano, że na polach stanu Nowy Jork, na powierzchni jednego metra kwadra­towego owady zjadają 94 kg trawy w ciągu jednego roku. Jest to dwa razy więcej, niż zjada na tym samym polu bydło.
■ Tereny trawiaste świata dostarczają poży­wienia dla miliarda sztuk bydła domowego.

Podobne prace

Do góry