Ocena brak

Teatr okresy restauracji Stuartów

Autor /Bosman Dodano /11.04.2012

Restauracja, czyli przywrócenie rodu Stuartów na tron Anglii i Szkocji w roku 1660, była przez wiele środowisk przyjmowana z prawdziwą radością. Szczególne powody do szczęścia mieli ludzie teatru, gdyż pod rządami purytanów, przez 18 lat, wystawianie sztuk teatralnych było zabronione. Nic więc dziwnego, że dramat natychmiast triumfalnie powrócił na deski teatrów.

W roku 1642, gdy parlament przeszedł pod kontrolę purytanów, wszystkie angielskie teatry zostały zamknięte. Otwarto je z powrotem dopiero w roku 1660, gdy na tron powrócił Karol II. Podczas osiemnastu lat banicji ludzie teatru działali w ukryciu, poza nawiasem oficjalnego życia kulturalnego.

W roku 1649 wydano zarządzenie klasyfikujące aktorów jako „włóczęgów i przestępców" oraz nałożono restrykcje na tych, którzy odważyli się wystawiać przedstawienia. Zawód aktora stał się więc nielegalny, a ci którzy sprzeciwiali się purytańskim porządkom, prędzej czy później trafiali do więzień. Pomimo ryzyka, istniały wędrowne trupy aktorskie dające potajemnie przedstawienia w gospodach, domach prywatnych, a nawet na kortach tenisowych. Największą popularnością cieszyły się krótkie rozrywkowe formy przemycane jako spektakle muzyczne. Wiele z nich to znacznie skrócone wersje sztuk sprzed 1642 roku.

Triumfalny powrót

Wydaje się zrozumiałe, że gdy dwa lata po śmierci Cromwella Karol II przybył do Londynu, aktorzy, poeci, dramatopisarze świętowali to wydarzenie. Oczywiste jest także i to że zmiany polityczne okresu restauracji znalazły swoje odbicie w literaturze.

Dramat należał do gatunków, w których najszybciej odzwierciedliła się reakcja na nową sytuację. Nowe sztuki pełne były humoru i satyry. Zarzuca się im nawet zbytnią swobodę obyczajów, wulgarność oraz cynizm. Ludzie teatru doskonale znali jednak swą publiczność - rozwiązłych dworaków swego "rozrywkowego monarchy", jak często nazywano Karola II. Wśród publiczności znależć można było też dorabiających się arystokratów z ich damami, które w tamtych czasach przybywały do teatru z maskami na twarzach, ich pokojówki i służących, a także ludzi pióra oraz myślicieli. Wydzielono też osobną, niewielką część widowni dla plebsu. Dla wielu widzów, głównie przyjaciół dramatopisarzy i aktorów, wizyta w teatrze była niemal codzienną rozrywką. Publiczność bawiła się w stylu współczesnych kibiców piłki nożnej.

Najpopularniejszą formą dramatyczną czasów restauracji Stuartów była bez wątpienia „komedia obyczajów". Sztuki czołowych dramatopisarzy tamtego okresu są z powodzeniem wystawiane jeszcze dziś; do najwybitniejszych twórców należy zaliczyć Johna Etherege (1635-92). Williama Wycherley (1641 -1715) oraz Williama Congreve (1640-1729). Bohaterem ich sztuk jest przeważnie młody Londyńczyk, który nie stroni od kobiet i alkoholu oraz trawi swe życie na przyjemnostkach, takich jak hazard czy teatr.

Bohater taki przeważnie nie ma grosza przy duszy, jednak nie brakuje mu wdzięku i dobrego samopoczucia. Głównym celem jego jest „zaliczenie" możliwie jak największej liczby kochanek, przy zachowaniu najcenniejszej dla niego niezależności. Małżeństwo traktuje on bowiem jako nieszczęście gorsze od samej śmierci. Dopiero przyparty do muru, nieraz w ostatnim akcie sztuki, daje się zaprowadziłć ślubny kobierzec.

Podczas gdy męscy bohaterowie szukają uciech cielesnych i pieniędzy, kobiety używają całego swojego sprytu, by „złowić" męża. Największą sympatię widowni wzbudzały nie postacie ze sztywnym kręgosłupem moralnym, lecz błyskotliwe, z poczuciem humoru i trafną oceną własnych możliwości.

W komedii obyczajów imiona bohaterów często odpowiadają ich osobowościom. W sztuce Etherege'a  Możność chęciom nie dostała (She Would if She Could) dwie dziewczyny przybyłe do Londynu w poszukiwaniu rozrywki spotykają dwóch młodzieńców o znaczących imionach Freeman (pol. Wolny Człowiek) oraz Courtall (pol. Fircyk) Komedia tego samego autora, Komiczna zemsta czyli Miłość w balii (The Comical Revenge; or, Love in a Tube) ukazuje cynicznego oszusta Fredericka Frollick (pol. Wesołek) próbującego zawrócić w głowie statecznej Widow Rich (pol. Bogata Wdówka).

Ludzie teatru czasów restauracji bronili swych sztuk przed krytykami, twierdząę, iż opisują one prawdziwe życie, „bez sentymentów i upiększania". W przedmowie do jednej ze swych sztuk, dramatopisarz i architekt John Vanbrugh stwierdził, iż w interesie teatru jako instytucji leży ukazywanie nie zafałszowanej rzeczywistości. Wyrażał opinię, że należy bez pruderii spojrzeć na otoczenie i samego siebie. Większość pisarzy okresu restauracji czuło powołanie, aby poprzez komedię, czyli bez moralizo wania, ukazywać społeczne przywary i ludzką hipokryzję.

W wielu komediach bezlitośnie zostaje obnażony sposób, w jaki wyższe sfery traktują miłość i małżeństwo. W swym dziele Światowe sposoby (The Way ofthe World) William Congrave wyśmiewa arystokratyczne małżeństwo, które dla wielu jest niczym więcej jak transakcją handlową. W trakcie negocjacji „kontraktu" rodzina wedle swego uznania kupczy życiem młodej kobiety. W Żonie wiejskiej (The Country Wife) Williama Wycherley, pewien fircyk, aby uśpić czujność zazdrosnych mężów, udaje kastrata, w tym samym czasie romansujący z ich żonami - kobietami z towarzystwa, o nieskazitelnej reputacji. Słowahonor" czy „dobra reputacja" zajmują przy tym pierwsze miejsce w słowniku bohaterów dramatu. Wycherley nie pozostawia wątpliwości, ile ma pogardy dla erotycznego rozpasania wyższych sfer.

W komedii obyczajów widz prawie zawsze spotyka parę znudzonych, acz błyskotliwych małżonków, obok nich głupawego fircyka, porzuconą kochankę oraz całą galerię podstarzałych rozpustników obu płci. Trzeba przyznać, że wiele z tego typu sztuk to dzieła przeznaczone dla wąskiej grupy odbiorców, natomiast ich fabuła jest często niewiarygodna i niemożliwie skomplikowana. Jeden z krytyków napisał: „Nie rozumiem, jak publiczność może być jednocześnie tak inteligentna, by zrozumieć taką sztukę i tak głupia, by się na niej dobrze bawić".

Podobne prace

Do góry