Ocena brak

Teoria „zderzenia cywilizacji” Samuela P. Huntingtona

Autor /spidigonzalez Dodano /27.03.2011

Autor w swych publikacjach wymienia 7 kręgów cywilizacyjnych decydujących o przebiegu wydarzeń wczoraj, dziś i jutro. Stosunki miedzy kręgami określają linie konfliktów globalnych. Autor stwierdza: jestem „stanowczo przekonany, że w przyszłej polityce światowej nie będą decydować konkurujące ideologie czy bloki gospodarcze – lecz zderzenie wrogich sobie kultur. Jeżeli miałaby nastąpić nowa wojna światowa byłaby to wojna między odmiennymi cywilizacjami, przyszłe pola bitewne przebiegają wzdłuż frontów kulturowych”.

Przez dziesięciolecia po II wojnie światowej gł. konflikty miały miejsce w „Trzecim Świecie”, regionach mało ustabilizowanych, między państwami „niezaangażowanymi” w bloki wielkich mocarstw, lecz wpływających na przebieg konfliktów. Obecnie świat wszedł w fazę wzrostu roli innych cywilizacji niż Zachodnia. Ta ostatnia dąży do wpływania na nie, ale zachowują one własną tożsamość. Kluczowym pojęciem teorii Huntingtona jest cywilizacja. Rozumie on ją jako wielką jednostkę kulturową z którą ludzie się identyfikują. Obejmuje ona; wspólny język, historię, obyczaje i religię. Ten ostatni element wpływa na wiele wydarzeń za sprawą fundamentalizmu islamskiego, chrześcijańskiego i hinduistycznego. Główna teza autora: „świat będą w przyszłości cechowały głównie zmienne stosunki między 7 – 8 kręgami kulturowymi: zachodnim, islamskim, chińskim, japońskim, hinduistycznym, słowiańsko – prawosławnym, latynoskim i ewentualnie afrykańskim”.

Konflikty w przeszłości dotyczyły wrogich ideologii, w przyszłości będą miały miejsce między antagonistycznymi cywilizacjami, gł. między chińską, islamską i zachodnią. Tu będą powstawać lub zaostrzać się punkty zapalne kryzysów i tu może być przelewana krew. Krwawiące granice ma dziś głównie świat islamski, jednocześnie posiadający wysoki wskaźnik urodzeń. Sprawdza się to w konflikcie bałkańskim i czeczeńskim. Państwa islamskie wydały olbrzymie sumy na pomoc bośniackim muzułmanom, co przyniosło niekorzystne skutki dla prawosławnych Serbów. Główne kręgi cywilizacyjne: Zachodni: obejmuje Am. Półn., Europę Zach. i Środkową. Jest to krąg zachodniego chrześcijaństwa, katolicyzmu i protestantyzmu. Obejmuje państwa o bardzo wysokim poziomie rozwoju gospodarczego, dużym potencjale militarnym, słabnącym przyroście naturalnym.

Chiński: albo konfucjański, występuje w Chinach i Azji Płd.- Wsch. Wykazuje dużą dynamikę wzrostu gospodarczego i posiada olbrzymi potencjał ludzki. Chiny z szybkim tempem wzrostu gospodarczego i modernizacją armii stanowią wyzwanie dla Zachodu, tym bardziej, że Chiny pomagają w uzbrajaniu Pakistanu i Iranu. Japoński: krąg jest ograniczony do wysp japońskich, region o bardzo wysokim rozwoju gospodarczym i cywilizacyjnym. Muzułmański: ma duży zasięg, gdyż wchodzą doń nie tylko kraje arabskie lecz również Pakistan i Turcja. Konferencja Państw Islamskich skupia 52 państwa, działa liga Państw Arabskich. Tu występuje zjawisko fundamentalizmu islamskiego (Algieria, Iran, Sudan, Afganistan). W kręgu tym wzrasta najszybciej ilość „ludzi zbędnych” . Ten krąg kulturowy kieruje się własnym systemem, kodeksem wartości. Nie da się powiedzieć, że wolność jednostki znajduje się tam w centrum wartości.

Premier Malezji Mohatir Mohamad powiedział, że „wartości europejskie stosowne są dla Europy, natomiast wartości azjatyckie są uniwersalne”. Hinduistyczny: ogranicza się do Indii, państwa zbliżającego się do 1 mld ludzi. Słowiańsko - prawosławny: występujący w Rosji, cz. Białorusi i Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Grecji i Serbii. Zachodnia granica przebiega wg podziału z 1500r (państwa bałtyckie – Rosja, Katolicka Ukraina Zachodnia, prawosławna Ukraina Wschodnia, w Jugosławii: 3 wyznania prawosławne, katolickie i muzułmańskie., Albania, Grecja, Turcja. Linia konfliktowa ze światem muzułmańskim na Południu i na Syberii z kręgiem konfucjańskim. Latynoski: to w dużej mierze krąg katolicki obejmujący gł. Amerykę Południowa, Środkową i południowe stany USA . Cechuje ten region duży przyrost naturalny lecz ledwie umiarkowane tempo wzrostu gospodarczego. Afryka: nie stanowi wyraźnie wyodrębnionej cywilizacji, gdyż rodzima zniszczyli Europejczycy i Arabowie. Cechuje ją nasilenie konfliktów etnicznych (Hutu – Tutsi), wysokie tempo przyrostu ludności i bardzo niski poziom wzrostu gospodarczego.

Teren Afryki jest polem rywalizacji różnych religii i kultur. Wysoki procent analfabetów i niedożywienie, niski stan sanitarny – powodują, że Afryka może być największym przegranym XXI w. Współcześnie występują konflikty we własnych kręgach, a nie tylko między kręgami. Przykładem – katolicy-protestanci w Irlandii Północnej, talibowie- muzułmańscy, Uzbecy w Afganistanie. Wszystkie kultury pragną się modernizować, korzystać ze zdobyczy techniki, ale nie chcą ulec wpływom Zachodu. Zdaniem Huntingtona „narody Zachodu powinny powiązać się ze sobą, gdyż inaczej oddzielnie ulegną zagładzie”.

Huntington zwraca uwagę , że ludzie Zachodu „upewniali siebie samych, a irytowali innych podkreślaniem tezy, że kultura Zachodu, jest i powinna być kulturą całego świata”. Takie podejście występuje w 2 formach: a) cały świat ogarnia zachodnia, amerykańska kultura masowa przejawem której jest coca- kolonizacja, amerykańska kuchnia, styl ubierania, muzyka pop, kino i artykuły konsumpcyjne; b) pojęcie nowoczesności związane jest z modernizacją występującą w innych cywilizacjach, której treścią jest westernizacja, eliminująca tradycyjne wartości, instytucje, obyczaje i zastępowanie ich tym, co dominuje na Zachodzie. Autor stwierdza: że „w myśl obu tych tez świat, jaki się wyłania, jest jednorodny i zachodni w sposób uniwersalny – obie, choć w różnym stopniu są błędne, aroganckie, fałszywe i niebezpieczne”.

Kulturę utożsamia się z konsumpcją dóbr materialnych, natomiast sercem kultury jest język, religia, wartości, tradycje i obyczaje. Cechą charakterystyczna kultury zachodu jest mnogość języków, tym różni się ona od innych cywilizacji, gdzie panuje 1 język (chiński, japoński, arabski czy rosyjski). Druga cechą jest dominacja indywidualizmu, równych praw i swobód. Inne cywilizacje przejmują modernizację, lecz odrzucają westernizację. Saudyjski książę Bandar bin Sultan w 1994r. powiedział: „Import z zagranicy jest piękny, gdy dotyczy błyszczących, nowoczesnych przedmiotów. Ale trwałe instytucje społeczne i polityczne przywleczone nie wiadomo skąd mogą być niebezpieczne – zapytajcie o to szacha Iranu. Islam to dla nas nie tylko religia, ale także sposób życia.

My, Saudyjczycy, chcemy unowocześnić swój kraj, ale niekoniecznie przerobić go na modłę zachodnią”. S. Huntington stwierdza, że Japonia, Singapur, Tajwan, Arabia Saudyjska i, w mniejszym stopniu , Iran, stały się nowoczesne, ale nie zachodnie. Współczesne tendencje rozwoju cywilizacji wskazują, że wartości świata zachodniego są w odwrocie. Ilustrują to przykłady. Pierwszy – zasięg języka angielskiego, który w 1958r. dla 9,8 % ludzi był językiem pierwszym lub drugim. W 1992r. ludzie ci stanowili już 7,6%. W 1958r. 24% ludności świata posługiwało się jednym z pięciu głównych języków zachodnich, a w 1992r. było ich mniej niż 21%.

Drugi przykład – zasięg zachodniego chrześcijaństwa, które wyznaje 30% ludności świata. W następnej dekadzie przy trwającym spadku wyznawców, liczba muzułmanów przewyższy liczbę chrześcijan. Pod koniec XIX w. Europa panowała nad światem dzięki imperiom kolonialnym. W końcu XX w. dominują tylko St. Zjedn., a europejski globalizm odszedł do historii. Warunkiem przetrwania cywilizacji zachodniej jest siła USA i utrzymanie, rozwijanie jedności świata zachodniego.

Do góry