Ocena brak

TEORIA JAKO WIEDZA WYJAŚNIAJĄCA - Własności epistemologiczne wyjaśniania przez prawa

Autor /Ludwik Dodano /16.06.2011

Rozważania epistemologiczne nad wyjaśnianiem przez prawa (objaśniające możliwości poznawcze tej czynności) ukazują, iż zawsze jest to wyjaśnianie częściowe. Wyjaśniając zdarzenie przez prawa, zwracamy uwagę tylko na bardziej ogólne jego cechy, które pozwalają go ująć jako element abstrakcyjnej klasy zdarzeń. Wszystkie bowiem prawa nauki zawierają (jawnie lub skrycie) pojęcie klasy (nie dotyczącej pojedynczych zdarzeń). Klasy są wyodrębnione ze względu na skończoną liczbę aspektów, a fakty indywidualne mają nieskończenie wiele stron. → To samo zdarzenie może należeć do wielu klas. Aby dany obiekt zaliczyć do jakiejś klasy, trzeba go pozbawić szeregu cech indywidualnych. indywidualnych przecież zdarzenia społ., historyczne, polit. traktujemy jako niepowtarzalne, a nie jako elementy określonego rodzaju klas. Ich wyjaśnianie nomologiczne – mimo iż poprawne – jest często trywialne.

Czy zdarzenie jednostkowe musi być pod każdym względem niepowtarzalne?

W realnym świecie nie występuje absolutna identyczność. Żadna nauka o rzeczywistym świecie nie może pretendować do wykrywania czegoś całkowicie powtarzalnego.

W naukach społ. uwzględnia się wyższy poziom zindywidualizowania, nie oznacza to jednak, że zjawiska społ. są pod każdym względem jednorazowe.

Bardzo mylące mogą być tezy o absolutnej niepowtarzalności historii oraz o historii stale powtarzającej się. Indywidualne zdarzenie nie daje się wyjaśnić za pomocą 1 tylko prawa nauki: zdarzenia społ. mogą być traktowane jako przecięcia pewnej liczby prawidłowości (możliwe jest wiele wyjaśnień naukowych). Dzieje się tak, ponieważ wyjaśnianie przez prawa nigdy nie wyczerpuje wszystkich cech wyjaśnianego zjawiska (bo dotyczy klasy).

Aby wykryć regularność, trzeba skorzystać z abstrakcji, trzeba ten ład „sfabrykować”, bo nie może się wyłonić z samej tylko gromadzonej wiedzy. → Nieuniknione jest zubożenie świata, ponieważ ustalenie praw wymaga budowy modeli teoretycznych. Prawa nauki należy traktować tylko jako pojęciowe rekonstrukcje prawidłowości, dokonujące się w ludzkim umyśle jako niepełne i zmienne projekcje, które nigdy nie oddają tych prawidłowości w całości. Tak, jak nie można opisać przedmiotu w sposób całkowity, nie można i wyjaśnić go doskonale.

Z epistemologicznego punktu widzenia wyjaśnianie nie polega na samym identyfikowaniu elementów jakiejś klasy, które wyraźnie ujawniają swoje cechy badaczowi. Polega raczej na włączaniu obiektu do jego klasy, co jest twórcze, odkrywcze, wymaga jednak uprzedniego schematycznego ujęcia danego obiektu i porównania go z innym. = Poznanie naukowe staje się rekonstrukcją, nie kopiującą wiernie rzeczywistości.

Alternatywa dla nauk społ.:

  • albo wyjaśnianie przez prawa (= niekompletne),

  • albo uszczegółowienie opisu = umożliwia się w ten sposób rozumienie konkretnego zdarzenia, wyjaśnianie jego ludzkiego sensu; ale za tym stoi całkowicie inny ideał wiedzy naukowej.

Mówi się niekiedy w naukach społ. o ich „nieskończonym” albo „bezgranicznym” przedmiocie badań, którego nie daje się do końca opisać ani wyjaśnić, ani przewidzieć w przyszłości.

Podobne prace

Do góry