Ocena brak

Teoria stresu - dystresu Selye'go

Autor /Konstancjusz Dodano /23.02.2012

 

Adaptacyjny jest głównym elementem teorii stresu Selyego. Wg. niego u chorych zwykły zespół chorobynieswoiste cechy choroby" są z punktu widzenia lekarskiego istotną właściwością stresu.  

Mechanizm sterowania reakcją stresu: Stresor pobudza podwzgórze, produkowana jest substancja sygnalizująca, iż przysadka powinna wydzielać do krwi większą ilość hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). Pod wpływem ACTH zewnętrzna korowa część nadnerczy wydziela kortykoidy. To prowadzi z kolei do zmniejszenia i zaniku grasicy oraz innych zmian towarzyszących, takich jak np. zanikanie węzłów chłonnych, hamowanie reakcji zapalnych i wytwarzanie cukru. Drugą typową cechą reakcji stresu jest powstanie owrzodzeń układu pokarmowego (żołądka i jelit), co jest związane z wysokim poziomem kortykoidów we krwi oraz z funkcjonowaniem autonomicznego układu nerwowego.

Ten opisany zespół zmian, wywołanych działaniem na organizm czynników szkodliwych (stresorów), takich jak zranienie, infekcja, wysoka temperatura, hałas itp., ma charakter przystosowawczy i to dwojakiego rodzaju:

Lokalny Zespól Adaptacyjny, obejmujący zmiany specyficzne zachodzące w miejscu występowania stresora (np. w okolicy oparzenia)

Ogólny Zespól Adaptacyjny, obejmujący zmiany niespecyficzne, uogólnione, nie związane bezpośrednio z naturą i działaniem bodźca szkodliwego, GAS(Ogólny) jest istotą stresu w koncepcji Selye'go. Reakcja stresu rozwija się poprzez 3 stadia: reakcji alarmowej, odporności oraz wyczerpania. Stadium reakcji alarmowej: mobilizacja obronnych sił organizmu. W tym stadium wyodrębnia się 2 fazy:

(a) fazę szoku, obejmującą początkowy bezpośredni wpływ czynnika szkodliwego na organizm, charakteryzującą się wystąpieniem pierwszych sygnałów pobudzenia organizmu do obrony np. spadek ciśnienia krwi bądź wskaźników uszkodzenia organizmu,

(b) fazę przeciwdziałania szokowi, obejmującą reakcje obronne, którym towarzyszą zmiany w funkcjach fizjologicznych np. wzrost ciśnienia krwi, podwyższenie temperatury ciała).

Stadium odporności - to stadium względnej adaptacji organizm względnie dobrze znosi czynniki szkodliwe działające już jakiś czas, a słabiej toleruje inne bodźce, które uprzednio były nieszkodliwe.

Stadium wyczerpania pojawia się wtedy, gdy czynniki szkodliwe działają zbyt intensywnie bądź zbyt długo, a uogólnione pobudzenie organizmu nie służy już zwalczaniu stresora lecz charakteryzuje się utratą zdolności obronnych, czego wskaźnikiem jest rozregulowanie funkcji fizjologicznych.

W stadium wyczerpania mogą pojawić się względnie trwałe reakcje patologiczne, które przy dalszym działaniu stresora mogłyby prowadzić do śmierci. Drugi ważny element teorii Selye'go, to „energia przystosowania" wyróżnia „powierzchniową" i „głęboką" energię przystosowania. Energia powierzchniowa jest uruchamiana na każde żądanie, a jej wydatki są uzupełniane kosztem energii głębokiej, która na drodze adaptacyjnych zmian mechanizmów homeostatycznych prowadzi do starzenia się i śmierci. Pojęcie dystress lub zły stres na oznaczenie stresu deprywacji lub stresu przeciążenia prowadzącego do choroby. Opiera się na ogólniejszym założeniu, że w każdej chorobie tkwi pewien pierwiastek przystosowania.

Stres jako „niespecyficzną reakcję organizmu na wszelkie wymagania, jakie mu się stawia".W Pojęcie dobry stres lub eustres definiowane jako stan pełnego zadowolenia bez dystresu (cierpienia) generującego frustrację, udaremnienie i zachowania agresywne.

4 pojęcia stresu, które wyodrębnił według dwóch kryteriów: ilościowych i jakościowych. Kryterium ilościowemu odpowiada wartość stymulacyjna stresorów. Kontinuum deprywacja - przeciążenie stymulacyjne najlepiej charakteryzuje ten aspekt stresu.

Kryterium jakościowemu odpowiada wartość moralna stresorów. Stresory niosące cierpienie i dezintegrację psychiczną charakteryzowane są pojęciem zły stres i dystres), zaś stresory motywujące człowieka do wysiłku i osiągnięć życiowych - pojęciami dobry stres s lub eustres . Tak więc stres jest nieuchronny i niekoniecznie szkodliwy. Fizjologiczne mechanizmy stresu współcześnie można opisać nie tylko na podstawie systemu hormonalnego (oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa), lecz. także opierając się na systemie neuronalnym.

Humoralno-neuronalny mechanizm stresu za Werką: w wywołaniu typowych reakcji stresowych zaangażowane są systemy humoralne i neuronowe. Uwalniany z jądra przykomorowego podwzgórza hormon kortykotropowy (CRH) jest przesyłany układem krwionośnym do przedniego płata przysadki mózgowej, gdzie wpływa na syntezę propriomelanokortyny (POMC), prohormonu przysadkowego hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), będącego z kolei prekursorem beta-endorfiny, peptydu odgrywającego istotną rolę w regulacji odczuć bólowych. Jak wiadomo ACTH stymuluje syntezę i uwalnianie z kory nadnerczy glikokortykosteroidów, hamujących wydzielanie zarówno podwzgórzowego hormonu tropowego, jak i ACTH. Dzięki takiemu sprzężeniu zwrotnemu aktywność wydzielnicza podwzgórza i przysadki mózgowej jest regulowana w sposób permanentny.

Hormony tropowe w niewielkich stężeniach utrzymują działanie przysadki mózgowej na poziomie spoczynkowym. Większość bodźców stresowych podnosi poziom aktywności wszystkich gruczołów w osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, co Selye uważał za główną przyczynę reakcji stresowych. Współczesna neurofizjologia i endokrynologia podkreślają, że różne funkcje organizmu w stanie stresu są regulowane zarówno przez układ wewnątrzwydzielniczy, jak i przez układ neuronowy.

Bodźce stresowe poprzez podwzgórze i nerwowy układ wegetatywny pobudzają komórki rdzenia nadnerczy do wydzielania adrenaliny, noradrenaliny i katecholamin. Te ostatnie wpływają na zazwojowe neurony współczulne znajdujące się w unerwionych tkankach i zwięk­szając wydzielanie ACTH oddziałują na wydzielanie glikokortykoidów. Tak więc reakcje stresowe organizmu są skorelowane z systemem humoralnym, którego adresatem jest ostatecznie kora nadnerczy, lub z systemem mieszanym nerwowo-hormonalnym, którego ostatnim ogniwem jest rdzeń nadnercza.

Nie można pominąć również roli ośrodkowego układu nerwowego, zwłaszcza wtedy, gdy bodźce stresowe mają sens psychologiczny (treściowy). O znaczeniu reakcji stresowej dla organizmu decydują ośrodki mózgowe usytuowane w korze mózgowej, wzgórzu i układzie limbicznym (podwzgórzu).

Adaptacja do stresu wiąże się ze wzrostem przemian katabolicznych i procesów transportu wewnątrzustrojowego, reakcjami przeciwzapalnymi, zmianami naczyniowymi, a także pobudzeniem napięcia mięśniowego i pobudzeniem nerwowym. Powołując się na Ogólny syndrom adaptacji Sely'ego, należy dodać, że jego trzecia faza ogólnego wyczerpania, wiąże się z patologicznymi zmianami w tkankach (np. owrzodzeniem różnych narządów, obniżeniem progu odporności organizmu, miażdżycą, nadciśnieniem tętniczym, reumatycznym zapaleniem stawów, łysieniem plackowatym itp.), a niekiedy także ze śmiercią. Podatność na stres zarówno w fazie adaptacji do stresu, jak i ogól­nego wyczerpania, charakteryzuje się dużą zmiennością indywidualną, przejawiającą się u jednych wzrostem poziomu hormonów nadnerczowych i ogólnym wyczerpaniem (śmiercią), a u innych jedynie mobilizacją organizmu do działania.

Podobne prace

Do góry