Ocena brak

TEORIA – PROBLEMY DEFINICYJNE - Natura teorii naukowych

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

Teorie naukowe powinny być formułowane w sposób abstrakcyjny. Mają dotyczyć podstawowych czynników, które podejrzewamy o to, że są „siłą sprawczą” decydującą o swoistości obserwowanych przypadków, co pozwala na ustalenie mechanizmu zachodzenia obserwowanych zjawisk, a tym samym odpowiedzieć na pytanie „dlaczego one zaistniały” – wyjaśnić je. Czyli teoria dotyczy ogólnych właściwości i procesów, które wykraczają poza niepowtarzalne, jednostkowe sytuacje (np.: nie mówi o konkretnej formie rządów, ale coś o istocie władzy, co pozwoli wyjaśnić konkretną formę rządzenia).

Język teorii musi być zdyscyplinowany, najlepiej matematyczny (bywa jednak, że posługuje się językiem potocznym, ale formalizując go kategoriami neutralnymi, obiektywnymi, niedwuznacznymi, by treść teorii oznaczała dla wszystkich możliwie to samo). Obowiązek zdefiniowania terminów – wyrażenia muszą być możliwie ostro sformułowane. Taki język staje się płaski i z konieczności upraszczający złożony ludzki świat, jednak badacze nie mogą zrezygnować z tego „żargonu nauk społ.” (by wyniki oznaczały to samo dla dwóch różnych osób).

Najważniejszym wymogiem stawianym teorii jest takie jej zaprojektowanie, by korespondowała z faktami i poddawała się systematycznemu testowaniu za pomocą powtarzalnych metod (w przypadku, gdy pojawiają się sprzeczności z testami empirycznymi, teoria zostaje poddana rewizji i albo jest „poprawiana”, albo się z niej rezygnuje).

Często – szczególnie w naukach społ. – można spotkać istniejące obok siebie konkurencyjne teorie wyjaśniające te same zjawiska: można to akceptować lub „oszacować empirycznie”, by rozstrzygnąć, która jest lepsza. Dostrzegalny jest proces ciągłego rozwijania teorii, ich testowania i odrzucania, modyfikowania lub tymczasowego zachowania jako ważnych w badaniach naukowych. Bez tego wiedza naukowa niczym by się nie różniła od innych typów wiedzy.

Do góry