Ocena brak

TEORIA – PROBLEMY DEFINICYJNE - Czym teoria naukowa jest w politologii?

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

W „tekście naukowym” wyróżniamy 3 warstwy:

1. przekonania metateoretyczne – fundamentalna warstwa dla teorii: zawiera najogólniejsze założenia filozoficzne, przyjmowane a priori, nie zawsze są wyrażane wprost, a nawet uświadamiane, mają charakter założeń ontologicznych (orzekających coś o właściwościach cechach rzeczywistości społ.) + epistemologicznych (stwierdzających, jakie są możliwości i granice poznania takiej rzeczywistości) + metodologicznych (najwłaściwsze sposoby zbadania jej); ta warstwa umożliwia poznanie, jest jego warunkiem wstępnym;

2. warstwa wyjaśniającamodel pojęciowy wraz z hipotezami, składa się nań zespół powiązanych kategorii analitycznych, konstruujących jakąś szczególną wizję fragmentu rzeczywistego świata społ. Jej źródłem są założenia ontologiczne (dostarczają one kategorii dla opisu rzeczywistości, określają pojęcia teoretyczne w warstwie wyjaśniającej, a w konsekwencji mają wpływ na specyficzny język obserwacyjny, za pomocą którego teoria ujmuje swój przedmiot);

3. warstwa opisowapotrzebna, by orzekać, czy coś jest rzeczywistością realną, zawiera m.in.

  • twierdzenia empiryczne – opisujące zależności między zmiennymi cechami obserwowanych zjawisk czy procesów; twierdzenia te odnoszą się wprost do świata empirycznego, mogą więc być prawdziwe lub fałszywe w zależności od wyników naszego doświadczenia zmysłowego, tym samym doświadczenie czynimy podstawą naszych przypuszczeń, że osiągnęliśmy wiedzę możliwie prawdziwą o świecie rzeczywistym, istniejącym niezależnie od subiektywnych przekonań;

  • twierdzenia ogólne – nie odnoszą się wprost do świata osiągalnego naszymi zmysłami, wymagają wieloszczeblowej operacjonalizacji zanim można je będzie skonfrontować z danymi; ostatecznie więc twierdzenia o charakterze naukowym musza być tak sformułowane, by mogły być sprawdzone = powinny być to zdania przynajmniej potencjalnie empiryczne, tj. takie, dla których znamy kryteria obalenia (zdanie nieempiryczne jest zdaniem nieobalalnym, prowadzącym w teorii do dogmatyzacji).

Rozróżnienie w „tekście naukowym” poziomów wyjaśniającego i opisowego jest trudne i niejasne, gdyż niełatwo oddzielić zdania nieobserwacyjne (zawierające terminy teoretyczne) od zadań orzekających coś o zjawiskach bezpośrednio postrzegalnych (zawierających terminy obserwacyjne). Np. w naukach społ. i polit. trudno ustalić, co jest a co nie jest twierdzeniem teoretycznym („interakcja”, „komunikacja społ.”, „władza”, „interes”, „polityka”). Dlatego nie należy tracić z pola widzenia „teoretycznego obciążenia” języka obserwacyjnego. Język empiryczny jest zależny od natury przedmiotu oraz od teorii => poznanie uwarunkowane jest wpływem czynników innych niż natura przedmiotu poznania. Struktura teoretyczna, zawarta w „tekście naukowym”, może zawierać wyczerpujący opis i wyjaśnienie wyłącznie tych faktów, które wchodzą w zakres jej przedmiotu, przy czym są to tylko te fakty, które mogą być ujęte w jej własnym języku.

Do góry