Ocena brak

Szwecja w okresie rządów Gustawa III

Autor /Fidelis Dodano /11.05.2012

 

Dokonawszy w 1772 r. monarchicznego zamachu stanu Gustaw III zapewnił Riksdag, iż uszanuje dawne „prawa i wolności”. Gustaw III dokonał zamachu stanu opierając się na szlacheckim korpusie oficerskim. Wywdzięczył się swoim poplecznikom nadaniami i nominacjami. Ku szlachcie skłaniały się rycerskie upodobania króla i jego historyczny romantyzm.

Arystokracja i szlachta stanowiły jednak najbardziej republikański i konserwatywny żywioł w Szwecji, Gustaw III zaś zdążał do owej budzącej odrazę „absolutnej suwerenności” i miał rozległe plany reformatorskie, które podpowiadali francuscy filozofowie i których wzór stanowiła monarchia jego wuja Fryderyka II.

Schyłek „ery wolności” pozostawił po sobie fatalny stan finansów państwowych, a następujące po 1771 r. kilka lat nieurodzaju spowodowały głód, nędzę i masowe żebractwo. Wybitny minister skarbu J. Liljencranz uzdrowił finanse i umiejętnie przeprowadził w latach 1776-1777 dewaluację pieniądza, wycofał bilety skarbowe i oparł walutę na srebrze.

W XVIII w. Szwecję, podobnie jak Polskę i Anglię, opanowała plaga pijaństwa. Chłopi wielkie ilości zboża obracali na pędzenie wódki, co było szczególnie niepokojące w latach nieurodzaju i głodu. W 1775 r. wprowadzono państwowy monopol gorzelniczy. Motywacja reformy była piękna, ale w gruncie rzeczy skarb państwowy chciał się wzbogacić na „koronnym pijaństwie”.

Dla poprawienia sytuacji żywnościowej istotne znaczenie miało natomiast wprowadzenie w latach 1775-1780 wolnego handlu zbożem w całym królestwie. Tendencje liberalizmu gospodarczego przejawiały się również w rozluźnieniu organizacji cechowych, mnożeniu miast targowych.

Król coraz bardziej skłaniał się do autorytatywnych rządów osobistych. Pierwszy Riskdag zwołany przez Gustawa III w 1778 r. ujawnił niezbyt jeszcze sprecyzowaną opozycję. Zaostrzył jednak cenzurę i przez kilka lat rządził bez Riksdagu. Do otwartego starcia doszło w 1786 r.

W Szwecji znów nastały lata nieurodzaju, a król potrzebował pieniędzy. Gustaw III był monarchą bardzo rozrzutnym. Wielkie sumy wydawał na budowle i splendory dworskie, teatr, operę. Najwięcej jednak łożył na rozbudowę armii i floty wojennej.

W polityce zagranicznej zmienny: to okazujący wrogość Rosji, to znów szukający z nią zbliżenia, marzył o podboju Norwegii i utrzymywał kraj w stałym pogotowiu wojennym. Od 1785 r. najważniejszą osobą w otoczeniu króla był minister wojny Toll.

Kiedy na Riksdagu 1786 r. Gustaw III przedstawił potrzeby skarbowe, spotkał się ze stanowczą opozycją wszystkich stanów, które odrzuciły jego propozycje i atakowały nadużycia władzy. Odżył stary „duch wolności”, podsycany również zakulisowo przez Katarzynę II.

Ażeby opanować wewnętrzny ferment, Gustaw III w lecie 1788 r. wciągnął Szwecję w wojnę z Rosją. Był to krok niekonstytucyjny, podjęty bowiem bez wiedzy i zgody Riksdagu.

Na terenie Finlandii od kilku lat działał kierowany przez Spregtporatena ruch separatystyczny, dążący do utworzenia niepodległego państwa pod protektoratem Rosji. Separatyści pozyskali wielu szwedzkich oficerów, którzy zawiązali Ligę w Anjala i zwrócili się do Katarzyny II jako gwarantki dawnej „wolności konstytucji” Szwecji.

W obliczu buntu oficerów, arystokratycznych spiskowców i wojny na dwa fronty (przeciwko Szwecji wystąpiła i Dania) sytuacja Gustawa III była krytyczna, ale tak jak w 1772 r. znów król zadziałał niezwykle energicznie i skutecznie. Aresztował spiskowców, rozniecił rojalistyczne nastroje wśród stanów niższych i przystąpił do radykalnej rozprawy ze szlachtą.

Na zwołanym w lutym 1789 r. Riksdagu Gustaw III nakazał opozycyjnej Izbie Panów opuścić obrad i powołał dziewięcioosobową delegację trzech stanów niższych (duchowieństwa, mieszczaństwa i chłopów), z którą ułożył nową konstytucję pod nazwą Akt o Unii i Bezpieczeństwie. Król otrzymał prawo określania liczby członków Rady, mianowania i odwoływania urzędników, wypowiadania wojny i zawierania pokoju oraz szeroką władzę w zakresie „spraw o znaczeniu państwowym”.

Stany niższe zostały dopuszczone do piastowania większości urzędów i posiadania ziemi na niemal równych prawach ze szlachtą. Chłopi otrzymali prawo nabywania ziemi od Korony i swobodę rozporządzania swym gruntami.

Potulny Riksdag udzielił królowi żądanych przezeń podatków i Gustaw III mógł zakończyć wojnę z Rosją honorowym pokojem. Król szwedzki znów zbliżył się do Katarzyny II i popuszczając cugle fantazji marzył o tym, aby uzyskać polski tron lub stanąć na czele krucjaty przeciw rewolucyjnej Francji.

Chociaż Gustaw III unikał stosowania terroru, skutecznie zmusił do milczenia arystokratyczną opozycję i był znienawidzony przez szlachtę. W czasie Riksdagu w 1792 r. opozycjoniści na tajnych schadzkach przygotowywali plan wojskowego zamachu stanu i nowej konstytucji.

Jeden ze spiskowców, był kapitanem gwardii królewskiej Anckarstrom, na maskaradzie w operze 16 III 1792 r. strzelił do króla. Na skutek odniesionej rany Gustaw III zmarł po dwóch tygodniach, pozostawiając małoletniego syna, Gustawa Adolfa.

Podobne prace

Do góry