Ocena brak

TEMAT utworu lit.

Autor /pocahontas85 Dodano /01.04.2012

TEMAT, zespół motywów stanowiący ośrodek świata przedstawionego utworu lit., jego gł. składnik, najwyższy w hierarchii wyróżnialnych w nim jednostek konstrukcyjnych. Zapewnia on światu przedstawionemu wewn. spójność, wiąże jego elementy i decyduje o ich strukturalnym uporządkowaniu. Stosunek do t. określa sens wszystkich wyzyskanych w utworze motywów, wyznacza ich rozmieszczenie i rodzaj wiążących je relacji. Świat przedstawiony jako całość powstaje i kształtuje się ze względu na charakter t., który można dzięki temu uznać za najbardziej pierwotny w sensie logicznym element dzieła (co nie przeczy faktowi, że t. często krystalizuje się dopiero w bardzo zaawansowanych fazach procesu twórczego). T. dzieła może być kompleks przeżyć (w przekazach lirycznych), sekwencja zdarzeń (w utworach epickich lub dram.), przedmiot, charakter ludzki, krajobraz (np. w poemacie opisowym) itp. W utworach fabularnych t. jest najczęściej tożsamy z -» wątkiem głównym. Centralne usytuowanie t. w świecie przedstawionym sprawia, że jest on zwykle wykładnikiem idei utworu lub po prostu jej ilustracją (np. w tzw. literaturze tendencyjnej). T., będąc tworem zindywidualizowanym, włączonym w niepowtarzalny kontekst konkretnego dzieła, stanowi niejednokrotnie aktualizację jakiegoś ustalonego w tradycji kompleksu motywów lit., wspólnego mniejszej lub większej klasie dzieł. Taki powtarzający się w szeregu utworów ośrodkowy kompleks motywów określa się jako t. obiegowy (lub wędrowny). Licznych t. obiegowych dostarczyły literaturze zwł. opowieści mitol. (np. t. Prometeusza, Syzyfa, Edypa i in.), dzieje postaci legendarnych (np. Don Juan, Faust) i biografie znanych postaci hist. (np. Joanny d'Arc); żyją nimi nieodmiennie gatunki folkloryst., jak bajka, podanie czy ballada.

J. PELC O pojęciu t., Wr. 1961.

Podobne prace

Do góry