Ocena brak

Teatr uliczny

Autor /lolekbocian Dodano /15.04.2012

Przez kilka ostatnich stuleci w Europie przedstawienia teatralne odbywały się głównie w specjalnie do tego celu przeznaczonych pomieszczeniach ze sceną i miejscami dla publiczności. Od lat 60. naszego wieku aktorzy związani z eksperymentalnym nurtem współczesnego teatru, wyszli do widza, wystawiając swe sztuki poza murami teatru.

Aż do początku lat sześćdziesątych dwudziestego wieku przedstawienia teatralne odgrywane były przez aktorów na scenie przypominającej pomieszczenie, w którym usunięto jedną ze ścian po to, by siedząca na widowni publiczność mogła widzieć, co się na tej scenie dzieje. W teatrach amatorskich starano się stworzyć podobne warunki, korzystając z możliwości urządzania przedstawień w kościołach czy innych budynkach użyteczności publicznej i tam organizując prowizoryczną scenę oraz widownię.

Ekspansja kina i telewizji w latach pięćdziesiątych naszego stulecia spowodowała znaczny spadek zainteresowania sztuką dramatyczną. W tym samym czasie jednakże zaczęli działać w teatrze ludzie, którzy nie bali się eksperymentować, wprowadzać do tradycyjnej formy nowe elementy. Właśnie sprzeciw wobec teatru instytucjonalnego był impulsem do powstania takich grup jak Bread and Puppet Theatre P.Schumanna czy Teatr Laboratorium Jerzego Grotowskiego.

Pod gołym niebem

Koncepcja teatru nie zawsze była ujęta w tak sztywne ramy. W średniowieczu w przedstawienia wystawiane na prowizorycznej scenie pod gołym niebem nierzadko angażowała się cała lokalna społeczność. Tradycja ta przetrwała do dziś w bawarskiej miejscowości Oberammergau, gdzie co dziesięć lat mieszkańcy wspólnymi siłami organizują słynne misteria pasyjne. We Włoszech profesjonalne trupy aktorów commedia dell'arte wędrowały po kraju wystawiając na ulicach swe przedstawienia. Charakterystyczne postacie w maskach czy improwizowane dialogi wywarły duży wpływ na sztukę dramatyczną w całej Europie.

W późniejszych wiekach teatr stał się daleko bardziej konwencjonalny, a co za tym idzie mniej popularny. Tradycja teatrów ludowych zachowała się w przedstawieniach lalkarskich, w cyrkach i w widowiskach ulicznych organizowanych dla szerokiej publiczności. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątach naszego stulecia,,

W Wielkiej Brytanii pierwszym symptomem powrotu do tradycji organizowania przedstawień pod gołym niebem stał się festiwal sztuki teatralnej w stolicy Szkocji - Edynburgu. Impreza ta, trwająca aż trzy tygodnie, przyciągała rzesze bardziej lub mniej znanych artystów oraz tysiące widzów z całego świata. Sztuki wystawiano niemal wszędzie - nie tylko w teatrach, lecz również w kościołach, budynkach szkolnych, pubach oraz na ulicach całego miasta. Tradycją festiwalu stało się już, że oprócz oficjalnego programu, integralną częścią imprezy są awangardowe przedstawienia proponowane przez setki niezależnych aktorów, muzyków i cyrkowców z całego świata.

Teatr awangardowy

Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte to czas rozkwitu teatru awangardowego, który wyrósł z opozycji wobec teatru instytucjonalnego. Zapanowała moda na festiwale podobne do imprezy w Edynburgu, jednak artyści niezależni, którzy nie potrzebowali ani stałej sceny, ani specjalnie zorganizowanej imprezy, szybko sami wyszli ze swą sztuką do publiczności. W Londynie wydawało się, że teatr opanował całe miasto - stare opuszczone budynki zdawały się tworzyć doskonałą scenerię dla aktorów, natomiast właściciele pubów i restauracji wśród atrakcji oczekujących na gości ich lokali wymieniali możliwość obejrzenia przedstawienia podczas przerwy na lunch lub w trakcie kolacji.

W Polsce powstał w tym okresie, działający początkowo w Opolu pod nazwą Teatr 13 Rzędów, a potem we Wrocławiu jako Teatr Laboratorium - zespół kierowany przez znanego na całym świecie Jerzego Grotowskiego.

W wielu miastach zaczęły pojawiać się grupy artystów eksperymentujących, którzy wystawiali na niewielkich scenach często funkcjonujących przy większych profesjonalnych zespołach teatralnych. Z czasem teatr awangardowy zyskiwał coraz większą niezależność. W Edynburgu powstał słynny Traverse Theatre założony przez Amerykanina Jima Haynesa, natomiast w Londynie z powodzeniem funkcjonowały sceny Establishment i Comedy Storę, gdzie pierwsze kroki stawiało wielu powszechnie znanych dziś artystów, na przykład z grupy Monty Pythona.

Popularność teatru awangardowego przyczyniła się do powstania grup i zespołów teatralnych o rozmaitym charakterze. Wiele z nich proponowało widowiska eksperymentalne z założenia adresując swą sztukę do wąskiego grona odbiorców. Niektóre głosiły deklaracje politycznie z reguły lewicowe. Ich przedstawienia dotyczyły zwykle bieżących problemów społecznych. W latach siedemdziesiątych pojawiło się wiele zespołów nie związanych z określoną frakcją polityczną, walczących o prawa dyskryminowanych kobiet, Murzynów czy homoseksualistów. Zaangażowanie artystów w problemy o charakterze społecznym i politycznym pozwoliło im wyjść do szerokiej publiczności. Czasem aktorzy starali się wciągnąć do gry przypadkowych widzów, którzy mieli uczestniczyć w przedstawieniu. Na ulicach, w szkołach, parkach, boiskach artyści bawili się wspólnie z publicznością. Pionierem tego rodzaju działalności był Amerykanin Ed Berman, który w 1968 roku założył w Wielkiej Brytanii Trupę Profesora Dogga. Aktorzy, wraz z mieszkańcami konkretnej dzielnicy czy miasteczka, pracowali nad wspólnym przedstawieniem. Trupa Profesora Dogga brała również udział w zakrojonym na szeroką skalę projekcie zwanym Interakcją, w którym miała uczestniczyć społeczność wszystkich północnych dzielnic Londynu.

Zaangażowanie publiczności

Imponującymi osiągnięciami w pracy z publicznością może się poszczycić Colway Theatre Trust z południowo-zachodniej Anglii. Artystom pracującym pod kierunkiem Anne Jellicoe, udało się zaangażować setki mieszkańców w przedstawienia oparte na wątkach z historii konkretnej społeczności. Najbardziej oczekiwanym momentem była zawsze wspaniała, pełna rozmachu, parada bądź procesja. Ulicami miasta kroczyły olbrzymie kukły i ogromne płonące konstrukcje, natomiast po zapadnięciu zmroku odbywał się imponujący pokaz fajerwerków.

Losy eksperymentu

Obecnie wszelkie tego typu niekonwencjonalne przedsięwzięcia określa się mianem teatru eksperymentalnego. Swój największy rozkwit przeżywał on w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, gdy przez Stany Zjednoczone i Europę Zachodnią triumfalnie kroczyła tak zwana rewolucja kulturalna, która sprzyjała wszelkim eksperymentom, a rządy państw chętnie wspierały obiecujące grupy teatralne.

Spokojniejsze i bardziej konserwatywne lata osiemdziesiąte to dla teatru eksperymentalnego czasy trudne. Sytuacja polityczna sprzyjała raczej finansowaniu dużych scen, natomiast pozbawione dotacji państwowych grupy niekonwencjonalne lub alternatywne zostały pozostawione samym sobie. Nie ma jednak wątpliwości, że eksperymentalny nurt teatru miał ogromny wpływ zarówno na gusty publiczności, jak i na rozwój głównych kierunków sztuki dramatycznej.

Podobne prace

Do góry