Ocena brak

TEATR

Autor /Prosimir Dodano /19.04.2012

Z łac. theatrum od gr. theatron; zob. Bunraku; Chór 1; Comedie-Franęaise; Commedia delFarte; Covent Garden; Dionizos (Dionizje; Teatr Dionizosa); Dramat; Drury Lane; Emploi; Epidauros; (The) Globe; Guignol (Thćatre); Hotel (de Bourgogne); Kabuki; Każdy; Kinkiet; Komedia; Koturny; Lalka; Maska; Meiningeńczycy; Melpomena; Mim; Misterium; Moralitet; No; Oberammergau; Odeon; Opera; Orchestra; Palais(-Royal); Pantomima; Pasja; Pathelin; Punch (and Judy); Roscjusz; Rozmaitości; Rybałt (Komedie); Satyrowie (Dramat satyrowy); (La) Scala; Scena; Talia; Tespis; Tragedia; Trzy (jedności); Wodewil. Deski teatralne teatr, scena. Świat jest komedią... zob. Świat.

Świat jest teatrem zob. Świąt. Teatr anatomiczny dawn. prosektorium. Teatr Artystyczny w Moskwie, ros. Moskówskij Chudóżestwiennyj Akademiczeskij Tieatr (SSSR imieni M. Gor'kowo) MChAT, zał. w 1897 przez K. S. Stanisławskiego i W. I. Niemirowicza-Danczenkę, otwarty w 1898, od 1902 we własnym pomieszczeniu.

Teatr Forda w Waszyngtonie (D. C., USA), ang. Ford's Theater, miejsce zamachu na życie prezydenta Lincolna (zob.); obecnie muzeum, używane również jako teatr.

Teatr im. W. Bogusławskiego w Warszawie, 1924-26, w pierwszym sezonie pod dyr. Leona Schillera i Wilama Horzycy, w drugim - L. Schillera, W. Horzycy i Aleksandra Zelwerowicza. Jeden z najbardziej interesujących teatrów 20-lecia międzywojennego, ludowa, postępowa scena popularna na wysokim poziomie artystycznym z wielu wybitnymi przedstawieniami inscenizowanymi w sposób nowoczesny i oryginalny.

Teatr Klary Gazul, fr. Le Thśdtre de Clara Gazul, pierwsze opublikowane dzieło (1825) Prospera Merimee, a zarazem jedna z najbardziej udanych mistyfikacji w lit. fr.: autor wystąpił jako Joseph d'Estrange, tłumacz krótkich sztuk „znanej aktorki hiszp.", nie istniejącej w rzeczywistości Klary Gazul. Na frontispisie widniał jej rzekomy portret, w istocie podobizna 22-letniego Merimeego w mantyli.

Są to parodystyczne, satyryczne komedie, niemało zawdzięczające Hiszpanom, ale pełne antymonarchicznych i antyklerykalnych aluzji, wystawione we Francji bez mała w sto lat po ogłoszeniu: Hiszpanie w Danii, Kobieta jest diabłem,, Afrykańska miłość, Inez Mendo a. Przesąd zwyciężony, Inez Mendo a. Zwycięstwo przesądu, Niebo i piekło, Sposobność i dodana w wyd. z 1830 Karoca Świętych Sakramentów, wszystkie wystawiane także w Polsce.

Teatr Mały w Moskwie, ros. Gosudarstwiennyj Akademiczeskij Małyj Tieatr, otwarty we własnym gmachu w 1824, nazwany Małym dla odróżnienia od Teatru Wielkiego (zob. Bolszoj Tieatr); kultywował realistyczny styl gry, charakterystyczny dla XIX-wiecznej sceny ros. Teatr Narodowy w Warszawie, otworzony przez Stanisława Augusta w 1765, od 1779 We własnym budynku na pl. Krasińskich, pierwszy teatr publ. grający w jęz. polskim.

Nazwany w 1807 Narodowym. Kierował nim Wojciech Bogusławski, potem Ludwik Osiński. W 1833 przeniesiony do nowego gmachu na pl. Teatralnym, gdzie większą salę zajęła opera, a mniejszą teatr dramatyczny. Wówczas też władze ros. zmieniły nazwę na Teatr Wielki. Po 1836 zespół dramatyczny połączył się z zespołem teatru Rozmaitości (zob.).

Teatr Narodów zob. niżej Theatre des Nations. Teatr ogrodowy, plenerowy, w którym wystawiano widowiska teatr, w ogrodach barokowych XVII-XVIII w., jak Theatre d'eau w Wersalu, teatr ogrodowy w Puławach i in.

Teatr Rapsodyczny w Krakowie, w czasie okupacji nm. w 1941—45 konspiracyjny, zał. przez Mieczysława Kotlarczyka i Tadeusza Kudlińskiego, później działający w 1945-53 i 1957-67; wystawiał utwory niesceniczne w formie recytacyjnej. W r. 1941 występował w zespole teatru Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Teatr repertuarowy teatr grający w ciągu jakiegoś okresu pewną liczbę sztuk na zmianę.

Teatr 13 Rzędów, od 1962 Teatr Laboratorium 13 Rzędów, zał. w Opolu w 1959 pod kierownictwem Jerzego Grotowskiego i kier. lit. Ludwika Flaszena; w 1965 przeniesiony do Wrocławia. Teatr eksperymentalny, później laboratorium teatralne, o sławie światowej.

Teatr Wielki w Warszawie, gmach teatralny zbud. w 1825-32 dla zespołu Teatru Narodowego na terenach dawnego Marywilu (zob.) przez A. Corazziego, A. Schucha i A. Kozubowskiego. Na dużej sali wystawiano opery, balety i wielkie przedstawienia teatralne, na mniejszej dramaty (Rozmaitości, Teatr Narodowy).

Zachodnie skrzydło (Rozmaitości) spalone w 1919, odbud. w 1924, kiedy zespołowi nadano nazwę Teatru Narodowego. Teatr Wielki zniszczony w czasie 2. wojny świat, przez Niemców. Odbudowano w 1949 salę Teatru Narodowego, a w 1965 cały gmach; zob. też Bolszoj Tieatr.

Teatr wojny a. działań wojennych front, teren walk, bitw. Teatry ogródkowe w Warszawie, w 1868-1908 popularne „ogródki", letnie teatrzyki pod gołym niebem w ogródkach restauracji, kawiarni i piwiarni.

The Theatre ang., 'Teatr', ang. teatr elżbietański, pierwszy teatr ang. zbudowany specjalnie dla sceny, wzniesiony W Shoreditch we wsch. Londynie przez Jamesa Burbage w 1576. Budynek zburzono, kiedy synowie Burbage'a zbudowali słynny Globe Theatre.

Theatre des Nations fr., 'Teatr Narodów', ogólnoświatowy festiwal dramatu, opery i baletu, prezentujący oryginalne osiągnięcia teatralne co roku w Paryżu, gł. w Theatre Sarah Bernhardt, od 1957; narodził się w 1955 na Kongresie Międzynarodowego Instytutu Teatr, w Dubrowniku.

Theatre Librę fr., 'Teatr Wolny' (od cenzury, bo wyłącznie abonamentowy), zał. przez Andre-Leonarda Antoine'a w 1887, istniejący do 1896, specjalizujący się w dramacie naturalistycznym o uproszczonej akcji, sztuce ukazującej „kawał życia" bez happy endu, grany bez teatralnej sztuczności w naturalistycznych dekoracjach.

Theatre National Populaire fr., teatr ludowy zał. w Paryżu w 1920, przy pomocy rządu, w pałacu Trocadero (od 1937 Palais de Ćhaillot). Miał dwóch znakomitych dyrektorów: Firmina Gemiera, 1920-33, i Jeana Vilara, 1951-63. Celem ich obu było stworzenie popularnego, masowego audytorium dla teatru na wysokim poziomie art., grającego sztuki francuskie i obce, klasyczne i współczesne. Jednym z aktorów TNP był Gerard Philipe. Theatre Royal zob. Drury Lane.

Strójcie mi, strójcie narodową scenę,

niechajże ujrzę, jak dusza wam płonie,

niechaj zobaczę dziś bogactwo całe

i ogień rzucę ten, co pali w łonie,

i waszą zwołam sławę!

Teatr, świątyń ia sztuki!

St. Wyspiański, lVyz\wleriie, 1, 250-55; mówi Konrad.

Teatr mój widzę ogromny,

wielkie powietrzne przestrzenie,

ludzie je pełnią i cienie;

St. Wyspiański, (I ciągle widzę ich twarze), 5-8.

Podobne prace

Do góry