Ocena brak

SZANIAWSKI KLEMENS, pseud. K. Junosza

Autor /macio Dodano /31.03.2012

SZANIAWSKI KLEMENS, pseud. K. Junosza, ur. 23 XI 1849 w Lublinie, zm. 21 III 1898 w Otwocku, nowelista, powieściopisarz, felietonista. Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Wcześnie osierocony, uczył się w Łukowie, Siedlcach i Lublinie. W 1875 przeniósł się z Lublina do Warszawy. Utrzymywał się gł. z pracy pisarskiej, przez parę lat próbował również gospodarować na Podlasiu, w Woli Korytnickiej pod Węgrowem. Zmarł na gruźlicę w sanatorium, pochowany w Lublinie. W 1873 nawiązał Sz. współpracę z prasą warsz., od 1874 ogłaszał w „Kolcach" i „Wieku" felietony obycz. o tematyce warsz., które cieszyły się dużą poczytnością. W 1880 wystawił i wydał „sztukę ludową w 5 obrazach ze śpiewami i tańcami" pt. Chłopski mecenas. Potem parokrotnie wracał do dramatu (m. in. W Tatrach 1888). W „Roli" 1884 rozpoczął druk nowel, 1885 ukazał się pierwszy tom jego szkiców i obrazków pt. Z mazurskiej ziemi. Odtąd niemal rok po roku wydawał tomy nowel, opowiadań, szkiców, obrazków (m. in. Z antropologii wiejskiej 1888, Obrazki szare 1890, Z zapadłych kątów 1891, Monologi 1894-98, Fotografie wioskowe 1895, Przy kominku 1896 - tu Obywatel z Tamki, Z pola i z bruku 1897, tom humoresek Drobiazgi 1898), stając się jednym z ważniejszych reprezentantów małych form we współcz. literaturze. Tematyka tych utworów wiąże się z życiem dworków szlach. wsi, małych miasteczek i Warszawy. Bohaterami są szarzy ludzie-zubożali ziemianie, chłopi, służba folwarczna, pokątni doradcy, pachciafze, rzemieślnicy i wyrobnicy, straganiarki, emerytowane nauczycielki itp., ukazywani w warunkach ich codziennej egzystencji. Ze szczególnym upodobaniem przedstawiał Sz. środowiska żyd. w miasteczkach i na wsiach (Łaciarz, Froim, opowiadanie o solidarności Polaków i Żydów wobec zaborcy, Cud na kirkucie i in.). Prawie równocześnie z nowelistyką zaczęły się ukazywać powieści: Pan Sędzia (1887) - obraz stosunków w sądownictwie małego miasteczka, Panowie bracia (1888) - powieść z życia drobnej szlachty mazur., Syzyf (1891) - lit. biografia współcz. ziemianina przytłoczonego kłopotami materialnymi, oraz powieści o tematyce żyd.: Pająki (1894), Czarnebłoto (1895), Żywota i spraw imćpana Symchy Borucha Kaltkugla ksiąg pięcioro (1895). Sz. tłumaczył też z języka jidisz, m. in. powieści Sz. Abramowicza Don Kiszot Żydowski (1885) i Szkapa (1886). W twórczości Sz. dopatrywano się niekiedy antysemityzmu w związku z uwagami autora o „żydowskiej psyche", nie potwierdzają jednak tej opinii potraktowane z sympatią liczne postaci Żydów w jego nowelach i powieściach.

Powieści Sz. cieszyły się wśród współczesnych popularnością, najciekawsze jednak osiągnięcia znaleźć można wśród jego utworów nowelistycznych, z których przynajmniej kilka należy do najwybitniejszych dzieł lit. 2 poł. XIX w. Tu ujawniły się cechy pisarstwa Sz.: celność portretowania ludzi „z różnych sfer", zwł. z nizin społ., trafność psychol., umiejętność nadawania zwykłym, codziennym zdarzeniom rangi zjawisk znaczących, żywość dialogów, różnorodne sposoby prowadzenia narracji zbliżonej do gawędziarstwa, stylizowanej czasem na gwarę lub żargon środowiskowy, zabarwionej często humorem lub ironią, ale nie stroniącej od melancholijnych refleksji.

Wybór pism, t.1-7, W. 1891-96; Tanie wydawnictwo dzieł, t.1-10, W. 1899; Obywatel z Tamki i inne opowiadania, wybór i wstęp J. Rurawski, W. 1960. OLP IV 2 (J. Rurawski); P. CHMIELOWSKI Klemens Junosza, w: Nasi powieściopisarze, S. II, W. 1895; J. KRZYŻANOWSKI Artyzm pisarza z ,,płowym wąsem", w: W kręgu wielkich realistów, Kr. 1962.

Podobne prace

Do góry