Ocena brak

Teorie ekonomiczne w XIX w.

Autor /Chrystian Dodano /07.11.2011

Liberalizm

Wraz z industrializacyjnym przełomem nabrały aktualności XVIII-wieczne teorie ekonomiczne Adama Smitha ("Badania nad naturą i przyczyną bogactwa narodu")

Idee liberalizmu:

1.swoboda gospodarcza - leseferyzm (laissez faire- pozwólcie działać)

2.wolny handel

3.prawo do założenia własnego przedsięb. nie podlegającego w swym działaniu żadnym ograniczeniom ze strony kupców , cechów.

4.prawo do podejmowania pracy bez względu na status społeczny lub posiadany dyplom

5.zniesienie wszelkich ograniczeń celnych i feudalnych reglamentacji ekonomicznych

6.powstanie wolnej konkurencji

( rola indywidualnych zdolności , pracowitości przedsięb. I zasobów kraju )

Przeciwnicy liberalizmu :

1.rzemieślnicy ( liberalizm uderzał w istnienie cechów )

2.rząd ( zmniejszenie dochodów z opłat celnych - rozwój nowoczesnego systemu podatkowego ).

3.kupcy i przemysłowcy europ. obawiali się konkurencji ze strony angielskiego przemysłu.

Liberalizm narodowy

Teoria ta powstała z 2 powodów :zagrożenia słabych gospodarczo państw ze strony państw uprzemysłowionych (W.B.) oraz wskutek rozwijających się ruchów narodowych.

Najbardziej znanym teoretykiem liber. narod. był Friedrich List . Dokonał on w ekonomii swoistego podziału na gospodarkę narodową i gospodarkę międzynarodową . W przypadku gospodarki narod. akceptował liberalne zasady wolnej konkurencji i swobody ekonomicznej ( pom. Związku Celnego ) ale sprzeciwiał się ich zastosowaniu w kontaktach międzynarodowych.

Zdaniem Lista państwa słabe ekonomicznie powinien obowiązywać okres przejściowy . Gdy rozwiną się mogą wprowadzić wolny handel i konkurować ze sobą.

Koncepcje liber. narod. łączyły idee liberalne z protekcjonizmem państwowym.

Maltuzjanizm

Robert Thomas Malthus twierdził że , liczba ludności podwaja się co 25 lat , natomiast wzrost produkcji żywnościowej jest znacznie wolniejszy .Wyciągnął z tego wniosek , iż jeśli przyrost ludności nie zostanie zahamowany , ludzkość zawsze żyć w nędzy . Liczba ludności może zostać ograniczona w sposób naturalny lub świadomie.

Kontynuatorem jego myśli był Dawid Ricardo , który przedstawił tzw. spiżowe prawo płacy ( nazwa F.Lassale)

Według tej zasady robotnicy powinni otrzymywać płace wyłącznie na poziomie gwarantującym utrzymanie przy życiu takiej liczby dzieci , jaka jest konieczna dla zachowania ciągłości produkcji. Powinna istnieć równowaga między liczbą ludzi a ilością produkowanej żywności.

Teorie te pozwalały właścicielom fabryk uzasadnić niskie płace i zakazy działalności związków zawodowych.

Atak na liberalizm

Powody :

-bezwzględna konkurencja na rynku pracy

-obniżanie się płac

-wyraźny spadek życia robotników przemysłowych

Wina: liberalizm i lansowana postawa indywidualistyczna

Alternatywa: świadomie zorganizowana wspólnota , w której każdy zajmie należne mu miejsce. Prawa i potrzeby tej wspólnoty będą podporządkowane odgórnie zaplanowanemu dobru powszechnemu.

Pierwsze teorie nawiązywały do oświeceniowej wiary w możliwość przebudowania społeczeństwa a nawet stworzenia systemu idealnego. Pomysły te opierały się na idei Utopii , czyli wyspy szczęśliwego społeczeństwa (dzieło Tomasza More'a z początku XVI w.)

Utopizm , socjalizm , anarchizm

Karol Fourier proponował likwidację dotychczasowych struktur społecznych i utworzenie w ich miejsce dobrowolnych zrzeszeń (komun). Do zrzeszenia tzw. falangi mieli należeć przedstaw. wszystkich zawodów (samowystarczalność).

Wszyscy oni mieli mieszkać w osiedlach zw. falansterami .Klęska .

Robert Owen

-podział społecz. na dobrowolne , samowystarczalne i oparte na wspólnocie "komórki produkcyjne".

-ograniczenie pracy było całkiem realne i w 20. latach XIX w. przyjęte przez rząd brytyjski

Henri de Saint-Simon

-konieczność zapewnienia każdej jednostce możliwość działania

-idea równości i sprawiedliwości społecznej .Do własności uprawnieni są tylko ludzie , którzy wykonują pracę ("pszczoły") pozostali , czyli właściciele ("trutnie") nie.

Bartłomiej Enfantin domagał się wspólnoty żon.

Termin socjalizm upowszechnił się dzięki publicystyce Pierre'a Leroux.(idea wspólnoty -łac.socius-towarzysz)

Louis Blanc

-regulacja i swoista reglamentacja produkcji

-państwo powinno wystąpić w roli właściciela i organizatora produkcji ("kapitalizm państwowy")

Louis Auguste Blanqui (zawodowy rewolucjonista , republikanin , wielki konspirator , twórca kierunku polityczno-ideologicznego zw. blankizmem)

-przebudowa społecz. możliwa jedynie poprzez działalność spiskową i rewolucję

-rewolucja może zwyciężyć dzięki dobrej woli zainteresowanych (woluntaryzm)

-w nowym porewolucyjnym świecie wszystko ma prowadzić do jedności , czyli do "komunizmu"

-"upaństwowienie" wszystkich dziedzin życia

Anarchizm

Pierre-Joseph Proudhon -pisarz i publicysta .Głosił , że wszelka własność pochodzi z kradzieży .

-stopniowa likwidacja państwa i wprowadzenie na ich miejsce instytucji ekonomicznych ("władza sił gospodarczych")

-powstanie nowych organizacji syndykalnych , czyli wolnych związków wytwórców.

-społeczeństwo zorganizowane według zadań produkcyjnych.

Michał Bakunin -rosyjski rewolucjonista (nihilista)

Według niego organizacje państwowe obalić należy przemocą.

Socjalizm Marksowski

Karol Marks (1818-1883)

Jego teoria nawiązywała do blankizmu i saintsimonizmu a została przedstawiona w "Manifeście komunistycznym"(1848 r. wspólnie z F.Engelsem) oraz w "Kapitale" (1867 r.). Różniła się od pozostałych w 3 punktach.

1.Był to program rewolucyjny.

2.Odwoływał się wyłącznie do jednej grupy społecznej tj. proletariatu.

3.Mienił się systemem naukowym opartym na faktach i ogólnych prawach rozwoju społecznego.

Teorie ekonomiczne Marksa:

-nierówność społeczna wynika z panujących w danym okresie "stosunków produkcji" ("kto na kogo pracuje")

-siłą napędową wszelkich działań społecznych jest chęć zysku.

-ludzka praca daje pracodawcom możliwość dodatkowego zysku

- faktyczna wartość pracy robotnika-jego wynagrodzenie=wartość dodatkowa (dla pracodawcy)

-z chęci jej zwiększenia fabrykant bezprawnie przedłuża dzień pracy.

-pracodawcy przywłaszczają sobie całkowity zysk.

Wyzysk klasy robotniczej przez kapitalistów a system-kapitalizm.

Analiza rozwoju społeczeństwa od początków dziejów według Marksa i Engelsa.(materializm historyczny)

1.społeczeństwo ma charakter klasowy , ponieważ jego podstawową cechą jest permanentna walka klasowa między klasą uciskaną i klasą uciskającą.

2.Nowe klasy społeczne przejmują władzę dzięki zmianie sposobu produkcji

3.W ślad za formacjami ekonomicznymi zmieniają się systemy polityczne , społeczne , prawne i kulturalne .Więcej nawet światopogląd człowieka jest odbiciem aktualnie dominującej formy produkcji.( "Byt kształtuje świadomość człowieka")

Stadium rozwoju społeczeństwa kapitalistycznego wg Marksa:

Ostra konkurencja doprowadza do radykalnego spadku zysku-większa eksploatacja robotników-proletaryzacja rynku-niewielka grupa kapitalistów będzie ekonomicznie i społecznie dominować nad coraz liczniejszą grupą)-znika chęć zysku-brak podstaw robotników("polaryzacja społeczeństwa")-wybuch rewolucji-własność prywatna zniesiona i przejęta przez społ. (nacjonalizacja walki klasowej-bezklasowe społeczeństwo komunistyczne.

Podobne prace

Do góry