Ocena brak

TEORIA – PROBLEMY DEFINICYJNE - Termin „teoria” w języku naukowym

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

W literaturze naukowej z zakresu nauk politycznych najczęściej utożsamia się teorię z:

1. historią myśli politycznej, historią stosunków politycznych;

2. metodologią, rezultatem działalności badawczej;

3. podejściem heurystycznymteoria jako zestaw dyrektyw odnoszących się do sposobów badania rzeczywistości politycznej, jako sposób organizowania wiedzy tak, by kierować badacza w stronę zadawania pytań wartych odpowiedzi i aby wskazać, gdzie ich szukać;

4. filozofią społeczną – związaną z ontologiczną analizą politycznego wymiaru społeczeństwa, „studium filozoficzne” (=teoria) lub „polityczne rozważania”, u podstaw których leży jakaś filozoficzna koncepcja postrzegania natury ludzkiej, istoty władzy, społeczeństwa albo historii (często „teoriami” nazywa się przemyślenia Platona, Arystotelesa, Locke’a, Marksa, etc.);

  • Do II wojny większość wiedzy z zakresu nauk społ., opatrywana była mianem teoretycznej, miała charakter filozoficzny i koncentrowała się na zagadnieniach właściwych dla filozofii moralności (= jakie rzeczy być powinny, co powinno, a co nie powinno się zdarzyć w świecie polityki). To tzw. normatywne teorie polityki, czyli poglądy częściowo formułowane na podstawie zbioru faktów (argument empiryczny) i łączone z argumentami moralnymi o charakterze sądów wartościujących, które są empirycznie „puste” (nie poddają się empirycznej weryfikacji, nie są ani prawdziwe, ani fałszywe), np.: idee Platona, Marksa, J.S. Milla, J.K. Galbraitha.

5. schematem pojęciowym, z każdym rodzajem konceptualizacji, która umożliwia porządkowanie i badanie danych oraz podporządkowywanie ich pojęciom i kategoriom dostarczanym przez schemat; to zbiór kategorii analitycznych, siatka pojęć i definicji, organizujących poznanie i językową prezentację danego wycinka rzeczywistości; zdarza się, że już same definicje (np.: „władza”, „polityka”, „demokracja”) bywają traktowane jak teorie;

  • Największe niebezpieczeństwo leży w ramach systemowego podejścia w badaniach społ. koncentrującego się na budowie systemowych modeli rzeczywistości polit., gdyż są one jedynie upraszczającymi schematami fragmentów świata, dostarczającymi pojęciowych ram odniesienia, w których ma być dopiero budowana właściwa teoria. Modele pojęciowe są użytecznym narzędziem badawczym, tworzonym na wstępnym etapie prac nad teorią, ale nie mogą być z nią utożsamiane.

6. opisową charakterystyką zjawisk polit. = rola komentarza czy uogólniającej interpretacji wyników badań, uporządkowana prezentacja zjawisk będących przedmiotem poznania, jest generalizacją nieuporządkowanej rzeczywistości.

Do góry