Ocena brak

Szkarłupnie

Autor /Werner Dodano /31.01.2012

Do tej pory opisano ponad 6000 gatunków szkarłupni. Do tego typu zwierząt należą rozgwiazdy, wężowidła, jeżowce, strzykwy i liliowce. Wszyst­kie są bezkręgowcami żyjącymi w morzu.
Cechą charakterystyczną szkarłupni jest pro­mienista symetria ciała. Ciało człowieka jest dwu-bocznie symetryczne, to znaczy że można prze­prowadzić tylko jedną oś symetrii dzielącą ciało na dwie części, będące dla siebie lustrzanym odbi­ciem. Inaczej niż w przypadku człowieka, przez ciało szkarłupni można przeprowadzić nie jedną, lecz wiele - najczęściej pięć - osi symetrii. Szkarłupnie nie mają głowy, a ich otwór gębowy znaj­duje się na spodniej stronie ciała. Są one zwierzę­tami poruszającymi się dość powoli. Na powierzchni ciała szkarłupni sterczą kolce lub igły, które są fragmentami istniejących w tkance podskórnej wapiennych płytek tworzących szkie­let. Od tej cechy pochodzi nazwa naukowa szkar­łupni - Echinodermata.
Ważną cechą szkarłupni jest posiadanie nóżek ambulakralnych, które są częścią układu ambulakralnego. Workowate nóżki ambulakralne są wy­pełniane wodą i wysuwają się przez otworki na zewnątrz. Za pomocą przyssawek mogą przy­twierdzać się do podłoża. Uczestnicząc w ruchu zwierzęcia, umożliwiają chwytanie koralowców i mięczaków, a także są częścią układu oddecho­wego i czuciowego szkarłupni. Niektóre roz­gwiazdy mają 50 ramion, na których spodniej stro­nie znajdują się nóżki ambulakralne. Pewne gatunki rozgwiazd mogą czynić szkody w hodowlach ostryg, które są ich ulubionym pokarmem.
Wiele szkarłupni żyje w dużych skupiskach na dnie dość płytkich mórz. W niektórych, szczegól­nie dogodnych rejonach mórz, na 1 m2 dna nali­czono nawet 2000 osobników wężowideł. Strzykwy, zwane też morskimi ogórkami, mogą bardzo licznie występować na rafach koralowych, a jeżow­ce są tam ważnym elementem fauny morskiej, gdyż oczyszczają skały z glonów, które są ich podsta­wowym pokarmem.
Szkarłupnie są zazwyczaj zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Samce i samice uwalniają swoje gamety do wody i tam dochodzi do zapłodnienia. U rozgwiazdy żółtej, żyjącej w wodach okalają­cych Wielką Brytanię, wszystkie samice składają jaja w tym samym czasie, a każda z nich może wy­produkować ich około 2,5 min. Składanie jaj przez pierwsze samice stymuluje do rozpoczęcia tej czyn­ności pozostałe, co pobudza samców do uwolnie­nia plemników. Wolno żyjąca, ruchliwa larwa -pluteus - pływa swobodnie w toni przez dwa mie­siące, zanim przekształci się w formę dojrzałą.
Większość szkarłupni może rozmnażać się też bezpłciowo. Na przykład wężowidła rozmnażają się przez podział ciała na dwie części, a każda z tych połówek odtwarza brakującą część. Szkarłupnie charakteryzuje też zdolność regeneracji utra­conych części ciała - z kawałka obejmującego przy­najmniej jedną piątą tarczy centralnej wyrośnie nowa rozgwiazda.

Różne gatunki szkarłupni są wykorzystywane gospodarczo przez człowieka i w związku z tym nadmiernie eksploatowane. Dlatego niektórzy przedstawiciele tego typu znajdują się na liście gatunków zagrożonych w Czerwonej Księdze Zwierząt Bezkręgowych. Przynajmniej 50 tys. ton szkarłupni, głównie jeżowców, corocznie poławia się dla celów kolekcjonerskich i dekoracyjnych, a także w celach konsumpcji. Europejskie jadalne jeżowce, które występują w wodach Morza Śród­ziemnego i na atlantyckim wybrzeżu Francji i Wiel­kiej Brytanii, są gatunkami zagrożonymi. Całkiem niemała liczba szkarłupni, na przykład strzykwy i rozgwiazdy Jest badana przez farmaceutów, gdyż w organizmach tych zwierząt wykryto obecność substancji, które mogą przydać się w lecznictwie. Wyciągi z tkanek niektórych szkarłupni podane zwierzętom laboratoryjnym wykazały bowiem wła­ściwości o charakterze przeciwgrzybicznym, anty­wirusowym i antynowotworowym.

Szkarłupnie należą do typu Echinodermata, który obejmuje pięć
obecnie występujących gromad: Asteroidea, Ophiuroidea, Echinoidea, Holothurioidea i Crinoidea. Jest ich ponad 6000 gatunków, wśród nich: Poronia pulvillus

Podobne prace

Do góry