Ocena brak

TALCOTT PARSONS (1902 - 1979)

Autor /Ivan Dodano /28.07.2011

Czołowa postać socjologii amerykańskiej po II wojnie światowej, do lat siedemdziesiątych. Usiłował dokonać syntezy dwóch wielkich nurtów teorii socjologicznej: analizy działań ludzkich i analizy całości społecznych. Sławę przyniosło mu już pierwsze, dwutomowe dzieło The Structure of Social Action [Struktura działania społecznego] (1937), a później tom pt. The Social System [System społeczny] (1951).

Działanie ludzkie rekonstruuje w ramach tzw. modelu woluntarystycznego. Działające podmioty stawiają sobie i usiłują zrealizować cele. Dysponują określonymi środkami i dokonują wyboru sposobu postępowania w świetle:

a) okoliczności sytuacyjnych, jakie postrzegają,

b) wartości, norm i idei, jakie wyznają.

Działania odbywają się w kontekście społecznym, w którym podmioty zajmują określone pozycje i realizują przepisane role normatywne. Pozycje-role tworzą złożone i powiązane wzajemnie całości, systemy społeczne.

Systemy społeczne mają tendencję do trwałości i utrzymywania się w stanie równowagi (aequilibrium}. Jest to możliwe dzięki realizowaniu przez odpowiednie instytucje czterech wymogów funkcjonalnych (potrzeb) każdego systemu: a) potrzeby adaptacji do środowiska przez produkcję i dystrybucję dóbr, co zapewniają instytucje ekonomiczne, b) potrzeby mobilizowania i koordynowania działań prowadzących do realizacji celów wspólnych, co zapewniają instytucje polityczne, c) potrzeby integrowania działań wielu członków społeczeństwa, wytwarzania więzi społecznej i poczucia tożsamości, co jest domeną kultury czy prawa, oraz d) potrzeby wpajania i egzekwowania wzorów społecznych, co zapewniają instytucje socjalizacji i kontroli społecznej operujące najlepiej za pośrednictwem rodziny i Kościoła.

Systemy społeczne mogą być charakteryzowane abstrakcyjnie, w oderwaniu od konkretnych działających w ich ramach osób. Typowe różnice między systemami społecznymi dotyczą piędu dychotomicznych przeciwstawień: uniwersalizm-partykularyzm rekrutacji do pozycji i ról, osiąganie-przypisanie jako metoda zdobywania statusu, indywidualizm-kolektywizm jako dominująca baza identyfikacji działającego, afektywność-neutralność jako dopuszczalność lub zakaz emocji, oraz całościowość-segmentalność jako orientacja ku pełnym osobom lub tylko ich pojedynczym rolom. Obok systemu społecznego można jeszcze wyróżnić dwa systemy wobec niego parametryczne: organizm biologiczny związany z naturalnymi imperatywami i potrzebami człowieka oraz osobowość jako zintegrowany kompleks postaw, motywacji i orientacji przyjmowanych w działaniu.

Systemy społeczne ulegają stopniowej, ewolucyjnej zmianie, adaptując się coraz lepiej do otoczenia dzięki postępującemu wewnętrznemu różnicowaniu, a zarazem coraz doskonalszemu koordynowaniu i integrowaniu różnicujących się elementów. Ewolucyjną przewagę daje coraz bardziej złożona i coraz lepiej funkcjonująca organizacja.

Podobne prace

Do góry