Ocena brak

Terapia dramą

Autor /zofia Dodano /17.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Terapia dramą

Transkrypt

zagadnienia metodyczne

Terapia dramà
Jednà z metod pracy pedagogicznej
sprzyjajàcej rozwojowi aktywnoÊci
intelektualnej i emocjonalnej jest
drama, metoda stosowana coraz
powszechniej w nauczaniu wielu
krajów na ca∏ym Êwiecie.
MONIKA JUST

P

oniewa˝ ukaza∏o si´ ju˝ wiele zwartych
publikacji i artyku∏ów drà˝àcych temat
dramy, moja próba b´dzie zmierza∏a
w kierunku wyodr´bnienia jej walorów terapeutycznych.

Bardziej skomplikowane techniki dramowe zawierajà takie çwiczenia (elementy procesu dramy), jak: list, pami´tnik, dziennik,
map´, plan, kostium, rysunek, çwiczenia g∏osowe, film i jego rodzaje, „˝ywe obrazy”,
„rzeêb´” i jej warianty, inscenizacj´ i improwizacj´, wywiad, rozmow´.1
Punktem wyjÊcia çwiczeƒ dramowych
mo˝na uczyniç: poj´cia ogólne (mi∏oÊç, tolerancja, ekologia), scenariusz, wiersz, muzyk´
i inne dêwi´ki, notatk´, prze˝ycia zapami´tane przez uczestników.
Zdj´cia prezentujà przyk∏adowe çwiczenia dramowe:

WYBRANE TECHNIKI DRAMY
Nauczyciel pos∏ugujàcy si´ dramà jako
metodà terapeutycznà mo˝e zastosowaç
ró˝ne techniki, poczynajàc od prostych
çwiczeƒ i doÊwiadczeƒ, poprzez wprawki
dramatyczne (çwiczenia intonacyjne, ruchowe, mimiczne), çwiczenia dramowe (np.
zmieƒ zakoƒczenie opowiadania, wywiad),
„stop – klatki”, „gry”, „rzeêby”, „obrazy”,
koƒczàc na strategiach zwiàzanych z wchodzeniem w role. Nie mo˝na pominàç prostych çwiczeƒ aktywizujàcych proces rozwoju
pi´ciu podstawowych zmys∏ów: s∏uchu, wzroku, dotyku, smaku i w´chu dla lepszego kontaktu ze Êwiatem.

Fot. 1.
■ Stop – klatka: K∏ótnia

1 Aby zobrazowaç mo˝liwoÊci wykorzystania dramy w nauczaniu zintegrowanym, mo˝na pos∏u˝yç si´ klasyfikacjà dramy wg Gawina Boltona przedstawionà przez Halin´ Machulskà na ∏amach czasopisma Drama.
Poradnik dla nauczycieli i wychowawców. Zeszyt 1/1991, zeszyt 3/1992. Wydawnictwo,, Animator”. Szerzej
na temat istoty çwiczeƒ dramowych H. Machulska pisa∏a w tekÊcie Drama – zabawa, nauka i wychowanie,
[w:] Warsztaty edukacji twórczej,(red.) E. Olimkiewicz (2001). Wroc∏aw, Wydawnictwo EUROPA.

2/2004

85

21

zagadnienia metodyczne

Fot. 2a. ˚ywy obraz – sytuacja rodzinna: Czy wiecie, co ja

czuj´?

Fot. 2b. ˚ywy obraz – sytuacja rodzinna: Czy wiecie, co ja

czuj´?

Zadania dramowe pobudzajà zarówno
wyobraêni´, jak i ekspresj´ ruchowo-mimicznà oraz ekspresj´ werbalnà. Ekspresja
ruchowo-mimiczna przejawia si´ poprzez
gest, mimik´ twarzy, poz´ cia∏a, spontaniczny ruch, natomiast ekspresja s∏owna ujawnia
si´ w czynnoÊciach wyra˝ania emocji i prze˝yç poprzez modulacj´ barwy i dynamiki
g∏osu, samodzielne próby tworzenia nowych
po∏àczeƒ s∏ownych, krzyk, Êmiech, recytacj´,
opowiadanie itp. Tak skoncentrowana na
dziecku drama wykorzystuje jego wyobraêni´, prze˝ycia, sposób mówienia, motywacj´
do pracy oraz zainteresowania.

TERAPEUTYCZNE ODDZIA¸YWANIE DRAMY

Lp. Problemy dziecka

Zadanie dramy
(dzia∏anie d∏ugofalowe)

1.

Terapeutyczne zadania dramy mo˝na
omówiç na przyk∏adzie dzieci niepewnych
siebie, nieÊmia∏ych, l´kliwych; dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi; dzieci z nadpobudliwoÊcià psychoruchowà (zarówno
w sferze emocjonalnej, jak i poznawczej
i ruchowej).
W odniesieniu do tej grupy terapia dramà
musi byç procesem d∏ugofalowym, zaplanowanym, zmierzajàcym w kierunku osiàgni´cia po˝àdanych zmian we wszystkich zaburzonych sferach: poznawczej, emocjonalnej,
spo∏ecznej.

Wzmocnienie samokontroli.

¸atwo traci panowanie nad sobà.

Techniki
dramowe

Spodziewany
rezultat pracy
terapeutycznej

Proste doÊwiadczenia:

Poprawa koordynacji

çwiczenia zespo∏owe

s∏uchowo-ruchowej,

z∏oÊci, chwiejnoÊci nastroju, agresji.

rozwijajàce zmys∏ dotyku

zachowanie opanowane.

Jest krzykliwe.

i koncentracj´,

Przejawia sk∏onnoÊç do wybuchów

çwiczenia grupowe rozwijajàce
uwag´ i pami´ç s∏uchowà,
çwiczenia rozwijajàce
sprawnoÊç ruchów i refleks.
2.

Poprawa samoÊwiadomoÊci

Ufne rozmowy, dialog,

Nawiàzywanie kontaktów

i pewnoÊci siebie, poprawa

çwiczenia z kontaktem

z rówieÊnikami, wzbudzanie

od reszty dzieci, o niskim

jakoÊci kontaktów z rówieÊni-

dotykowym w parach,

zaufania, radoÊç z w∏asnej

poczuciu w∏asnej wartoÊci.

22

Zamkni´te w swoim w∏asnym
niedost´pnym Êwiecie. Odsuni´te

kami i osobami doros∏ymi.

elementy pantomimy,

aktywnoÊci, rozwijanie

86

˚ycie Szko∏y

zagadnienia metodyczne

Lp. Problemy dziecka
(dzia∏anie d∏ugofalowe)

Zadanie dramy
dramowe

Techniki

stop–klatka, improwizacja.

Spodziewany
rezultat pracy
terapeutycznej
umiej´tnoÊci przestrzegania
regu∏.

3.

Ciàgle poszukuje nowych bodêców,

Obni˝enie poziomu procesu

Gry: z wyobra˝onym

Wy∏adowanie nadmiaru

a zarazem jest podniecone

pobudzania

przedmiotem, w wyobra˝onej

energii.

nadmiarem wra˝eƒ.

w uk∏adzie nerwowym.

przestrzeni, powstawanie
z niczego, formy artystyczne:
tworzenie tekstów do melodii,
malowanie do muzyki.

4.

Nie potrafi si´ bawiç. Spra-

Odpr´˝enie. Rozluênienie.

Rozmowa, çwiczenia g∏osowe,

Odpoczynek, radoÊç,

list, rysunek.

poczucie wspólnoty.

.

wia wra˝enie zm´czonego psy-

.

chiczne. ¸atwo je uraziç. NieÊmia∏e.
Nie mo˝e znaleêç przyjació∏.
5.

Nadmierna aktywnoÊç samorzutna,

Wzmocnienie samokontroli.

åwiczenia rozwijajàce

ha∏aÊliwoÊç. ¸atwo traci panowanie Rozwijanie poczucia w∏asnego wra˝liwoÊç s∏uchowà

Obni˝enie pobudliwoÊci
ruchowej, umiej´tnoÊç

nad sobà. Wcià˝ rywalizuje. Zawsze cia∏a. Poprawa jakoÊci kontak-

i dotykowà.

kierowania w∏asnà

chce znajdowaç si´ w centrum

Rzeêba, stop-klatka,

aktywnoÊcià,

çwiczenia pantomimiczne,

koncentracja uwagi.

tów z rówieÊnikami.

uwagi.

inscenizacja.
6.

W toku dzia∏ania uwaga

Wyd∏u˝enie aktów uwagi, kon- åwiczenia rozwijajàce

mimowolna, rozproszona,

centracja na jednym obiekcie.

organizmu.

melodii do tekstów.

.

nadmiernej mobilizacji

i ruchowà. Tworzenie

krótkotrwa∏a, brak wytrwa∏oÊci,
niecierpliwoÊç, m´czliwoÊç.

Zmniejszenie stanu

wra˝liwoÊç s∏uchowà

RadoÊç z w∏asnej

Stop-klatka, rzeêba.

7.

aktywnoÊci.

åwiczenia g∏osowe.

.

Zawsze ust´puje innym. Nie daje

Wzmocnienie poczucia

Rozmowa, improwizacja,

Poprawa samooceny,

sobie rady z wytyczeniem granic

bezpieczeƒstwa.

rzeêba, list, çwiczenia

otwartoÊç wobec zadaƒ.

ruchowe.

RadoÊç z zabawy.

w∏asnej nietykalnoÊci. L´kliwe,
zaniepokojone, nastawione obronnie.
8.

Niepokój ruchowy, nadmiar ruchów

Rozluênienie, relaksacja,

Pantomima, gry

Ustàpienie napi´cia

chaotycznych, mimowolnych,

uspokojenie.

z wyobra˝onym przedmiotem.

psychicznego i fizycznego,

åwiczenia oddechowe.

uporzàdkowane sekwencje

wspó∏ruchy.

ruchów, ruchy precyzyjne
kontrolowane.
9.

Konflikty z rówieÊnikami, zachowania Poprawa atrakcyjnoÊci oraz

åwiczenia rozwijajàce

agresywne prowadzàce do niskiej

popularnoÊci w grupie.

wra˝liwoÊç s∏uchowà,

PewnoÊç siebie, swoboda
w zachowaniu, umiej´tnoÊç

pozycji w grupie.

.

çwiczenia w parach,

komunikowania si´, wspó∏-

rozmowa, rzeêba, improwizacja. dzia∏ania, przewodzenia.

DRAMA JAKO PROCES UKIERUNKOWANY
NA OSOBOWOÂå DZIECKA
W jednej z ∏ódzkich szkó∏ podstawowych
od roku wykorzystuje si´ techniki dramy
w nauczaniu zintegrowanym.

2/2004

Do najcz´Êciej stosowanych nale˝à: rozmowa, scenki, sytuacje improwizowane oraz
inscenizacja.
Dzi´ki codziennej pracy uczniowie ze
swobodà mogà zaprezentowaç si´ na ma∏ych

87

23

zagadnienia metodyczne

Fot. 3. Rozmowa o doznaniach, uzewn´trznianie s∏owne

uczuç, budowanie zaufania: Co jest przyczynà smutku?

i wielkich scenach.2 Lepsza dykcja, g∏oÊna
i wyrazista wymowa przyczyniajà si´ do wzrostu stopnia pewnoÊci siebie.
Stwierdzono, ˝e dzi´ki tak prowadzonym
zaj´ciom uczniowie przestali obawiaç si´
ÊmiesznoÊci, ch´tnie i odwa˝nie wyst´pujà na
forum publicznym. Rozwini´ta dobra komunikacja miedzy sobà, identyfikacja i uto˝samianie si´ z grupà sprawi∏y, ˝e cz´sto pojawiajàce si´ problemy sà omawiane i rozwiàzywane przez samà grup´.
Mateusz (lat 10): ch∏opiec ma∏omówny,
zamkni´ty w sobie. W wieku dziewi´ciu lat
mówiàcy monosylabami, po pó∏rocznej pracy
metodà dramy odnalaz∏ si´ w grupie. W çwiczeniach dramowych zawsze potrafi znaleêç
dla siebie rol´ na tyle bezpiecznà, by czuç si´
w niej dobrze. Raz jest ma∏ym ch∏opcem, innym razem przechodniem czy te˝ klucznikiem sprawujàcym piecz´ nad kluczami do
bram miasta. Mimo ˝e Mateusz, jak dotàd,

nie wyg∏osi∏ na scenie ˝adnego monologu,
nie uczestniczy∏ w rozmowach, dialogach, to
jego obecnoÊç i dzia∏ania w grupie sta∏y si´
wa˝ne nie tylko dla niego samego, ale i dla
ca∏ej klasy.
Patrycja (lat 10): dziewczynka z deficytami analizatora s∏uchowego i wzrokowego,
majàca problemy z d∏u˝szymi wypowiedziami zarówno s∏ownymi jak i pisemnymi, trudnoÊci w rozwiàzywaniu zadaƒ tekstowych,
wchodzàc w role staje si´ osobà pewnà siebie, swobodnà w zachowaniu, otwartà. Patrycja doskonale (cz´sto z ogromnà dozà humoru) prowadzi dialogi z partnerami. Jej propozycje rozwiàzaƒ wielu trudnych sytuacji sà
wielorakie i zró˝nicowane Dzi´ki çwiczeniom dramowym ustàpi∏y napi´cia psychiczne, poprawi∏a si´ samoÊwiadomoÊç. Patrycja
zyska∏a popularnoÊç w grupie.
Magda (lat 10): uzdolniona artystycznie,
grajàca na pianinie, dziewczynka o pi´knym
g∏osie i talencie malarskim potrafi, byç mo˝e
dzi´ki technikom dramowym, dokonaç dojrza∏ej i przenikliwej analizy postaci. Bez
wzgl´du na to czy wchodzi w rol´ (np. dziecka
z rozbitej rodziny, pawia przechadzajàcego si´
po królewskim ogrodzie), czy te˝ jest obserwatorem pewnych form dramowych, zawsze
ukazuje najtrafniejsze cechy danej postaci.

Fot. 4. Zabawa inscenizacyjna: granie roli w sytuacji fikcyjnej


2

W SP nr 184 w ¸odzi powsta∏a grupa teatralna. W ramach kó∏ka teatralnego dzieci spotykajà si´ w szkole raz
w tygodniu. W czasie zaj´ç pracujà dramà. W roku bie˝àcym grupa zaj´∏a III miejsce w I Mi´dzyszkolnym Konkursie Teatrzyków Uczniowskich „W krainie baÊni”.

24

88

˚ycie Szko∏y

zagadnienia metodyczne

Fot. 5. Âwiat jest pi´kny


Kasia (lat 10): uczennica, której rodzice
sà w separacji. Zagubiona, zamkni´ta w sobie, nie potrafiàca odnaleêç si´ w aktualnej
rzeczywistoÊci, w wybranych przez siebie rolach jest bardzo autentyczna. Odgrywanym
postaciom przekazuje swoje nie zawsze pozytywne emocje. Dajàc im upust, wycisza si´,
rozluênia fizycznie i psychicznie.
Przys∏uchujàc si´ wypowiedziom nauczycieli, mo˝na stwierdziç, ˝e wi´cej da si´ powiedzieç o efektach stosowania dramy w pracy z grupà, ni˝ o analizie poszczególnych
przypadków. Nauczyciel widzi zespó∏, ca∏à
klas´, dlatego ∏atwiej mu zauwa˝yç zmiany
relacji wewnàtrz grupy, np. wzajemnà wspó∏prac´, uzupe∏nianie si´, spójnoÊç.

wzburzone uczucia i subtelne stany ducha.
Nauczyciele wprowadzajàcy elementy
dramy w ramach swoich zaj´ç stwierdzajà, ˝e:
• Ciekawe techniki i niekonwencjonalne
techniki dramy zach´cajà dzieci do nauki
przedmiotu.
• Drama daje uczniom szans´ zdobycia
wiedzy, poznania przez prze˝ycie i doÊwiadczenie.
• Drama oÊmiela ucznia, przyÊpiesza jego
rozwój na wielu p∏aszczyznach;
• Uczniom z dyskretnymi zaburzeniami,
o niskim poczuciu w∏asnej wartoÊci i braku pewnoÊci siebie mo˝e dostarczyç okazji do aktywnoÊci, inicjatywy oraz spontanicznoÊci.
• Drama uczy analizy w∏asnego post´powania.
• Drama wyzwala samodzielnoÊç i inicjatyw´.
• Drama uaktywniajàc ucznia czyni go bardziej dojrza∏ym i odpowiedzialnym.
• Drama uczy umiej´tnoÊci s∏uchania, zadawania pytaƒ i twórczego rozwiàzywania
problemów.
• Drama ujawnia mo˝liwoÊci ucznia. Rozbudza wiar´ we w∏asne si∏y, wyzwala
pojawiajàce si´ emocje.

PODSUMOWANIE
Nie istnieje jedna w∏aÊciwa metoda nauczania i oddzia∏ywania. Dobre efekty przynosi stosowanie wielu metod ju˝ sprawdzonych i zmodernizowanych. Ich dobór zale˝y
od wielu czynników: wieku uczniów, rodzaju
çwiczeƒ, rodzaju celów jakie zamierza osiàgnàç nauczyciel.
Zaj´cia wykorzystujàce techniki dramowe
bogate w informacje o osobowoÊci dziecka,
zw∏aszcza wtedy, gdy ujawniajà si´ trudnoÊci,

2/2004

Fot. 6. Rzeêba: Przyjaêƒ


89

25

zagadnienia metodyczne
• Drama zmienia rol´ nauczyciela z wyk∏adowcy na przewodnika, bacznego
i wnikliwego opiekuna, pedagoga, wychowawc´.
• Sprzyjajà bardziej Êwiadomemu obserwowaniu uczniów przez nauczyciela i wyciàganiu wniosków pod kàtem ich specyficznych trudnoÊci.
• Drama nie wià˝àc si´ z ocenà zapewnia
poczucie bezpieczeƒstwa i akceptacji.
• Drama daje du˝o radoÊci, satysfakcji
i po˝ytku zarówno uczniowi, jak i nauczycielowi.
Realizacj´ powy˝szych celów u∏atwia stosowanie dramy jako metody uczenia si´
przez dzia∏anie i prze˝ywanie w rolach. Do
ich osiàgni´cia niezb´dny jest dobrze przygotowany nauczyciel dramy, b´dàcy otwarty na
problemy i potrzeby uczniów i ich rodziców.

Doskonalàcy si´ zawodowo nauczyciele
majà nadziej´, ˝e dzi´ki reformie programowej szko∏a stanie si´ miejscem wspólnej,
twórczej pracy uczniów, a metody podajàce
wiedz´ zostanà zastàpione metodami aktywnymi, ch´tnie dramà. Wyra˝ajà ch´ç wzbogacenia praktyki szkolnej o elementy terapeutycznego oddzia∏ywania dramy, poprzez które zarówno uczniowie jak i oni sami b´dà
mogli lepiej zrozumieç swoje problemy osobowoÊciowe i pokonajà trudnoÊci w komunikowaniu si´ z innymi.

Mgr MONIKA JUST
Wydzia∏ Nauk o Wychowaniu,
Katedra Pedagogiki Przedszkolnej
i Wczesnoszkolnej, Uniwersytet ¸ódzki

L ITERATURA
G. Czapów, C. Czapów, Psychodrama, Warszawa1969, PWN.
Drama. poradnik dla nauczycieli i wychowawców.
Zeszyt 1/1991, zeszyt 3/1992. Wydawnictwo:
„Animator”.
M. Drzazga, Mo˝liwoÊci ekspresji w dramie, [w:]
Sztuka i ekspresja dziecka – w poszukiwaniu sensu
tworzenia. K. Krasoƒ (red.), Katowice2003, Zespó∏ Katolickich Szkó∏ Ogólnokszta∏càcych nr 2,
Katolicka Szko∏a Podstawowa, II Katolickie Gimnazjum.
Grupa bawi si´ i pracuje. Zbiór gier i çwiczeƒ psychologicznych, Warszawa1994, Unus.
J. Jastrzàb, Gry i zabawy w terapii pedagogicznej,
Warszawa1990, COMPW-Z MEN.
M. Just, Terapeutyczna funkcja zaj´ç muzyczno-ruchowych, [w:] Cz∏owiek, szko∏a, wspólnota. W kr´gu edukacji spo∏ecznej, M. Mendel (red.), Toruƒ
2000, Wydawnictwo Adam Marsza∏ek.
B. Kaja, Zarys terapii dziecka. Skrypt dla studentów nauczania poczàtkowego i wychowania przedszkolnego, Bydgoszcz 1989, Wydawnictwo Uczelniane WSP.
K. Lewandowska, Profilaktyczne wartoÊci muzykoterapii, [w:] Wspomaganie rozwoju. Psychostymulacja. Psychokorekcja, B. Kaja (red.), Bydgoszcz
2000, Wydawnictwo Uczelniane WSP.
H. Machulska, Drama – zabawa, nauka i wychowanie, [w:] Warsztaty edukacji twórczej, E. Olimkiewicz. (red.), Wroc∏aw 2001, Wydawnictwo EUROPA.

26

90

E. Orlik-Marciniak, Âwiat gier i jego znaczenie dla
rozwoju dzieci i doros∏ych, [w:] Wspomaganie rozwoju. Psychostymulacja. Psychokorekcja. B. Kaja
(red.), Bydgoszcz 2000: Wydawnictwo Uczelniane
WSP.
K. Pankowska, Drama – zabawa i myÊlenie, Warszawa 1990, WSiP.
K. Pankowska,. Edukacja przez dram´, Warszawa
1997, WSiP.
M. Piszczek, Terapia zabawà. Terapia przez sztuk´,
Warszawa 1997, Centrum metodyczne pomocy psychologiczno-pedagogicznej Ministerstwa Edukacji
Narodowej.
E. Roine, Psychodrama. O tym, jak graç g∏ównà
rol´ w swoim ˝yciu, Opole 1994, Wydawnictwo
Kontakt”.
H. S´k (red.), Spo∏eczna psychologia kliniczna,
Warszawa1998, PWN.
M. A. Szymaƒska, Drama w nauczaniu poczàtkowym. Przewodnik metodyczny dla nauczyciela, ¸ódê1996, Wydawnictwo JUKA.
W. K. Vopel, Gry i zabawy interakcyjne dla dzieci
i m∏odzie˝y, cz. I–IV. Kielce1999, JednoÊç.
B. Way, Drama w wychowaniu dzieci i m∏odzie˝y,
Warszawa1995, WSiP.
D. Ch. Weston, M. S. Weston, 365 gier i zabaw
kszta∏tujàcych charakter, wra˝liwoÊç i inteligencj´
emocjonalnà dziecka, Warszawa1998, Prószyƒski
i S-ka.

˚ycie Szko∏y

Podobne prace

Do góry