Ocena brak

Szkoła systemowa

Autor /Dale Dodano /20.03.2013

Kolejną szkołą w nauce organizacji i zarządzania jest szkoła systemowa, która w latach 60. XX w. zyskała najsilniejszą pozycję w skali globalnej. Szkoła systemowa starała się dać syntezę wszystkich szkół poprzedzających ją, a głównie szkoły systemów społecznych, szkoły badań operacyjnych i szkoły neoklasycznej. Na pierwszy plan wysuwała ona zagadnienie podejmowania decyzji, co czynione było również w szkole systemów społecznych. Szkoła systemowa rozpatrywała przedsiębiorstwo jako całość zgodnie z założeniami szkoły neoklasycznej. Od szkoły badań operacyjnych przejęła język i ścisłość. Szkoła badań operacyjnych miała na celu opracowanie metod rozwiązywania cząstkowych problemów zarządzania, a szkoła systemowa aspirowała do stworzenia teorii przedsiębiorstwa. Szkoła systemowa posługiwała się językiem matematycznym jako wygodnym i skutecznym środkiem, podczas gdy szkoła badań operacyjnych - jako narzędziem obliczeń. U podstaw szkoły systemowej leżało pojęcie systemu rozumianego jako zbiór części współzależnych ze względu na określony cel. Systemem organizacyjnym będącym w centrum zainteresowania tej szkoły jest przedsiębiorstwo. Podstawy szkoły oparte są na ogólnej teorii systemów.

Podejście systemowe do problematyki kierowania dąży do traktowania organizacji jako jednorodnego, celowego systemu składającego się z wzajemnie powiązanych części. Zamiast zajmowania się każdą z części organizacji odrębnie podejście systemowe umożliwia kierownikowi spojrzenie na organizację jako na całość, a zarazem na część szerszego środowiska zewnętrznego. W ten sposób teoria systemów wskazuje, że działania każdej części organizacji wpływają na działania wszystkich pozostałych części.

Na przykład kierownik produkcji w zakładzie wytwórczym wolałby mieć do czynienia z długimi, nieprzerwanymi seriami znormalizowanych wyrobów dla utrzymania maksymalnej wydajności i obniżenia kosztów wytwarzania. Natomiast kierownicy sprzedaży chcieliby mieć możliwość szybkiej dostawy bogatego asortymentu wyrobów, a zatem woleliby elastyczniejszy program produkcyjny, umożliwiający realizację w krótkim czasie specjalnych zamówień. Kierownik produkcji o orientacji systemowej podejmie decyzje o programie produkcyjnym dopiero po rozeznaniu ich wpływu na inne wydziały i na całą organizację. To znaczy, że kierownicy nie mogą działać jedynie w granicach tradycyjnego schematu organizacyjnego. Aby wpleść swój wydział w całą organizację, kierownik musi porozumiewać się z innymi pracownikami i działami, a często także z przedstawicielami innych organizacji.

Podsystemy to części składające się na całość systemu. Każdy system może z kolei być częścią jeszcze większej całości. Na przykład wydział jest podsystemem zakładu, który jest podsystemem przedsiębiorstwa, które jest podsystemem konglomeratu lub przemysłu, który jest podsystemem gospodarki narodowej jako całości, która jest podsystemem systemu światowego.

Metodyka budowy i analizy modeli produkcyjno-gospodarczych stosowana przez czołowego przedstawiciela szkoły systemowej, Forrestera, obejmuje następujące etapy:

-    sformułowanie problemu techniczno-ekonomicznego;

-    opisowe sformułowanie podstawowych zależności charakteryzujących strukturę badanego systemu;

-    budowę modelu strukturalnego przy użyciu specjalnego języka symulacyjnego;

-    modelowanie systemu na komputerze;

-    modyfikowanie modelu pod kątem zapewnienia zgodności między zachowaniem modelu a zachowaniem badanego systemu;

-    znajdowanie zmian w parametrach modelu, wpływających na poprawę jego zachowania się, oraz przetłumaczenie tych zmian na język rzeczywistego systemu.

Sam Forrester uważa, że opracowana przez niego metoda jest niedoskonała i że symulacji nie można uważać za metodę prognozowania określonych zdarzeń w określonym momencie, lub traktować ją jako gwarancję prawidłowości jakiejś konkretnej decyzji. Podczas gdy modelowanie przedsiębiorstwa jako całości jest w ramach badań szkoły systemowej przedmiotem mniej lub bardziej udanych prób i doświadczeń, to analiza systemowa poszczególnych komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa lub procesów odcinkowych jest bardziej zaawansowana. Ograniczanie się do analizy podsystemów nie oznacza bynajmniej odejścia od głównego postulatu szkoły systemowej, tj. badania kompleksowego, gdyż podsystemy te są traktowane jako całości autonomiczne. Na uwagę zasługuje koncepcja systemu idealnego G. Nadlera. Wywarła ona duży wpływ na współczesną metodologię badań organizatorskich. Według Nadlera należy poszukiwać całościowej koncepcji efektywnego zorganizowania rozpatrywanego procesu, wychodząc od koncepcji idealnej, a potem stopniowo zbliżając się do koncepcji spełniającej warunki ograniczające. Całość, według teorii systemów, nie jest bowiem zwykłą sumą części składających się na nią i nie sprowadza się do właściwości części, a każdy system stanowi coś swoistego. Nadler uważał, że system organizacyjny stanowi kombinację operacyjną zasobów ludzkich, rzeczowych i finansowych pozwalającą przekształcić wejścia dla realizacji pożądanego produktu lub usługi. Za cechy charakterystyczne każdego systemu można uznać funkcje „wejście”, „wyjście”, proces, otoczenie, wyposażenie i zasoby ludzkie. Funkcja systemu rozumiana jest jako cel, którego osiągnięciu dany system powinien służyć. Cel jest racją tłumaczącą istnienie systemu operacyjnego. „Wejścia” systemu stanowią: materiały, informacje, ludzie. Wprowadzane są do systemu, by ulec lub uczestniczyć w przetworzeniu na produkty lub usługi stanowiące jego „wyjścia”. Otoczenie jest całokształtem czynników fizycznych, ekonomicznych i socjologicznych, które razem tworzą środowisko systemu organizacyjnego. Wyposażenie jest ogółem środków technicznych zastosowanych w procesie. Ostatnią cechą charakterystyczną są zasoby ludzkie, przy pomocy których w określonym otoczeniu, stosując wyposażenie w ustalonym procesie przekształca się „wejście” w „wyjście” i osiąga pożądany cel.

Podstawa trójkąta reprezentuje określony koszt jednostkowy produkcji, ale mogą to być również koszt całkowity, zużycie materiału itp. System idealny może być rozpatrywany na różnych poziomach. Trójkąt Nadlera:

- System idealny teoretyczny

- System idealny perspektywiczny (praktyczny)

- System idealny realizowany technologicznie

- System proponowany

- System ulepszony

- System dotychczasowy

Koncepcję systemu idealnego Nadler przedstawia graficznie za pomocą trójkąta .

-    Wierzchołek trójkąta symbolizuje system idealny teoretyczny, gdzie koszt równa się zeru. Jest to system teoretycznie nieosiągalny, lecz jako układ odniesienia pozwala uzmysłowić sobie możliwości różnych rozwiązań i odrzucić ograniczenia krępujące twórczą inwencję w tworzeniu koncepcji systemu. W szczególnym przypadku system teoretycznie idealny to taki system, który może być zredukowany, wyeliminowany bez szkody dla funkcjonowania większej całości. Wówczas koszt takiego zredukowanego systemu sprowadza się do zera.

-    W momencie gdy nie ma możliwości eliminacji badanego systemu, przystępuje się do projektowania tak zwanego systemu idealnego perspektywicznego (praktycznego). System ten zakłada idealne warunki funkcjonowania oraz ukształtowania jego współzależnych cech zgodnie z najnowszymi osiągnięciami nauki i techniki, jest nazywany „perspektywicznym”, gdyż od odkrycia naukowego do zastosowania mija zwykle od kilku do kilkudziesięciu lat w zależności od poziomu społeczno-gospodarczego i naukowo-technicznego kraju, w którym innowacja jest wdrażana.

-    Następnym systemem jest system idealny realizowany technologicznie:

•    uwzględnia on najnowocześniejsze i najefektywniejsze rozwiązania organizacyjno-techniczne dostępne w skali świata,

•    brane pod uwagę są tu jednak nie rozwiązania w stadium pomysłów, lecz rozwiązania wdrożone z wynikiem pozytywnym.

-    System proponowany jest „pogorszeniem” koncepcji, tym razem względem systemu idealnego realizowanego technologicznie, gdyż nie każdy projekt systemu organizacyjnego opartego na sumie najlepszych rozwiązań światowych jest wdrażany w konkretnym przedsiębiorstwie konkretnego kraju. Dlatego trzeba uwzględniać wszystkie ograniczenia lokalne i specyfikę warunków przedsiębiorstwa.

-    Podstawa trójkąta wyobraża system dotychczasowy. W podejściu właściwym, zwłaszcza dla szkoły klasycznej zmiany usprawniające dokonywane były na zasadzie rejestracji i analizy stanu istniejącego. Według Nadlera strategia polegająca na wychodzeniu od koncepcji idealnej i stopniowym przechodzeniu od ideału do rzeczywistości jest lepsza od strategii „ulepszającej”, zakładającej znajdowanie udoskonaleń na podstawie wyników badania rozmiaru istniejących ograniczeń. Dlatego system proponowany reprezentuje niższy koszt funkcjonowania niż system ulepszony.

Podobne prace

Do góry