Ocena brak

Szpik kostny

Autor /wiktoria Dodano /30.12.2011

Wnętrze jam szpikowych w trzonach kości długich i licznych małych jamek w istocie gąbczastej wypełnia miękka, silnie ukrwiona, gąbczasta masa, szpik kostny (medulla ossium). Znajdujemy go nawet w większych kanałach osteonu. Masa całego szpiku wynosi u dorosłego mężczyzny ok. 2600 g, a więc więcej niż masa wątroby. Wraz z wiekiem ilość szpiku bardzo znacznie wzrasta1; wielkość przestrzeni, w której wytwarza się szpik, wynosi u noworodka 67 cm3, w wieku 20 lat — 2915 cm3, w wieku 55 lat — 4192 cm3.

Szpik występuje w dwóch postaciach: szpiku kostnego żółtego (medulla ossium. flava; mielos = szpik) i szpiku kostnego czerwonego (medulla ossium rubra). Szpik żółty składa się przeważnie z komórek tłuszczowych i nielicznych tylko młodocianych postaci krwinek czerwonych. W przypadkach anemii może on być zastąpiony szpikiem czerwonym. U płodu i noworodka we wszystkich kościach występuje tylko szpik czerwony, ale już w dzieciństwie rozpoczyna się stopniowo stłuszczenie szpiku w trzonach kości długich. Po okresie pokwitania szpik żółty szybko rozprzestrzenia się w istocie gąbczastej końców kości długich, gdzie częściowo zastępuje szpik czerwony. U dorosłego szpik żółty jest już nie tylko w jamach szpikowych trzonów kości długich, ale ogniska szpiku stłuszczonego stwierdza się także w innych kościach. Szpik czerwony utrzymuje się jeszcze w kręgach, mostku, żebrach, kościach czaszki, w kości miednicznej i w łopatce oraz częściowo w końcach kości długich, sięgając nieraz głęboko w obręb trzonu. W warunkach prawidłowych ilość szpiku czerwonego i żółtego jest mniej więcej równa.

U dorosłego szpik czerwony jest wyłącznym miejscem wytwarzania krwinek czerwonych (erytrocytów) i ziarnistych krwinek białych (granulocytów), natomiast bezziarniste, czyli agranulocyty (limfocyty i mo nocy ty), powstają w narządach chłonnych i śledzionie. Zrąb szpiku czerwonego i żółtego tworzy siateczka komórek mezenchymatycznych (tkanka łączna siateczkowa). Zawieszone są tutaj zatokowo poszerzone naczynia włosowate o cienkich ścianach, które włączone są między wnikające do istoty gąbczastej tętniczki a żyły z niej występujące. W oczkach siateczki są poza tym liczne elementy komórkowe szpiku. Występują one w postaci 1) osteoblastów i 2) osteoklastów, komórek kościotwórczych i kościogubnych, służących do wytwarzania lub niszczenia tkanki kostnej; w postaci składników wytwarzających komórki krwi, a więc 3) erytroblastów, komórek zawierających jądro, z których powstają bezjądrowe erytro-cyty, 4) mielocytów (mielos = szpik), komórek szpiku będących komórkami macierzystymi granulocytów. Poza tym spotykamy w szpiku 5) komórki olbrzymie (megakariocyty) w niewielkiej ilości, z których rozpadu mają powstawać płytki krwi (trombocyty),i wreszcie 6) komórki tłuszczowe. Komórki siateczki mają zdolność wchłaniania i magazynowania. I tak szpik czerwony oprócz wytwarzania komórek kostnych i komórek krwi ma za zadanie magazynowanie lipidów, potrzebnych do budowy krwinek czerwonych. Przez odkładanie się tłuszczu szpik czerwony przekształca się u dorosłego w szpik żółty. Oprócz powyższych elementów komórkowych szpik zawiera oczywiście również naczynia krwionośne, naczynia chłonne i nerwy. U ludzi starych lub schorowanych szpik staje się często przezroczysty, barwy brunatnoczerwonej; mówimy wtedy o szpiku galaretowatym (medulla ossium gelatinosa).

Szpik, zwłaszcza czerwony, jest silnie unaczyniony; większe naczynia krwionośne (naczynia odżywcze, vasa nutricia) wchodzą przez kanały odżywcze do szpiku (p. dalej); mniejsze, liczne naczynka przenikają przez kanały odżywcze istoty zbitej do istoty gąbczastej. Krwinki, które powstają w oczkach siateczki szpiku, muszą przeniknąć przez cienką ścianę zatok żylnych, aby żyłami wyprowadzającymi ze szpiku dostać się do krwiobiegu. Na tej drodze krwinki czerwone tracą swe jądra. W krwiobiegu żyją ok. 100 dni i wreszcie następuje ich rozpad, głównie w śledzionie.

Podobne prace

Do góry