Ocena brak

TEORIA – PROBLEMY DEFINICYJNE - Czym teoria naukowa może być?

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

Wypracowany tu wzorcowy model teorii naukowej ma walor normatywny i stanowi punkt odniesienia dla oceny rzeczywistych teorii w naukach formalnych i realnych.

  • Nauki formalno-logiczne (np.: logika, częściowo w metodologii): teoria = dowolny system dedukcyjny, tj. taki zbiór zdań X pewnego ustalonego języka J, który zawiera wszystkie swoje konsekwencje logiczno-matematyczne, tj. wszystkie zdania, które można udowodnić posiłkując się środkami matematyczno-logicznymi, obowiązującymi w J i wykorzystując jako przesłanki dowodu elementy zbioru X.

  • Nauki realne (stosują metody empiryczne, intersubiektywnie sprawdzalne i komunikowalne, doświadczenie zmysłowe):

nauki badające przyrodę nieożywioną (np.: fizyka) teorią nazywają logicznie spójny zbiór praw naukowych, usystematyzowany dedukcyjnie według wzorca systemu zaksjomatyzowanego;

pozostałe nauki realne, w miarę jak komplikuje się ich przedmiot badania, dla których matematyka jest coraz mniej przydatna i trzeba sięgać po języki naturalne, zgłaszają wątpliwości co do rozumienia terminu „teoria”.

Wszystkie nauki realne mają kłopoty z logiczną strukturą swoich teorii, a przede wszystkim z przekładalnością terminów teoretycznych na pojęcia empiryczne.

Najczęściej w empirycznych naukach realnych teoria odnosi się do zbioru naukowych praw, definicji, twierdzeń i hipotez, dotyczących danej dziedziny zjawisk, tworzący rzeczowo powiązaną, uporządkowaną i logicznie spójną całość + składają się z twierdzeń dostatecznie ogólnych, o charakterze praw, a nie zdań o faktach jednostkowych + zbiór tych praw ma pełnić funkcję wyjaśniającą wobec dziedziny zjawisk, której dotyczy. = jest to określenie szerokie i nieprecyzyjne

W naukach społ. „teoria” to najczęściej zestaw wzajemnie ze sobą powiązanych twierdzeń, które umożliwiają usystematyzowanie wiedzy o życiu społ., jego wyjaśnienie i przewidywanie przyszłości, a także wysunięcie nowych hipotez badawczych. = to równie niejasne określenie

Można uznać, że teoria polityki składa się ze wszystkich teorii zbudowanych po ty, by wyjaśniać zachowania polit. – ma to swoje zalety, bo nie budzi poważniejszych sporów, ale z drugiej strony nie pasuje do wielu ważnych efektów pracy intelektualnej politologów. To bardzo pojemne objaśnienie terminu „teoria polityki”, które mieści w sobie, obok teorii empirycznych, wiele innych elementów: to usystematyzowana refleksja nad naturą i celem władzy, zawierająca zarówno wiedzę dotyczącą instytucji polit., jak i poglądy na ich ewentualne zmiany. Jest tu miejsce na wypowiedzi filozoficzne, badania i teorie empiryczne, jak i teorie normatywne (co dobre, a co nie).

To, co obecnie w naukach polit. bywa nazywane „teorią” często nie ma charakteru naukowego, lecz jest etykietą dla wielu różnych systemów wiedzy o polityce. Politolodzy używają tego terminu w dowolny sposób: czasem w stosunku do entymematycznych, ukrytych w tekście naukowym założeń (w innych warunkach nazywane są one „filozofią społeczną”), czasem odnoszą się one do niejasno zdefiniowanych pojęć bądź kilku niezwiązanych ze sobą logicznie twierdzeń, niekiedy do zbioru abstrakcyjnych konstatacji o charakterze ideologicznym, niesprawdzalnych, etc.

Teoria w szerokim rozumieniu tego słowa: każdy zbiór założeń ontologicznych, epistemologicznych i metodologicznych, abstrakcyjnych pojęć oraz ogólnych twierdzeń o politycznym aspekcie rzeczywistości społecznej, mający dostarczać wyjaśnienia ustalonym już i opisanym faktom i procesom polit. oraz ukierunkowywać dalsze badania empiryczne.

  • Prawdziwość wyjaśnień dostarczanych przez tak rozumiane teorie w naukach społ. często bywa zawodna. A jednak większość badaczy uważa je za teorie naukowe oraz że jest to najbardziej wiarygodny system wiedzy o świecie społ. jaki mamy.

  • Ich niedoskonałość nie jest spowodowana błędami (możliwymi do wyeliminowania), ale wysokim skomplikowaniem rzeczywistości społ., stanowiącej przedmiot badania, które jest nieusuwalne.

Do góry