Ocena brak

Teatr „żywy" - Scenografia

Autor /malyglod Dodano /18.02.2011

Scenografia stanowi niezwykle ważny system znaków teatru, a równocześnie środków wyrazu artystycznego. Powinna ona współdziałać z całością inscenizacji. Pojęcie scenografii łączy się z malarstwem, jest więc związane z oprawą plastyczną widowiska scenicznego.

W teatrze starożytnej Grecji udział malarzy w przygotowywaniu spektaklu był niewielki. Scena miała wystrój stały: architektoniczny, a nie plastyczny. W tragediach występował zawsze ten sam fronton pałacu lub świątyni, a scena i widownia znajdowały się pod gołym niebem (podobnie jak teatr w warszawskich Łazienkach, którego inspiracją był teatr starożytnej Grecji). W przypadku rzadko grywanych komedii przesłaniano stałą dekorację udrapowaną materią lub malowaną dekoracją.

W teatrze starożytnego Rzymu, zwłaszcza w końcowym okresie istnienia imperium, stosowano dekoracje w celu uzyskania efektów perspektywicznych.

Niewielka była również rola dekoratora w teatrze średniowiecznym, zwłaszcza wówczas, gdy widowiska odbywały się w scenerii wnętrz kościelnych lub w tzw. mansjonach, czyli swoistych celkach, które w trakcie przedstawienia nie zmieniały wyglądu.

We Włoszech w czasach odrodzenia malarstwo zajmowało w teatr/e ważne miejsce. Stanowiło jednak bardziej element zdobniczy i samodzielny niż scenografię przedstawienia.

Natomiast w Anglii w tym samym okresie, np. w teatrze Szekspira, na scenie w ogóle nie było dekoracji. Umieszczano jedynie napis, np. „tu jest las", odwołując się tym samym do wyobraźni widzów.

Udział sztuki plastycznej we współtworzeniu spektaklu teatralnego w okresie od XVIII do połowy XIX w. nie był zbyt imponujący. W XVIII w. scena dworska prezentowała deklamowaną tragedię koturnową oraz komedię. W tragedii wystarczało jedno wnętrze o kilku wejściach, markujących umownie zmianę miejsca akcji. Znaczniejsi widzowie zasiadali na scenie, nie krępując się obecnością aktorów, często też głośno rozmawiali. Nawet Wojciech Bogusławski, uważany za ojca sceny polskiej, skarżył się w okresie znacznie późniejszym, iż ta moda, wyniesiona z Francji, utrudnia grę aktorów, a zachowanie wielkich panów zasiadających na widowni i na scenie jest wręcz skandaliczne. W teatrach przeznaczonych dla szerszych warstw ludności dekoracje były bardzo ubogie.

W wieku XIX wprowadzono pewien rygoryzm względem oprawy plastycznej przedstawień. Zaczęła bowiem obowiązywać zasada wierności historycznej w tworzeniu tła scenicznego. Obowiązywała również zasada prawdziwości przedmiotów ukazywanych na scenie, wprowadzano np. prawdziwe drzewa, połcie surowego mięsa itp. Wynikało to z zasad weryzmu, czyli naturalizmu w sztuce i w literaturze, zwłaszcza w XIX w.

Gwałtowne przemiany w oprawie plastycznej przedstawienia teatralnego dokonały się w XX stuleciu. W Polsce reformy teatru dokonał Stanisław Wyspiański, nie tylko jako dramaturg, lecz również jako malarz.

Scenografia w teatrze współczesnym współtworzy spektakl teatralny, a więc buduje nastrój i tworzy przestrzeń sceniczną. Scenograf ma przede wszystkim za zadanie określić miejsce akcji. Może to uczynić w różnorodny sposób, w zależności od koncepcji reżysera spektaklu, np. iluzjonistyczny (łudząco uprawdopodabniający), werystyczny (przenosząc szczegóły rzeczywistości na scenę) lub też aluzyjny. Scenografie iluzjonistyczna i werystyczna określają miejsce akcji bardzo dokładnie, scenografia aluzyjna wymaga od widza intensywnego wysiłku umysłowego i dużej wrażliwości estetycznej. Zresztą napisy oznaczające miejsce akcji w teatrze Szekspira należy również zaliczyć do scenografii aluzyjnej. Wybór konwencji scenograficznej wynika z potrzeby, a nie z określonej mody.

Często stosowaną w teatrze współczesnym formą scenografii jest kolaż kompozycja nie malowana, lecz układana z metalu, szkła, plastyku, worków itp. Znakomite efekty w kolażu osiągnął w swoim teatrze Józef Szajna. Budował on na scenie ogromnych rozmiarów kolaże, używając do ich konstrukcji takich materiałów, jak druciana siatka, stare żelastwo, worki konopne itp., a te tworzywa stawały się tworzywem sztuki. Kolaż pełni zwykle funkcję plastycznej projekcji stanów psychicznych bohatera, tworzy też nastrój, nie jest natomiast znakiem miejsca akcji.

Efekty świetlne należy zaliczyć również do scenograficznych znaków teatru.

Podobne prace

Do góry