Ocena brak

Teoria cech R. Cattella - natura osobowości, pojęcie cechy i rodzaje (kategorie) cech

Autor /Poldek Dodano /05.07.2011

Osobowość jest tym, co pozwala przewidzieć co dana osoba zrobi w określonej sytuacji.

Celem badań wg Cattella będzie określenie praw co ludzie zrobią w różnych sytuacjach. Aby poznać osobowość, trzeba poznać układ sytuacji i podmiotu, poznać prawa, które rządzą tym układem. Dzięki poznaniu praw rządzących układem podmiot – sytuacja można będzie przewidzieć co człowiek zrobi w danych układach.

Cecha jest najważniejszym pojęciem u Cattela. Jest ona strukturą psychiczną, czymś wywnioskowanym z obserwowanego zachowania w celu wyjaśnienia regularności, spójności zachowania. Daje ona szansę odkrycia trwałych praw zachowania człowieka. Cecha osobowości będzie wewnętrzną jednostką strukturalną, dającą szansę rozpoznania zachowania człowieka. Na początku Cattell podzielił cechy na dwie grupy:

  1. Cechy powierzchniowe – są to jawne formy zachowań, pewne powtarzalne wiązki zachowań, bardzo wyraźne. Cechy powierzchniowe to jest to, co widzę. Żeby zrozumieć tę cechę, trzeba sięgnąć do źródła. Cechy powierzchniowe zależą od źródła, ponieważ są wynikiem działania cech źródłowych, środowiskowych i sytuacyjnych.

  2. Cechy źródłowe – reprezentują podstawowe elementy struktury osobowości. Są one źródłem wszelkich zachowań. Nie dają się od razu odkryć, bo trzeba dysponować pewnym aparatem. Cechy źródłowe reprezentują podstawowe zmienne, które determinują zachowania człowieka. Są podłożem zachowania się zewnętrznego. To są faktyczne zmienne, charakteryzujące strukturę osobowości danej osoby.

Cechy źródłowe da się zidentyfikować poprzez analizę czynnikową, a cechy powierzchniowe można łatwo rozpoznać. My jako obserwatorzy częściej kierujemy się cechami powierzchniowymi. U podłoża cech powierzchniowych jest "źródło". Jest coś, co faktycznie charakteryzuje zachowania człowieka. To źródło jest modyfikowane poprzez sytuację, środowisko itp. I dlatego nie jesteśmy zawsze w stanie uchwycić źródła. Cechy źródłowe dzielą się na cechy dziedziczne i środowiskowe. Cechy dziedziczne są dziedziczone przez pokolenia a środowiskowe to te które są wykształcone przez środowisko.

Cechy możemy również podzielić pod kątem w jaki się przejawiają. Dzielimy je wtedy na:

  • Cechy dynamiczne wiążą się z pobudzeniem jednostki do działania zmierzającego do pewnego celu

  • Cechy zdolnościowe wiążą się z efektywności z jaką dana jednostka osiąga zamierzony cel.

  • Cechy temperamentalne to te, które mogą wiązać się głównie z konstytucjonalnymi aspektami reakcji takimi jak szybkość, energia wrażliwość. Cechy te odpowiadają za pewien napęd.

Wśród cech dynamicznych Cattell wyróżnia trzy układy: ergi, sentymenty i postawy;

  1. Ergi są to cechy dziedziczne, które są cechami źródłowymi. Są one psychofizycznymi, konstytucjonalnymi dyspozycjami. Wyznaczają kierunki dążeń. Z każdym ergiem związany jest określony stan emocjonalny. Ergiem jest seks, dobieranie się w pary jest celem. Ergi to są wszelakie popędy. Cattell w sumie wyróżnia dziesięć podstawowych ergów.

  2. Sentyment jest elementem, który jest ukształtowany przez środowisko. Jest podobny do ergu, ale stanowi wynik oddziaływania czynników społeczno – kulturowych, czyli związanych z doświadczeniem, a nie determinantów konstytucjonalnych. Według Cattella sentymenty są ważnymi nabytymi strukturami, o charakterze cech. Są to pewne obiekty lub klasy obiektów, wobec których jednostka doświadcza pewnych uczuć oraz reaguje na nie w pewien sposób. Sentymenty wg Cattella są zwykle zorganizowane wokół ważnych obiektów kulturowych, takich jak instytucje społeczne czy osoby.

Sentymentami wśród młodych osób są kariera, sporty i gry, rodzina, własne "ja" itp.

Ja" (self –sentiment), jako sentyment jest jednym z najbardziej stałych i najczęściej stwierdzanych w różnych badaniach. Odgrywa szczególnie ważną rolę. Ten sentyment wyznacza wszelkie formy działania w tym również innych sentymentów. Self-sentiment to skupienie energii na sobie. Jest to uczuciowe zaangażowanie w siebie samego i w działania ze sobą związane. Ten self-sentiment będzie swoją jakością i emocjonalnością wyznaczał sposób i realizowania siebie i innych sentymentów.

  1. Postawy. Jest to cecha środowiskowa. Postawa jest wynikiem działania ergu i sentymentu. Np. postawa pozytywna wobec własnej uczelni, wynika to z tego, że erg został zaangażowany w ciekawość, dzięki przeżyciom emocjonalnym do tego, że to poznanie zaspakajane jest w tej instytucji. Postawa jest szerszym układem niż sentyment.

Ergi, sentymenty i postawy tworzą sieć dynamiczną. Tworzą jedność. Te cechy źródłowe można wydobyć posługując się obserwacjami zdarzeń życiowych, uchwyconymi w różnych eksperymentach, testach i kwestionariuszach. Cattell przeprowadzi analizę czynnikową i ustalił 16 cech źródłowych. Stąd mamy 16-czynnikowy test Cattella. Jest to test badający cechy źródłowe. Są różne odmiany tego testu, do badania dzieci, młodzieży i dorosłych.

Rozwój według Cattella jest bardzo ważną sprawą. Rozwój polega na interakcji z otoczeniem i uczeniu się. Używa on pojęcia uczenie osobowościowe. Człowiek poszukuje dróg przystosowania do środowiska i dróg właściwych reakcji.

Podobne prace

Do góry