Ocena brak

TEORIA JAKO WIEDZA WYJAŚNIAJĄCA - Funkcja wyjaśniająca teorii

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

W modelu analit.-empir. jest przekonanie, że wyjaśnienie jest najlepszym narzędziem sprawowania kontroli nad zjawiskami. Jeżeli potrafimy odpowiedzieć na pytanie dlaczego fakty zaistniały, to tym samym umiemy te zdania wyjaśnić. Wyjaśnienie to odpowiedź na pytanie „dlaczego?” świat istnieje tak, jak istnieje, a dokładniej – jak potrafią go odbierać nasze zmysły.

Jednak pytanie „dlaczego” okazuje się być wieloznaczne, pociąga różne odpowiedzi w zależności od kontekstu. Istnieje kilka zasadniczych postaci wyjaśnienia. Podstawą tego rozróżnienia jest fakt, iż przesłanki wyjaśniające pozostają w różnych relacjach logicznych do zdania wyjaśniającego:

  • wyjaśnienie dedukcyjne – uważane za paradygmat dobrego wyjaśnienia (dowodzenie, którego podstawę stanowi rozumowanie typu dedukcji regresywnej),

  • wyjaśnienie nomologiczne - jego wersją szczególną jest wyjaśnienie probabilistyczne,

  • wyjaśnienie kauzalne oraz jego odmiany,

  • wyjaśnienie funkcjonalne – jego odmianą wyjaśnienie teleologiczne,

  • wyjaśnienie genetyczne.

To, co decyduje o uznaniu zasad wyjaśniania za naukowe, wiąże się z akceptacją określonych wartości, których realizacji oczekuje się od osiągniętej teoretycznej wiedzy naukowej (rozstrzygnięcie, czy przedmiotem będą zjawiska obserwowalne, czy nieobserwowalne; czy znane ma wyjaśniać nieznane, czy odwrotnie; czy wyjaśnienie ma być technicznie operacyjne, tj. ma pozwolić na odtworzenie i przewidywanie zjawisk, czy też ma dostarczać jedynie zrozumienia i psychologicznej satysfakcji). Dyskusja nad tym jest nierozstrzygalna, ponieważ to spór o wartości.

Podobne prace

Do góry