Ocena brak

Teatr „żywy" - Podstawowe tworzywo teatru

Autor /malyglod Dodano /18.02.2011

Podstawowe tworzywo teatru

Istnieją trzy koncepcje dramatu, jako podstawy teatru. Pierwsza z nich traktuje dramat, czyli tekst literacki, który stanowi podstawę inscenizacji teatralnej, jako samodzielny rodzaj literacki. Tradycyjna poetyka uznaje dramat za jeden z trzech głównych rodzajów literackich. Obecnie ma wielu zwolenników teoria wyłączająca dramaturgię ze sfery literackiej. Teoria ta głosi, że utwór dramatyczny uzyskuje pełnię swych możliwości estetycznych dopiero w realizacji teatralnej. Do zwolenników tej teorii należała Stefania Skwarczyńska.

Trzecia koncepcja podkreśla intersemiotyczny charakter teatru: przekład znaków literackich dramatu na „język teatru". Termin ten nie znalazł jednak powszechnej akceptacji dla określenia środków przekazywania treści przez teatr. W końcu lat sześćdziesiątych naszego wieku wprowadzono nazwę „znaki teatru", która jest w powszechnym użyciu.

Omówimy głównie trzecią z wymienionych teorii, jako najbardziej związaną z procesami komunikowania się ludzi. Ludzie porozumiewają się bowiem ze sobą zarówno słownymi, jak pozasłownymi środkami komunikowania, czyli systemem znaków i symboli.

Komunikat, jakim jest przedstawienie teatralne, posługuje się następującym systemem znaków:

  • dźwiękowych, do których należą: mowa ustna (język), efektydźwiękowe, muzyka;

  • wizualnych, do których zaliczamy: scenografię, kostiumy, charakteryzację aktorów, mimikę i pantomimikę (mimika twarzy, gesty, ruch), rekwizyty.

Mowa ustna w teatrze w postaci dialogu lub monologu jest mowąsztuczną. Leopold Grzegorek (Poznajemy teatr, s. 11) słusznie twierdzi,że „cechą języka dramatu jest nie tylko to, że każda wypowiedź zmierzado z góry obmyślonego przez autora celu, lecz także bogata jest nośnośćtreści. W dwóch formach wypowiedzi, przede wszystkim w dialogu,bardzo rzadko w monologu, trzeba zawrzeć wyjątkowo wiele treści; nietylko myśli bohaterów, ale często ich charakterystyki, opisy, a nawetsądy samego autora, który wypowiada się przez usta działających nascenie osób".

 

 

 

Tekst napisany przez dramaturga wygłasza aktor zgodnie z przyjętą przez reżysera spektaklu interpretacją odtwarzanej postaci. Wypowiedź aktora na scenie należy więc traktować jako znak, ponieważ jest w nim zawarta informacja o następujących osobach: o autorze dramatu, reżyserze, samym aktorze oraz fikcyjnej postaci, bohaterze literackim, którego aktor odtwarza. W wypowiedzi aktora na scenie można wyróżnić następujące elementy: głos aktora, jego cechy, interpretację głosową tekstu.

Pierwszą cechą interpretacji tekstu jest intonacja. Intonacja jest to sposób odpowiedniego akcentowania wyrazów i zdań przez aktorów, dzięki któremu odbiorca ma wrażenie tak zwanych akcentów: prowincjonalnego, gwarowego itp.

Znaki mowy w teatrze odbiera się łącznie z pozostałymi, pozajęzyko-wymi znakami: mimiką, gestykulacją, wyglądem (charakteryzacją) postaci, scenografią, kostiumem, rekwizytami. Znaki pozajęzykowe zwiększają siłę oddziaływania znaków mowy, a nawet nadają im właściwy sens.

Literacki tekst leży u podłoża każdego przedstawienia. Może on dominować nad innymi elementami, jak np. w teatrze jednego aktora, czyli w teatrze rapsodycznym. Może też występować tylko w formie ogólnego scenariusza, jak np. w teatrze Józefa Szajny.

Efekty naturalne (dźwiękowe) i muzyka pełnią w teatrze podobne funckje, jak w słuchowisku radiowym. Mogą to być np. songi, jak w utworach scenicznych Bertolta Brechta, chociażby w Operze za trzy grosze, do której muzykę skomponował Kurt Weigl, lub w młodzieńczym dramacie tego autora Mahagony, z muzyką tego samego współtwórcy. Muzyka może również budować nastrój sceny lub wynikać z prezentowanych na scenie sytuacji.

Podobne prace

Do góry