Ocena brak

Teoria płyt litosfery

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

Sztywna warstwa litosfery nie jest jednolita, uległa pionowym spękaniom, które podzieliły jąna kilkanaście kier zwanych płytami litosfery. Pęknięcia litosfery zostały spowodowane przemieszczaniem się materii w obrębie płaszcza Ziemi. Ogrzana na dużej głębokości magma unosi się pionowo i w górnej części plastycznej astenosfery rozpływa się na boki. „Płynąc" wzdłuż podstawy litosfery, ulega ochłodzeniu przez co zwiększa swój ciężar, co powoduje jej zapadanie się w głąb płaszcza.

Są to tzw. prądy konwek­cyjne. W miejscu, gdzie prąd konwekcyjny pionowo przesuwa magmę w górę, podgrzana litosfera rozszerza się i powstaje grzbiet, który jest roz­ciągany przez prądy konwekcyjne w przeciwnych kierunkach. Powoduje to pęknięcie litosfery i powstanie w niej szczeliny - ryftu, w który wlewa się magma. Z kolei w miejscach, gdzie pionowy prąd konwekcyjny zstępuje w dół, wciąga on skompę w głąb astenosfery - subdukcja, gdzie litosfera ulega stopieniu. mchu płyt litosfery widoczne są głównie na ich obrzeżach, podczas gdy wnętrze płyt nie ulega prawie żadnym deformacjom. Oto czym charakteryzują się zmiany zachodzące wzdłuż granic płyt litosfery:

(* l Gpa (gigapaskal) = l miliard paskali ( l O9 Pa))

Konsekwencje ruchu płyt litosfery widoczne są głównie na ich obrzeżach, podczas gdy wnętrze płyt nie ulega prawie żadnym deformacjom. Oto czym charakteryzują się zmiany zachodzące wzdłuż granic płyt litosfery:

Ryfty - prawie wszystkie przebiegają na obszarach oceanicznych, gdzie tworzą grzbiety śródoceaniczne. Oś grzbietu stanowi dolina ryfto-wa, tj. pęknięcie, przez które wydobywa się na powierzchnię lawa bazaltowa, czemu towarzyszą wybuchy wulkanów i trzęsienia ziemi. W osi grzbietu lawa jest najmłodsza, a w miarę oddalania się od osi coraz starsza. Przyrastające w ten sposób nowe dno oceaniczne powoduje odsuwanie się od siebie kontynentów położo­nych po obu stronach oceanu. Szybkość odsuwania się płyt na ry-ftachjest zróżnicowana i wynosi w ciągu roku np. wzdłuż grzbietu Środkowo atlantyckiego 10-20 mm, w strefie Morza Czerwonego - 100 mm, na grzbiecie Wschodnio pacyficznym - 150 mm. Oś grzbietów oceanicznych nie jest linią prostą, lecz przesuwa się wzdłuż poprzecznych stref spękań. Poza obszarami morskimi ryfty przebiegaj ą jedynie przez wschodnią Afrykę i Islandię.

Strefy subdukcji - stała objętość Ziemi powoduje, że nadmiar litosfery spowodowany jej stałym przyrastaniem na ryftach jest niszczony w strefach subdukcji - wciąganie i przetapianie w płaszczu Ziemi. Gdy strefa subdukcji przebiega na oceanie, tworzą się w jego dnie głębokie rowy oceaniczne, w których gromadzone są osady. Obniżające się dno rowu powoduje liczne trzęsienia ziemi i czynny wulkanizm. Z wulkanów wydobywają się lawy andezytowe o składzie chemicznym pośrednim między skałami kontynentalnymi a oceanicznymi. Gdy dochodzi do napierania płyty oceanicznej na kontynentalną, ta druga jako lżejsza pozostaje na wierzchu, a subdukcji (wciąganiu) ulega płyta oceaniczna. Przy zderzeniu dwóch płyt kontynentalnych nie dochodzi do subdukcji żadnej z nich. Krawędzie obu płyt ulegają wtedy sfałdowaniu. W taki właśnie sposób wykształciło się pasmo Himalajów.

Podobne prace

Do góry