Ocena brak

Techniki filmowe

Autor /lolekbocian Dodano /15.04.2012

Każda scena, którą oglądają widzowie filmu to efekt odpowiedniego zestawienia wielu elementów - od oświetlenia, poprzez rodzaj ujęcia, technikę gry aktorskiej do efektów dźwiękowych.

Podczas kręcenia filmu osobą odpowiedzialną za oświetlenie, odpowiednie zestawienie kolorów i kompozycję obrazu jest autor zdjęć, czyli operator kamery. Współpracuje on ściśle z reżyserem filmu, by nadać dziełu swoisty charakter i atmosferę. Wraz z nim decyduje o zastosowaniu określonych technik filmowania, zarówno tych tradycyjnych, wypróbowanych, jak i nowych, ekspery mental ny ch.

Autorzy filmu zwykle z góry określają ogólnie sposób obrazowania w konkretnym dziele i najczęściej uzależniają go od charakteru całego filmu bądź pojedynczej sceny. Ujęcia w planie generalnym, często zwanym panoramicznym, zwykle kręcone są w plenerze i mają za zadanie ukazanie widzowi panoramy miejsca, w którym rozgrywa się akcja. Stosowane są najczęściej w obrazach o charakterze epickim, na przykład filmach wojennych i historycznych, gdzie wiele jest scen zbiorowych kręconych na ogromnych planach.

Na ujęciach wykonywanych obiektywem szerokokątnym, z tą samą ostrością widoczne są zarówno obiekty na pierwszym, jak i dalszych planach. Techniką tą wykonano słynną sekwencję polowania na bizony w filmie Tańczący z wilkami oraz walki wojsk carskich z bolszewikami na ulicach Petersburga z Doktora Żywago.

Kamera w ruchu

W czasach kina niemego operator często ustawiał kamerę na statywie, dobierał oświetlenie i na tym kończyło się jego zadanie. Obecnie istnieje wiele sposobów filmowania kamerą będącą w ruchu. Jednym z najpopularniejszych jest panoramowanie, czyli ujęcie wykonywane kamerą obracającą się dookoła osi statywu, umieszczoną na jego ruchomej części. Obiektyw może w ten sposób śledzić poruszającego się aktora, utrzymując go cały czas w centrum kadru. Operator może również podczas tego samego ujęcia skierować kamerę na inny obiekt, ukazując w ten sposób na przykład reakcję otoczenia. Jedną z odmian tej techniki jest błyskawiczny przejazd kamery z jednego obiektu na drugi tzw. szwenk, który pozwala na tzw. montaż wewnątrzujęciowy, bez zastosowania cięć. Ujęcia „z jazdy" wykonuje się kamerą umieszczoną na specjalnym wózku, który podczas filmowania może poruszać się, podążając za przemieszczającą się postacią. Technika ta w sposób szczególny pozwala podnieść dynamikę obrazu.

Dzięki niej możliwe jest również przeciwstawienie obrazu dialogowi. Na przykład w scenie z filmu Jacka Claytona The Pumpkin Eater (pol. Zjadacz dyń) zrozpaczona żona wraca do domu swego byłego męża, pytając go, czy nie żałuje, że się rozwiedli. Mężczyzna zaprzecza, jednak kamera obnaża jego prawdziwe uczucia, wykonując płynną jazdę po salonie pełnym zdjęć i pamiątek związanych z byłą żoną.

Ciekawy efekt można uzyskać za pomocą obiektywu ze zmienną ogniskową. Możliwe jest dzięki niemu na przykład wykonywanie zbliżeń twarzy bez poruszania kamerą. Takie ujęcia są bardzo dynamiczne, wykorzystane zostały między innymi w kluczowych scenach słynnego filmu Stevena Spielberga Szczęki.

Zmiana tempa filmowania może w znaczący sposób wpłynąć na charakter sceny. Zwolnione tempo jest na przykład wykorzystywane w celu podkreślenia dostojeństwa ruchów. Technika ta dała wyśmienity efekt w filmie Rydwany ognia. W jednej ze scen pokazano w nirtt spowolniony bieg lekkoatlety, nadając jego wysiłkowi rys dostojeństwa i swoistej gracji.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wiele kontrowersji wzbudziły między innymi filmy Sama Peckinpaha, w których w zwolnionym tempie ukazano szokujące, niezwykle brutalne sceny, co pozwalało na bliską naturalizmowi analizę przemocy i cierpienia.

Stop klatka, czyli zatrzymanie ruchu na ekranie, może być wykorzystywana dla skoncentrowania uwagi widzów na konkretnym kadrze. Dla niektórych twórców stop klatka stała się metaforą śmierci. W filmie Butch Cassidy i Sundance Kid główni bohaterowie zastygają w bezruchu tuż przed tym, gdy zostają zastrzeleni.

Rodzaje ujęć

Duże znaczenia dla obrazu ma kąt ustawienia kamery, czyli rodzaj ujęcia. Jeśli zamysłem twórców jest stworzenie obrazu realistycznego, umieszcza się obiektyw na poziomie ludzkich oczu. W ten sposób obraz stwarza wrażenie przyglądania się wydarzeniom z perspektywy zwykłego obserwatora. Zupełnie innych wrażeń dostarcza ujęcie „z lotu ptaka". Tu widz może spojrzeć na przedstawiony świat z dystansu. Z wysokości ludzie wyglądają jak nic nie znaczące, maleńkie mrówki. Zabieg ten szczególnie upodobali sobie reżyserzy zajmujący się problematyką roli przeznaczenia w życiu ludzkim, na przykład Alfred Hitchcock i Fritz Lang.

W przeciwieństwie do ujęć „z lotu ptaka" filmowanie „z żabiej perspektywy" podnosi znaczenie obiektu i sprawia, że widz może poczuć się w pewien sposób zdominowany i bezbronny. Technika ta stosowana jest często w filmach propagandowych lub przedstawiających czyny bohaterskie.

Niezwykle ważne dla stworzenia odpowiedniej atmosfery jest właściwe oświetlenie postaci bądź całej scenerii. Źródło światła umieszczone nad aktorem może wywołać efekt romantycznego uniesienia i uduchowienia. Z kolei oświetlenie z dołu sprawia, iż twarz nabiera wyrazu ponurego i tajemniczego. Jeżeli zaś jasne jest tylko tło, a na ekranie widać jedynie ciemny zarys postaci, widz może poczuć się zagrożony. Gdy natomiast źródło światła umieszczone jest za obiektem i skierowane w stronę obiektywu kamery, kontury obrazu stają się „miękkie" i rozmazane.

Film noir (dosł. czarne kino) to, jak sama nazwa wskazuje, styl filmowania, który charakteryzuje bardzo słabe oświetlenie postaci i obiektów. W późnych latach czterdziestych i pięćdziesiątych miasta często pokazywano pod osłoną nocy, w odcieniach szarości. Twórcy tych obrazów utożsamiali nocne życie w metropoliach z ciemnymi uliczkami i zadymionymi barami.

Kolor

Kolor często ma znaczenie symboliczne. Żaden chyba twórca nie wykorzystał tego wyraźniej niż wspaniały operator Vittorio Storaro - laureat Oscarów za zdjęcia do Czasu apokalipsy i Ostatniego cesarza. W jego filmach kolor nie tylko pełni bardzo ważne funkcje estetyczne, lecz również przenosi określone znaczenia, budując nastrój grozy, spokoju czy tajemniczości.

Stosunkowo nową techniką jest połączenie animacji z obrazem filmowym. Jednym z pierwszych filmów tego typu był Kto wrobił królika Rogera? Podczas jego realizacji dwustu rysowników wykonało prawie dwa miliony szkiców. Świat rzeczywisty w zdumiewający sposób przeplata się ze światem animowanym. Postacie z kreskówek dotykają prawdziwych aktorów i piją kawę z prawdziwych kubków. Ostatnio podobną technikę wykorzystano w superhitach hollywoodzkich - Maska i Kosmiczny mecz.

Dramatyzm oraz specyficzną atmosferę sceny podkreślają efekty dźwiękowe. W filmie Alfreda Hitchcocka, Psychoza, bohaterka prowadzi samochód w czasie burzy. Towarzyszy jej wyraźnie słyszalny odgłos wycieraczek ścierających wodę z szyby. Ten sam rytmiczny dźwięk pojawia się w słynnej scenie zabójstwa pod prysznicem. Ridley Scott w filmie Łowca androidów stworzył fascynującą, futurystyczną wizję miasta między innymi dzięki efektom dźwiękowym. Metropolia pulsuje tajemniczym echem, odgłosem miarowo pracujących tłoków oraz ponurym rykiem pojazdów latających w zadymionej atmosferze.

Efektem równie silnie oddziałującym na widza jest cisza. Publiczność w zadumie i skupieniu ogląda zakończenie filmu Arthura Penna Bonnie i Clyde. Kochankowie-uciekinierzy zatrzymują się na drodze, by pomóc przyjacielowi, któremu zepsuł się samochód. Nie wiedzą, iż współpracuje on z policją. Przyjaciel niezgrabnie wczołguje się pod pojazd. W idealnej ciszy kochankowie wymieniają najpierw zdziwione, a potem przerażone spojrzenia - nie ma wątpliwości, że to zasadzka. Nagle wybucha strzelanina. Oboje zostają zabici przez ukrytych w zaroślach policjantów.

Podobne prace

Do góry