Ocena brak

Teorie legitymizacji i delegitymizacji władzy politycznej

Autor /Ferdek Dodano /20.07.2011

Autorem klasycznego przyczynku do zrozumienia prawomocności jako fenomenu socjologicznego jest Max Weber (1864 -1920). Podjął on próbę sklasyfikowania poszczególnych „systemów dominacji” oraz zidentyfikował źródła, z których wypływa legitymizacja każdego z nich. Weber wyróżnić trzy typy idealne:

  1. władza tradycyjna => oparta na zwyczajach i tradycjach. Władza jest uważana za prawomocną, ponieważ „istniała od zawsze”, została uświęcona przez historię, wcześniejsze pokolenia ją zaakceptowały. Działa najczęściej wg zestawu konkretnych reguł, tj. ustalonych i niekwestionowanych zwyczajów, które nie muszą być uzasadniane, ponieważ odzwierciedlają odwieczny porządek rzeczy. Przykłady: małe plemiona i grupy – patriarchat, gerontokracja. Władza tradycyjna związana jest z systemami dziedziczenia władzy i przywilejów, co zaobserwować można na przykładzie przetrwania rządów dynastycznych, np. w Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie, Maroku.

  2. władza charyzmatyczna => oparta na sile osobowości jednostki. Nic nie zawdzięczając statusowi osoby, pozycji społecznej czy służbowej, władza charyzmatyczna działa, opierając się całkowicie na zdolności lidera do roztaczania osobistego uroku na swoich zwolenników, tak by postrzegali go jak bohatera czy pomazańca. Współcześni liderzy, tacy jak de Gaulle, Kennedy, Thatcher niewątpliwie przedłużyli swoją władzę dzięki cechom osobistym, ale nie stanowiło to legitymizacji charyzmatycznej, ponieważ ich autorytet opierał się głównie na formalnej władzy urzędów, jakie piastowali (Heywood). Przykłady: Napoleon, Mussolini, Hitler, Chomeini, Fidel Castro, Kaddafi. Władza charyzmatyczna często nie jest oparta na formalnych zasadach i procedurach, często nie ma wyznaczonych granic (por. systemy autorytarne). Władza jest bardzo blisko związana z jednostką, dlatego systemowi często trudno jest przetrwać dłużej od osoby, która go stworzyła.

  3. władza legalna => wiąże się z jasne i prawnie określonym zespołem reguł. Wg Webera jest to typowy model władzy funkcjonujący w większości nowoczesnych państw. Siła prezydenta, permie jest wyznaczana przez formalne zasady konstytucyjne, które ograniczają zakres władzy tych osób. Taka forma władzy ma przewagą nad poprzednimi dwoma, ponieważ będąc przypisana do urzędu, a nie do osoby, mniej prawdopodobne są nadużycia i niesprawiedliwości. Weber jednocześnie obawiał się zbytniej depersonalizacji władzy i nadmiernego rozwoju biurokracji.

Weber, co jest słabą stroną jego teorii, nie zajmuje się problemem kwestionowania władzy na skutek niepopularnej decyzji, dyskredytacji lidera czy rządu.

Prawomocność władzy wg Beethama (krytyk Webera, 1991). Wg Beethama legitymizacja dokonuje się jednocześnie na trzech poziomach:

  • władza musi być sprawowana zgodnie z ustalonymi regułami

  • reguły te muszą odpowiadać przekonaniom rządzących i rządzonych

  • legalność musi być dowiedziona przez publiczne wyrażenie zgody rządzonych.

O pełnej legitymizacji możemy mówić wówczas, gdy zachodzi spójność między treścią reguł gry politycznej, ich pozytywną oceną oraz wyrastającymi z niej prosystemowymi zachowaniami politycznymi, wyrażającymi wolę zachowania systemu w zasadniczo niezmiennym kształcie.

Beetham wyróżnia dwa typy legitymizacji:

  1. mobilizacyjny => typowy np. dla systemu komunistycznego, polega na występowaniu trwałego i masowego uczestnictwa obywateli w działaniach mających na celu zrealizowanie celu nakreślonego przez system

  2. demokratyczny => ma swoje źródło w instytucji demokratycznych wyborów

Inne koncepcje legitymizacji:

Na współczesne nauki duży wpływ wywarła koncepcja legitymizacji stworzona przez D. Eastona. Założeniem jego koncepcji stała się teza, iż podstawowym czynnikiem konfrontującym wszystkie społeczeństwa jest niedostatek dóbr, traktowanych jako wartości, co nieuchronnie prowadzi do sporów i kontrowersji wokół ich podziału. Problemy te rozstrzyga polityka, a konkretnie decyzje polityczne, z konieczności mające często charakter autorytarny. W związku z tym Easton rozszerza znacznie tradycyjne pojęcie legitymacji widząc je jednocześnie w trzech wymiarach:

  1. prawomocność ideologiczna => opiera się na wartościach i pryncypiach, do których odwołuje się władza polityczna. Celem legitymacji ideologicznej jest akceptacja dla głównych zasad, wg których władza jest zorganizowana, a także dla zakresu tej władzy

  2. legitymacja strukturalna => przekonanie o praworządnym charakterze norm regulujących wzajemne stosunki pomiędzy władzą a społeczeństwem

  3. legitymacja personalna => osobisty stosunek otoczenia do osób pełniących role władcze w ramach danego systemu

Koncepcja Habermasa:

Zdaniem Habermasa państwo możemy ujmować jako system sprawujący uprawomocnioną władzę. „Wyjściem” systemu są podejmowane na wysokim szczeblu decyzje, „wejściem” – lojalność mas. W obu kierunkach może dojść do grożących kryzysem zakłóceń. Kryzysy wejścia przybierają formę „kryzysów racjonalności”, kryzysy wejścia – „kryzysów uprawomocnienia”.

Koncepcja K. Pałeckiego:

Władza polityczna nie wymaga żadnego uzasadnienia, a jej uprawnienia władcze usprawiedliwia fakt posiadania władzy („samoistne źródła władzy politycznej”). Z powodu takiego założenie Pałecki mówi raczej o „przyzwoleniu” na władzę, niż legitymizacji władzy.

Podobne prace

Do góry