Ocena brak

Techniki pokonywania problemów.

Autor /bosa.vanessa Dodano /17.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Techniki pokonywania problemów.

Transkrypt

Techniki pokonywania
problemów
Autor: Steve Smith
T³umaczenie: Krzysztof Mas³owski
ISBN: 83-7361-592-X
Tytu³ orygina³u: Solve that Problem!
Format: 121×194, stron: 120
Ten przystêpny i przejrzysty przewodnik zawiera wszystko to, co powinieneœ wiedzieæ
o ponad trzydziestu metodach, za pomoc¹ których mo¿esz z powodzeniem
rozwi¹zywaæ problemy.
Je¿eli odczuwasz potrzebê ci¹g³ego doskonalenia, siêgnij po tê ksi¹¿kê. Prezentowane
w niej techniki pomog¹ Ci osi¹gaæ zamierzone rezultaty, pokonywaæ bariery, jakie
napotykasz w trakcie realizacji zadania. Wiêkszoœæ problemów mo¿esz rozwi¹zaæ
samodzielnie, prze³amuj¹c schematy tkwi¹ce w obranym sposobie myœlenia.
Ksi¹¿ka zawiera opis prostych i praktycznych narzêdzi, które pozwalaj¹ na efektywne
dzia³anie w pracy indywidualnej b¹dŸ grupowej. Jest podzielona na czêœci
odpowiadaj¹ce g³ównym etapom procesu doskonalenia i rozwi¹zywania problemów:
• okreœlanie wymagañ i definiowanie problemu;
• zbieranie danych;
analiza problemu;
• tworzenie idei i obmyœlanie rozwi¹zañ alternatywnych;
podejmowanie decyzji;
planowanie dzia³añ.
Przy ka¿dej z opisanych metod znajdziesz przyk³ady i sposoby zastosowania —
wszystko, co niezbêdne, aby pokonywaæ problemy i realizowaæ zadania, które na
pierwszy rzut oka mog¹ wydawaæ siê niewykonalne.

Spis treści
Wstęp
1. Określ wymagania i problem

7
13

Umowa klienta z dostawcą .............................................................13
Wykres percepcji wyników .............................................................18
Siatka oczekiwanej wydajności ..................................................... 20
Macierz priorytetów udoskonalania............................................ 22
Analiza zadań zespołu ................................................................... 24
2. Zbierz dane

29

Diagram pokrewieństwa
(czyli metoda KJ od nazwiska twórcy Jiro Kawakity)............. 29
Arkusz kontrolny ........................................................................... 32
Wykres kontrolny ............................................................................35
Prezentacja danych ......................................................................... 37
Tworzenie mapy procesu............................................................... 43
Diagram macierzowy ..................................................................... 48
Analiza czasu i kosztów ................................................................. 50
3. Zanalizuj problem

53

Pięciokrotne pytanie dlaczego .......................................................53
Analiza przyczyn i skutków .......................................................... 55
Analiza Pareto ................................................................................. 60
Diagram zależności .........................................................................63
Analiza SWOT ................................................................................ 65

4

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

4. Twórz idee i opcje

67

Tworzenie benchmarku................................................................. 67
Burza mózgów................................................................................. 69
Analiza pola sił.................................................................................71
Twórzenie map myślowych........................................................... 73
Metoda sześciu myślowych kapeluszy (De Bono)...................... 75
5. Podejmij decyzję

77

Osiąganie konsensusu.................................................................... 77
Analiza kosztów i zysków...............................................................81
Arkusz decyzyjny ............................................................................ 83
Porównywanie parami ................................................................... 86
Siatka priorytetów .......................................................................... 88
6. Planuj działania

91

Plan działania ...................................................................................91
Analiza ścieżki krytycznej ............................................................. 93
Metoda flag...................................................................................... 96
Wykres Gantta................................................................................. 98
Tabela planowania........................................................................ 100
Diagram drzewa (metoda diagramów systematycznych)........ 102
Struktura podziału pracy............................................................. 104
7. Proces doskonalenia

109

Przegląd metody Planuj-Wykonaj-Sprawdź-Działaj
(PDCA — Plan-Do-Check-Act)............................................... 109

Zanalizuj problem
Pięciokrotne pytanie dlaczego
Co to jest?
Pytanie „dlaczego” to prosta technika służąca do analizowania
przyczyn problemów.

Jak tego używać?
Chodzi tu o zwykłe, wielokrotne zadawanie pytania „dlaczego?”,
aż do otrzymania odpowiedzi „jest tak, ponieważ...”. Jest wielce
prawdopodobne, że wówczas zostanie zidentyfikowana istotna
przyczyna problemu. Jeżeli zostanie rozpoznana, uchwycona i usunięta, powinny również ustąpić objawy problemu.
Na przykład:
1. Dlaczego tak wiele gad etów jest zwracanych? Poniewa plastik
jest zaplamiony.
2. Dlaczego plastik jest zaplamiony? Poniewa z maszyny tnącej
plastik pryska oliwa.
3. Dlaczego z maszyny tnącej plastik pryska oliwa? Poniewa
nie mo e przepływać przez przewody nieczyszczone od kilku
miesięcy.
4. Dlaczego tak długo nie były czyszczone? Poniewa serwisujemy
maszyny tylko wtedy, gdy się zepsują, a nie prewencyjnie.
5. Dlaczego nie robimy przeglądów okresowych? Poniewa
pracownicy techniczni twierdzą, e tak jest taniej
(ale co z kosztami zwrotów?).

54

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

Choć mówimy o „pięciokrotnym zadawaniu pytania dlaczego”,
jest to tylko termin umowny. Pytań może być mniej lub więcej,
zależnie od konkretnej sytuacji. Ważne, aby pamiętać o pogłębianiu analizy i podążaniu jedną ścieżką, zupełnie ignorując inne
przyczyny tego samego problemu.

Do czego to służy?
Pytanie „dlaczego?” jest sposobem identyfikowania i uwypuklenia problemu źródłowego, z którym przede wszystkim trzeba sobie poradzić, ale raczej nie pomaga w zwalczaniu powierzchownych symptomów.
Jest to prosty i szybki odpowiednik analizy przyczyn i skutków.

ZANALIZUJ PROBLEM

55

Analiza przyczyn i skutków
Co to jest?
Analiza przyczyn i skutków to technika identyfikowania wszystkich przyczyn (wejść) powiązanych z wybranym problemem lub
zjawiskiem (wyjściem), poprzedzająca drążenie niewielkiej liczby
przyczyn głównych, źródłowych, które muszą być usunięte.
Diagram przyczyn i skutków (zwany też diagramem rybiego
szkieletu — fishbone diagram — lub diagramem Ishikawy) przedstawia wyniki analizy w postaci kolejnych kroków. Analiza przyczyn i skutków zwykle jest przeprowadzana przez grupę, której
wszyscy członkowie mają doświadczenie i wiedzę dotyczącą przyczyn problemu.

Jak tego używać?
1. Wybierz problem

Wybierz problem lub zjawisko.
Upewnij się, że jest on specyficzny, ściśle określony
i względnie mały, tzn. w skali, która zapewni, że wszyscy
uczestnicy będą dokładnie rozumieli, co jest analizowane.
Napisz definicję problemu na górze ścieralnej tablicy.
2. Burza mózgów
Przeprowadź burzę mózgów z omówieniem wszystkich
możliwych przyczyn rozważanego problemu (zjawiska).
Zapisuj wszystkie pomysły na samoprzylepnych
kolorowych karteczkach, które łatwo potem przemieszczać
na diagramie Ishikawy. Uważaj, aby na tym etapie nie
mieszać przyczyn z rozwiązaniami. Pamiętaj, aby burzę
mózgów przeprowadzać przed podzieleniem przyczyn na
kategorie, gdyż ograniczy to zakres pomysłów. Jeżeli pomysły
będą się pojawiać w zbyt wolnym tempie, pobudzaj do myślenia
zadawaniem pytań „a co na ten temat możecie powiedzieć?”.
3. Nakreśl diagram Ishikawy (rybiego szkieletu)
Umieść problem w miejscu rybiej głowy.

56

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

4. Podziel przyczyny na kategorie

Zrób przegląd wyników burzy mózgów, aby podzielić je
na kategorie. Często stosowane kategorie to:
ludzie,
sprzęt,
♦ materiały,
♦ środowisko (fizyczne lub kulturowe),
♦ metody lub procesy.
Tych pięć kategorii nie zawsze pasuje do sytuacji i czasem
odpowiedniejszy jest zupełnie inny podział, ale liczba
kategorii nigdy nie powinna przekraczać sześciu.

Inne powszechnie stosowane kategorie to:
informacja,
polityka,
♦ sondaże (pomiary),
♦ klienci (dostawcy),
♦ systemy itp.

Wskazówka
Nie ma jednego doskonałego zestawu kategorii. Listę musisz
dostosowywać do analizowanego problemu
5. Przypisz przyczyny do kategorii

Przyczyny, spisane podczas burzy mózgów, umieść
na diagramie, przypisując je do odpowiednich kategorii.

ZANALIZUJ PROBLEM

Jeżeli niektóre zdają się pasować do więcej niż jednej
kategorii, karteczki z ich nazwami można zduplikować.
Gdy jednak taka sytuacja będzie się powtarzać, oznacza to,
że kategorie zostały źle wybrane i powinieneś powrócić
do punktu 4.
Poszczególne przyczyny umieść na wykresie jak gałązki
na gałęziach.
Gałęzie i gałązki możesz dalej rozgałęziać, zadając
pytania „co?”, „dlaczego?”, „jak?” i „gdzie?”. W ten sposób
unikniesz stosowania długich opisów, które same mogą
zawierać problemy. Bądź jednak świadom, że zgłębiasz
problem bądź go rozbudowujesz bez udziału innych
członków grupy.

Przykład: zepsuta lampa

57

58

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

6. Analizuj przyczyny pierwotne

Rozważ, która z przyczyn powodujących dany efekt jest
najbardziej prawdopodobna. Możesz to zrobić na kilka
sposobów:
♦ Zapoczątkuj między uczestnikami otwartą dyskusję,
wymianę poglądów i doświadczeń.
♦ Zacznij poszukiwanie przyczyn powtarzających się
lub odnoszących się do poszczególnych kategorii.
♦ Zbierz dane za pomocą arkuszy kontrolnych,
mapowania procesów lub sondaży wśród klientów w celu
sprawdzenia względnej ważności przyczyn przy użyciu
analizy Pareto.
♦ Jeżeli okaże się, że zasadniczych przyczyn wywołujących
problem jest stosunkowo mało, aby zgłębić problem,
można przeprowadzić porównywanie parami.
♦ Niektóre grupy uważają za sensowne rozważanie jedynie
tych przyczyn, na które mają wpływ.
7. Skonfrontuj diagram z rzeczywistością
Sprawdź najbardziej prawdopodobne przyczyny, np. przez
zbieranie danych i obserwację. Zobaczysz wtedy, czy któraś
z nich nie została już usunięta.
Diagram można umieścić na ścianie, by potem dodawać nowe
pomysły lub modyfikować stare, co mogą robić członkowie grupy,
która diagram przygotowała, oraz ci, którzy będą pracę tej grupy
sprawdzać i analizować. Analizę przyczyn i skutków łączymy z mapowaniem procesu. „Szkielet ryby” budujemy dla każdego działania generującego wyjście (wynik), dzięki czemu może być włączony
do procesu jako jeden z jego kroków.

ZANALIZUJ PROBLEM

59

Do czego to służy?
Analiza przyczyn i skutków jest przydatnym narzędziem pozwalającym:
♦ skupić się na przyczynach, a nie na objawach,
♦ skorzystać ze zbiorowej wiedzy i doświadczenia całej grupy,
♦ przedstawić obrazowo, dlaczego dane zjawisko (problem)
ma miejsce,
♦ przygotować solidną podstawę do dalszych działań
i zbierania danych.
Analiza przyczyn i skutków może także posłużyć do zidentyfikowania wszystkich obszarów zagadnień, którymi należy się zająć,
aby osiągnąć pozytywny rezultat.

60

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

Analiza Pareto
Co to jest?
Jest to technika pozwalająca na rejestrowanie danych dotyczących problemu i analizowanie ich w sposób umożliwiający wyróżnienie najważniejszych obszarów, czynników oddziałujących
(wejść) i zagadnień. Analiza Pareto bardzo często ujawnia, że
niewiele błędów może być przyczyną znacznych kosztów, a zjawisko to opisuje zasada Pareto (prawo Pareto).
Zasada ta, znana również jako reguła (wzorzec) 80/20, jest
podawana w wielu postaciach. Na przykład:
♦ 80% sprzedaży generuje 20% klientów,
♦ 80% kosztów systemu zapewnienia jakości jest generowane
przez 20% problemów,
♦ 20% firm giełdowych to 80% wartości wszystkich akcji
na parkiecie.
Diagram Pareto pozwala przedstawić dane na wykresie kolumnowym z uwydatnieniem elementów dających największy wkład
do problemu.

Jak tego używać?
1. Zbierz fakty dotyczące problemu, korzystając z arkusza

kontrolnego lub burzy mózgów, zależnie od sposobu
dostępu do informacji.
Na przykład: przeróbka maszynopisu
Przyczyny wykonania przeróbki

Liczba wystąpień

Błędy autora

12

Błędy wpisywania

2

Nieodpowiedni układ

5

Poprawienie treści

15

Zdezaktualizowanie informacji

3

ZANALIZUJ PROBLEM
2. Uporządkuj przyczyny problemu według częstotliwości

występowania.
Błąd

Częstotliwość

Poprawienie treści

15

Błędy autora

12

Nieodpowiedni układ

5

Zdezaktualizowanie informacji

3

Błędy wpisywania

2

Razem

37

3. Przedstaw wartości (błędy, zdarzenia itd.) na wykresie

kolumnowym.
4. Pożyteczne będzie dodanie linii pokazującej skumulowany

procentowy udział wynikający z dodawania kolejnych
kategorii. Ułatwia to znalezienie kategorii mających 80%
wkład do problemu.
5. Przejrzyj i oceń wykres. Jeżeli kombinacja 80/20 jest trudna
do znalezienia, powinieneś zmienić klasyfikację i powrócić
do kroku 1. lub. 2.

61

62

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

Do czego to służy?
Analiza Pareto jest bardzo pożytecznym narzędziem służącym do:
♦ identyfikowania i nadawania ważności głównym
problemom,
♦ oddzielenia kilku „ważnych życiowo” problemów od wielu
„innych istotnych”,
♦ znajdowania głównych przyczyn problemów.
Technika ta jest często stosowana w połączeniu z burzą mózgów
oraz analizą przyczyn i skutków.

Wskazówka
To, co najczęstsze, nie zawsze jest najwa niejsze. Bądź świadom wpływu, jaki inne czynniki (przyczyny) mają na klientów lub
zadania.

ZANALIZUJ PROBLEM

63

Diagram zależności
Co to jest?
Diagram zależności to narzędzie do przedstawiania złożonych
zależności między przyczynami i skutkami. Podobnie jak diagram Ishikawy (rybiego szkieletu) i metoda „pytania dlaczego”,
pozwala on na śledzenie łańcucha przyczyn i skutków, a także
pokazanie go w postaci graficznej.

Jak tego używać?
1. Zdefiniuj problem (efekt), jaki ma być analizowany

lub tworzony, i zapisz go na środku tablicy.
2. Za pomocą metody „pytań dlaczego” zidentyfikuj kluczowe

czynniki powodujące dany efekt i zaznacz je na tablicy
w postaci głównych elementów „wyrastających z głównego
zagadnienia”.
3. Z kolei spójrz na każdą przyczynę, jak na wynik (skutek)
innej przyczyny i zidentyfikuj ją przez kolejne zadawanie
pytań „dlaczego”. Wyniki umieszczaj na tablicy.
4. Poszukaj krzyżujących się linii łączących przyczyny
ze skutkami oraz linii powracających.
5. Za pomocą dyskusji i poszukiwania konsensusu ustal
pierwotną przyczynę problemu, z którą będziesz musiał się
zmierzyć (patrz rysunek na następnej stronie).

Do czego to służy?
Diagramy zależności pozwalają odnaleźć często trudną do wykrycia zależność problemu od pierwotnej przyczyny. Pomagają
zilustrować łańcuchy zależności i wzajemnych zależności, przez
co ułatwiają podjęcie działania w odpowiednim miejscu. Pomagają również w identyfikacji efektów ubocznych tych działań.

64

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

Na przykład:

ZANALIZUJ PROBLEM

65

Analiza SWOT
Co to jest?
Analiza SWOT to prosta technika graficznego przedstawiania
poszczególnych procesów, produktów, działów lub organizacji za
pomocą pokazania ich słabych i mocnych stron, szans i zagrożeń
(strenghts, weaknesses, opportunities, threats).

Jak tego używać?
1. Zidentyfikuj przedmiot analizy i zapisz go w centrum

diagramu SWOT.
2. Zrób burzę mózgów, w której będą omawiane następujące

zagadnienia:
silne strony — wewnętrzne
charakterystyki/zachowania/aspekty wzmacniające
działanie, zwiększające wydajność itd.,
słabe strony — wewnętrzne
charakterystyki/zachowania/aspekty osłabiające działanie
i wydajność,
szanse — zdarzenia, czynniki i zmiany zewnętrzne
względem przedmiotu analizowanego, dające możliwość
wzrostu i poprawy,
zagrożenia — zdarzenia lub zmiany zewnętrzne względem
przedmiotu analizowanego, szkodliwe dla jego wydajności.
Umieść to wszystko w kwadracie pokazanym na następnej
stronie.
3. Za pomocą dyskusji lub głosowania ustal względną ważność
mocnych stron i pozostałych czynników, zapisując je
w porządku określającym kolejność zajmowania się nimi
(patrz rysunek na następnej stronie).

Do czego to służy?
Analiza SWOT pozwala na sumaryczne przedstawienie wszystkich,
różnorodnych sił oddziałujących na projekt w chwili jego startu.
Alternatywnym rozwiązaniem jest stosowanie analizy pola sił.

66

TECHNIKI POKONYWANIA PROBLEMÓW

Na przykład:

Podobne prace

Do góry