Ocena brak

Szkotyści - Piotr z Kandii

Autor /Malina1243 Dodano /05.01.2013

Dużą powagą cieszył się Jan z Ripa u jednej z bardziej typowych postaci XIV w.,Greka - Piotra z Kandii. Urodził się on około 1340 r., zmarł w 1410 r. jako papieżAleksander V. Był dyplomatą, a w swych poglądach sceptykiem i eklektykiem.W wielu punktach przypominał Jana z Salisbury, przede wszystkim zaś w tym, żew swych pismach podaje mnóstwo bezcennych szczegółów dotyczących życiaumysłowego w XIV w. Piotr wiódł bardzo urozmaicone życie, studiował w Padwie,był bakałarzem w Oksfordzie, magistrem w Paryżu, biskupem na licznych stolicachwe Włoszech, wreszcie arcybiskupem Mediolanu i papieżem, który bezskuteczniestarał się położyć kres schizmie zachodniej.

Pozostawił komentarze do Sentencji i Principia. W Komentarzach nie postępujesystematycznie za t e k s t em Lombarda, lecz czyni wybór zależny od aktualnejproblematyki. Chyba słuszny jest pogląd F. Ehrlego na jego doktrynę,który traktuje ją jako nominalizm zabarwiony szkotyzmem lub szkotyzm nominalizujący.Piotr dystansuje się zarówno od Ockhama, jak i Szkota, których uważaj e d n a k za dwóch wpływowych doktorów (cfoctores valentes). Za Szkotem uważa,że idee w umyśle bożym nie utożsamiają się całkowicie z istotą Boga, leczzachowują swoją niezmieszaną formę (suas formalitates indelebiles). Piotr maświadomość, iż szkotyzm to platonizm i że broniąc Szkota staje się on równocześniei obrońcą Platona, swego ziomka:

Ponieważ Platon był najznamienitszym Grekiem, a ja sam też j e s t emz tego kraju, to prawem wspólnej ojczyzny powinienem bronić rodaka.

Cum Plato fuisset Graecorum peritissimus, et ego, qui sum suae regionivicinus, iure patriae debeo pro compatriota p u g n a r e.

Piotr zdaje sobie sprawę, że również i Arystoteles jest jego rodakiem, i żebroniąc wszystkich Greków wpadłby w sytuację nie do rozwiązania. Świadomie,przeciw Szkotowi występuje w sprawie dowodów istnienia i jedności Boga.

To, że nie ma wielu bogów ani że nie różnią się gatunkowo, ani numerycznie,j e s t tylko twierdzeniem prawdopodobnym albo pochodzi z objawieniawiary.

Plures deos non existere et specifice vel numeraliter non differe est solum probabiliter vel fidei radio declaratum.

Widać, j ak wysoko cenił Piotr zdanie swego zakonnego brata franciszkanina,Jana z Ripa, gdy jego pogląd kieruje się „przeciwko wyobrażeniom Doktora Subtelnego i magistra Jana z Ripa" (contra imaginationem doctoris subtilis etmagistti Ioannis de Ripa).

W obrazie ówczesnego życia umysłowego, przedstawianym przez Piotraz Kandii zaznacza się wyraźnie przeciwstawienie nominalistów i szkotystów, natle których inne ugrupowania schodzą w cień. Jak mówiliśmy, oba te kierunkioddziałały na Piotra, nominalizm określa on jako „obiegowe szemranie współczesnych"(communis modernorum ruminatio). Cytuje też wiele nazwisk, międzyinnymi są t am Piotr Brinkel, Bradwardine, Adam Woodham, Jan z Mirecourt,Grzegorz z Rimini, Franciszek z Meyronnes, Franciszek z Marchii. Piotrcytuje poglądy w sposób bardzo przenikliwy i ocenia je, ale jego stosunek doomawianych doktryn jest raczej nieosobowy. Cechuje go dowcip i ironia w stosunkudo sporów i wyszukanych problemów oraz dysput scholastycznych,które omawia z s u b t e l n ym i złośliwym humorem, nie angażując się w żadnymkierunku. Typowa jego wypowiedź brzmi:

Jeśli głoszę tu zdanie przeciwne, to nie dlatego, że jedno stanowiskouważam za prawdziwsze niż drugie, ale w tym celu, żeby zilustrować paręsposobów ujmowania problemu, ku wygodzie tych, którzy raz woląjeść masło, innym znów razem ser.

Nunc oppositum hic teneo, non quod u n um p u t em magis verum quamaliud, sed ut coloretur multiplex imaginandi via, pro Ubito volentiumnunc p a n em comendere, nunc caseum manducare.

Podobne prace

Do góry