Ocena brak

TEORIA JAKO WIEDZA WYJAŚNIAJĄCA - Wyjaśnianie kauzalne

Autor /Ludwik Dodano /16.06.2011

(łac. causa = przyczyna) polega na wskazaniu przyczyny wyjaśnianego zjawiska. Jest uznawany za model dobrego wyjaśniania naukowego, zgodnie z którym dać wyjaśnienie przyczynowe, to wyprowadzić dedukcyjnie twierdzenie, używając jako przesłanek dedukcji pewnych praw ogólnych oraz pewnych zdań jednostkowych, zwanych warunkami wyjściowymi.

  • 2 rodzaje przesłanek: prawa teoretyczne (uniwersalne lub generalizacje historyczne) + warunki początkowe (zdania jednostkowe, opisujące „przyczynę” zjawiska),

  • z tych przesłanek dedukuje się konkluzję, czyli zdanie opisujące przewidywane zdarzenie (prognozę), zwykle zwane „skutkiem” (w wyjaśnianiu zwany eksplanandum).

 - Dysponując prawem przyczynowym + warunkami początkowymi w eksplanansie, możemy wyjaśnić poszczególne zdanie kauzalne oraz przewidzieć je dedukcyjnie.

O przyczynie czy skutku nie można mówić w sensie bezwzględnym – skutek wypływa z przyczyny tylko ze względu na jakieś prawo ogólne, opisujące stałe związki między zjawiskami, jednak te zależności mogą być różnie pojmowane:

  • kauzalizm: zależności między faktami moją charakter przyczynowy, a przedmiotem praw naukowych powinny być związki przyczynowe. Prawa przyczynowe rozumiane są deterministycznie – mówią co z pewnością się zdarzy, gdy zaistnieją wymieniane w prawie przesłanki: te same przyczyny wywołują te same skutki (konieczność danego następstwa tkwi w naturze samych rzeczy, jakby była zasadą ontologiczną).

- wiele wątpliwości wobec tak rozumianej przyczynowości: nie można traktować regularności następstw jako związków ontologicznych, gdyż niczego poza tą regularnością dostrzec nie możemy, to nasz teoretyczny domysł, ograniczony możliwością naszego poznania. Bezpieczniej zatem traktować przyczynowość tylko jako uzasadnioną regułę metodologiczną a nie jako paradygmat.

- pojęcie przyczyny sprawczej spotyka się z krytyką: próbuje się zastąpić ją pojęciami warunku wystarczającego i koniecznego. Pogląd o opisywaniu przez prawa naukowe warunków wystarczających lub koniecznych to kondycjonalizm.

Podobne prace

Do góry