Ocena brak

Teologowie aleksandryjscy

Autor /LucjaG Dodano /17.04.2013

Szkole aleksandryjskiej przyniósł sławę Klemens (ok. 150-215), zwany Aleksandryjskim. Został chrześcijaninemjako dorosły człowiek, wykształcony w naukach świeckich. Niezależnie od Pantena prowadziłnauczanie w Aleksandrii, do prześladowania za Septymiusza Sewera, a ok. 202 r. udał się do Azji Mniejszeji tam zmarł. W trzech swoich głównych dziełach: Słowo zachęty dla slogan, Wychowawca i Kobiercedał usystematyzowany wykład nauki chrześcijańskiej, ale nie była to teologia spekulatywna w ścisłymznaczeniu, bo praktyczne zagadnienia, stanowiły centrum jego myśli i nauki. W pierwszym dziele przeprowadziłspokojną polemikę z pogańską religią i rozwinął naukę o Logosie, Jezusie Chrystusie, którywezwał do zbawienia wszystkich ludzi, Hellenów i barbarzyńców. W drugim, zakończonym wspaniałymhymnem na cześć Chrystusa - Wychowawcy ludzkości, omówił normy chrześcijańskiego życia, podkreślając,że żądania moralne Logosa odpowiadała rozumnej naturze człowieka.

W trzecim dziele dał odpowiedź na pytania, z którymi prawdopodobnie zetknął się w swoim nauczaniu. Jedno zagadnienie przewijasię przez to całe pismo: religia chrześcijańska jest prawdziwą gnozą (wiedzą) w przeciwieństwie do błędnychkierunków gnostycyzmu, a wierzący chrześcijanin prawdziwym gnostykiem, który wszakże nie zadawalasię samym poznaniem prawdy, ale dąży do osiągnięcia doskonałości w życiu. Szczegółowymtematem moralnym zajął się w piśmie Jaki bogacz zostanie zbawiony. Z innych jego dzieł, które wymieniaświęty Hieronim w IV wieku, zachowały się tylko fragmenty komentarzy do Pisma świętego. Uznawałon. konieczność wiedzy świeckiej jako przygotowania do należytej znajomości Pisma świętego, którejest źródłem prawdziwej gnozy.

Orygenes (185-253), największy z aleksandryjskich nauczycieli i najwybitniejszy z teologów chrześcijaństwana Wschodzie, zajmował się początkowo nauczaniem w szkole gramatycznej, a prywatnie występowałjako nauczyciel nauki chrześcijańskiej, z czego mogli korzystać chrześcijanie i poganie. Na prośbębiskupa Demetriosa objął (ok. 215) nauczanie katechumenów i stał się pierwszym ustanowionym nauczycielemi kierownikiem szkoły katechetycznej w Aleksandrii. Gdy ją rozwinął, oddał nauczanie katechumenówswemu przyjacielowi Heraklesowi, a sam zajął się grupą ludzi wykształconych, którychwprowadzał w tajniki filozofii i religii chrześcijańskiej.

W ten sposób stał się twórcą aleksandryjskiejszkoły teologicznej, która trzymała się kierunku, zapoczątkowanego przez Klemensa Aleksandryjskiego,a więc uznania służebnego charakteru- filozofii wobec teologii, zamiłowania do metody alegorycznej iskłonności do spekulatywnego wnikania w treść Objawienia. Podejrzewano jednak Orygenesa, że przypisujezbyt wiele znaczenia pogańskiej filozofii. Więcej jednak w opinii zaszkodziła mu nadmiernie surowakoncepcja życia ascetycznego, która doprowadziła go do samokastracji i do przyjęcia święceń kapłańskich(230) wbrew przepisom kościelnym, zakazującym samookaleczenia. Spowodowało to jego wyjazdz Aleksandrii (ok. 251) i przeniesienie się do Cezarei Palestyńskiej. Z tą chwilą szkoła aleksandryjskazatraciła charakter szkoły teologicznej, a zajęła się w ograniczonym zakresie nauczaniem katechumenów.W Cezarei miał Orygenes wielu uczniów, z których rozgłos zdobył Grzegorz, zwany Cudotwórcą.

Orygenes,niestrudzony w pisaniu i posługujący się skryptorami, stał się niezmiernie płodnym pisarzem, alewiększość dzieł uległa zniszczeniu podczas gwałtownych sporów o jego ortodoksję i po potępieniu przezsobór konstantynopolitański w 553 r. Swą wierność dla wiary i Kościoła zaświadczył w prześladowaniuza Decjusza, kiedy został uwięziony i torturowany, wskutek czego zmarł (253) w Tyrze, gdzie jeszcze wpóźniejszych stuleciach pokazywano jego grób. Swoją naukę teologiczną opierał na Biblii, której też poświęciłniejedno studium krytyczno-filologiczne.

Jej tekst zestawił w tak zwanej Heksapli, czyli sześciukolumnach, obejmujących:

1. pierwotny tekst hebrajski,

2. ten sam tekst w transkrypcji greckiej,

3. przekładAkwily,

4. przekład Symmachusa,

5. Septuagintę,

6. przekład Teodocjona.

Ze znakomitych komentarzybiblijnych zachowały się tylko trzy, do Pieśni nad Pieśniami, do Ewangelii Jana i Mateusza. Najliczniejszebyły homilie z aplikacjami duszpasterskimi, bo Pismo święte uważał za żywe Stówo Boże, alepełne tajemnic, które zgłębi tylko ten, kto trwa w nieustannej modlitwie. Nawoływał do codziennegoczytania Pisma Świętego, sam uczynił je fundamentem osobistego życia religijnego. Stał się też jednym zwielkich twórców chrześcijańskiej duchowości i wywarł wpływ na powstanie i rozwój teologii życia zakonnego.W tej dziedzinie zostali jego uczniami: Atanazy, Grzegorz z Nyssy i Ewagriusz z Pontu.

Pismo święte i tradycja były dla Orygenesa dwoma źródłami wykładu nauki chrześcijańskiej. Systematyczny wykład dał w pierwszym znanym podręczniku dogmatyki znakomitym dziele O zasadach (Periarchón), poświęconym zasadniczym zagadnieniom: Bóg, stworzenie świata, upadek w grzech, odkupienieprzez Jezusa Chrystusa, grzech i wolna wola człowieka, Pismo święte jako źródło wiary. Wiele tematówteologicznych podjął jako pierwszy, nie zawsze dopracował je do końca, podawał swoje mniemania, któredały następnie okazję do sporu o jego ortodoksyjność. W nauce o Trójcy Świętej nie uwolnił się odsubordynacjanizmu, choć jasno podkreślał wieczność Logosa i określał go jako współistotnego (homousios)Ojcu. W nauce o stworzeniu głosił, że przed obecnym widzialnym światem istniał świat duchów,do którego należały dusze ludzi, posiadające preegzystencję. Głosił także, iż wszystkie stworzenia dążądo powrotu do Boga, podlegają więc oczyszczeniu, aż dokona się odnowienie wszystkich rzeczy (apokatastasis).

Następcy Orygenesa, Teognostos i Pierios, kierownicy szkoły katechetycznej w Aleksandrii korzystali zdorobku naukowego swego poprzednika. Ich pisma nie stanowią oryginalnego wkładu do nauki teologicznej.

Dionizy biskup aleksandryjski (247-265), zyskał przydomek Wielkiego bardziej z powodu nieugiętej postawy podczas prześladowania Decjusza i z racji wewnętrzno-kościelnej działalności, aniżeli za rozprawyteologiczne. Gdy w Rzymie zrodziły się wątpliwości co do poprawności jego nauki o TrójcyŚwiętej, napisał apologię w czterech księgach. W dziele O obietnicach, zwalczał chiliastyczne poglądybiskupa Neposa z Arsinoe.

Pisarze chrześcijańscy wschodni w drugiej połowie III wieku znajdowali się pod wpływem Orygenesa.Jego tradycje w nauczaniu i badaniach teologicznych kontynuował w Cezarei Palestyńskiej uczony kapłan Pamfilos, kierownik tamtejszej szkoły katechetycznej umęczony (310) za Dioklecjana, po długimwięzieniu, w którym napisał apologię Orygenesa. Grzegorz Cudotwórca, biskup Neocezarei w Foncie(zm. ok. 270), którego działalność misyjną otoczyły liczne legendy, jest autorem mowy pochwalnej nacześć Orygenesa, Listu kanonicznego z przepisami.

Julian Afrykańczyk z Nikopolis (zm. po 240) jest reprezentantem laików, którzy pod wpływem Orygenesainteresowali się zagadnieniami teologicznymi. W swoich listach do Orygenesa zajął się autentycznościąopowieści biblijnej o Zuzannie i genealogią Jezusa. Jego główne dzieło Kronika świata stało się wzoremdla późniejszych prac z tej dziedziny.

Metody, biskup z Olimpu w Azji Mniejszej (zm. 311), prawdopodobnie nie znał osobiście Orygenesa, alestał się jego przeciwnikiem co do nauki o preegzystencji dusz. W dziele Uczta (Symposion) propaguje iwychwala ideał dziewictwa. Hymn z tego dzieła, ułożony na cześć Chrystusa Oblubieńca i Kościoła, JegoOblubienicy, wszedł na trwałe do zbioru modlitw i pieśni chrześcijańskich.

Podobne prace

Do góry