Ocena brak

Szałwia lekarska

Autor /florida Dodano /22.02.2013

Roślina ta jest półkrzewem z rodziny Wargowych (Labiatae), występującym w stanie naturalnymw krajach strefy śródziemnomorskiej. W Polsce uprawiana od kilku wieków. Można jąz powodzeniem hodować w ogródkach przydomowych i działkowych.Szałwia lekarska wytwarza liczne łodygi, wysokie do 75 cm, wzniesione, u dołu drewniejące,u góry nie zdrewniałe, czterokanciaste. Liście naprzeciwległe, długo-ogonkowe, wąskoeliptycznelub lancetowate, w nasadzie zaokrąglone lub klinowato zwężone, często pojedynczolub podwójnie uszate, na brzegu drobno karbowane. Unerwienie silnie rozgałęzione, tworzydrobną siateczkę, uwypukloną od strony dolnej. Obie strony liścia szaro-srebrzyście owłosione.Długość blaszki do 8 cm. Kwiaty grzbieciste, dwuwargowe, fioletowo-niebieskie, niekiedy białawe.Cała roślina wyróżnia się silnym, swoistym zapachem.

Surowiec. Do celów leczniczych zbiera się w maju liście w pełni wykształcone, tuż przedokresem kwitnienia i suszy w miejscu zacienionym i przewiewnym. Surowcem jest liść szałwii- Folium Salviae. Niekiedy zbiera się również ziele szałwii - Herba Salviae, ścinając w maju iponownie w drugiej połowie sierpnia górne części łodyg ponad pierwszym rozgałęzieniem.Oba surowce należy przechowywać w szczelnym opakowaniu w pomieszczeniu suchym imożliwie chłodnym. Chronić od światła.Szałwia należy do roślin o wielokierunkowym zastosowaniu - leczniczym, kulinarnym i kosmetycznym.W gospodarstwie domowym liście i ziele szałwii należą do grupy przypraw kulinarnych,ułatwiających trawienie spożytych potraw, przede wszystkim mięs, wskutek regulowaniawydzielania soków trawiennych, prawidłowej perystaltyki i wypróżnień.W kosmetyce szałwia i jej olejek odkażają skórę, przeciwdziałając zbytniemu przetłuszczaniui rozszerzaniu porów, wypadaniu włosów i łupieżowi. W przemyśle kosmetycznym olejeketeryczny z szałwii służy jako dodatek do niektórych gatunków wód zapachowych i płynów dozmywania twarzy.

Podstawowe związki czynne. Liście i ziele szałwii zawierają te same związki czynne, choćw różnych ilościach. Najważniejszym składnikiem jest olejek eteryczny, o charakterystycznymzapachu, w ilości do 2,5% w liściach, zawierający liczne terpeny, m.in. tujon, cyneol i kamforę,oraz seskwiterpeny, jak humulen i kariofilen. Oprócz tego w liściach występują garbniki katechinowe(do 8%), kwasy wielofenolowe, jak kawowy i chlorogenowy, sapogeniny trójterpenowe(m.in. kwas ursolowy), związek gorzki pikrosalwina, nieznana substancja estrogenna i przeciwpotna oraz sole mineralne.Ziele jest nieco uboższe w związki czynne.

Działanie. W lecznictwie najbardziej cenione jest działanie przeciwzapalne, zarówno popodaniu doustnym, jak i zewnętrznym na skórę i błony śluzowe. Stwierdzono, że pod wpływemwyciągów z szałwii zmniejszają się przekrwienie (zaczerwienienie) błon śluzowych iskóry oraz mikrokrwawienia z nadmiernie rozszerzonych lub uszkodzonych naczyń włosowatych.Jednocześnie pod wpływem garbników, kwasów wielofenolowych oraz niektórychskładników olejku eterycznego, zwłaszcza cyneolu i tujonu, ginie wiele szczepów drobnoustrojówchorobotwórczych lub zostaje zahamowany ich wzrost.W przewodzie pokarmowym wyciągi z szałwii hamują intensywny wzrost saprofitycznejflory bakteryjnej, przeciwdziałają nadmiernej fermentacji i bolesnym wzdęciom spowodowanymstanem skurczowym w jelitach i gromadzeniem się gazów. Mają też słabe działanie żółciopędne.Przetwory z szałwii wykazują działanie estrogenne, pobudzające miesiączkowanie wprzypadkach, gdy było ono zbyt skąpe.Przetwory z szałwii, a zwłaszcza wyciągi alkoholowe, jak nalewka lub wyciąg płynny, silniehamują wydzielanie potu. Po podaniu nalewki z liści szałwii działanie hamujące występujedość szybko, osiąga swój szczyt po 2-3 godz. i może utrzymać się kilka dni. Jednak ani nalewka,ani wyciąg płynny z liści szałwii nie są dostępne w naszych aptekach. Przetwory te hamująnadmierną laktację u karmiących matek lub samoistny wyciek mleka.Obserwuje się również słabe działanie przeciwcukrzycowe wyciągów z szałwii, zależne odnie znanego dotąd związku rozpuszczalnego w wodzie.

Działania niepożądane. Duże dawki wyciągów z szałwii, podawane przez dłuższy okres,mogą powodować nudności, wymioty, otępienie i kurcze kloniczne ze względu na obecność tujonuw olejku eterycznym.

Zastosowanie. Wewnętrznie stosuje się wyciągi z szałwii w stanach zapalnych błon śluzowychprzewodu pokarmowego z jednoczesnym znacznym przekrwieniem, a nawet mikrokrwawieniamiwskutek uszkodzenia włosowatych naczyń krwionośnych w ścianie jelit. Zalecasię je także w nadmiernej fermentacji jelitowej i towarzyszących bólach brzucha, wzdęciach,biegunkach i nudnościach oraz osłabieniu perystaltyki spowodowanym skurczem jelit. Liśćszałwii jest składnikiem mieszanki ziołowej Tannosan (Herbapol), podawanej w stanach zapalnychprzewodu pokarmowego i biegunkach. Ponadto wchodzi w skład granulatu ziołowegoGastrogran (Herbapol), stosowanego w nieżytach przewodu pokarmowego oraz wrzodzie trawiennymżołądka i dwunastnicy. Wyciąg płynny z szałwii jest składnikiem płynu Herbogastrin(Herbapol), zalecanego w niedokwaśności oraz nieżycie żołądka i jelit.Wodne wyciągi z liści szałwii podaje się wewnętrznie w nieżytach jamy ustnej, gardła ioskrzeli oraz w kaszlu i utrudnionym odkrztuszaniu. Najlepsze wyniki osiąga się w połączeniuz innymi surowcami zielarskimi, jak w mieszankach ziołowych Pektosan i Neopektosan, produkowanychprzez Herbapol.Pomocniczo stosuje się liście szałwii w stanach przedcukrzycowych i w początkowych objawachcukrzycy, ale ze względu na słabe działanie, wyłącznie w mieszankach z innymi, podobniedziałającymi surowcami roślinnymi, jak w mieszance ziołowej Diabetosan (Herbapol).Alkoholowe wyciągi z szałwii stosuje się z dobrym skutkiem w nadmiernej potliwości,głównie w gruźlicy, zbyt wielkiej pobudliwości nerwowej, nadczynności tarczycy oraz w niektórychzatruciach. Zaleca się też jako leki pobudzające zbyt skąpe miesiączkowanie oraz wnadmiernej laktacji u karmiących matek. Bardzo często wyciągów wodnych z szałwii używa się zewnętrznie do płukania w stanachzapalnych jamy ustnej, dziąseł i gardła. Stosuje się je również w dolegliwościach skórnych, jakuszkodzenia naskórka, swędzące wypryski, stłuczenia, lekkie oparzenia, żylaki nóg, podudzi iodbytu, drobne skaleczenia i czyraki. Liść szałwii wchodzi w skład mieszanki ziołowej Septosan(Herbapol), zalecanej do płukania jamy ustnej i gardła.Wyciągi wodne z szałwii stosuje się ponadto w postaci płukanek, przymoczek, przemywań,tamponów, irygacji lub kąpieli w stanach nieżytowych, zapaleniu i świądzie sromu oraz nieznacznychupławach. Liść szałwii jest składnikiem mieszanki Vagosan (Herbapol) używanej do irygacji, tamponów i przemywań w stanach zapalnychpochwy.Liść szałwii wchodzi też w skład proszku i tytoniu przeciwastmatycznego Astmosan (Herbapol)oraz papierosów Neoastmosan (Herbapol) używanych w stanach duszności spowodowanychskurczem oskrzeli i w dychawicy oskrzelowej u osób starszych.Destylowany z liści i ziela szałwii olejek eteryczny - Oleum Salviae, jest składnikiem pastyFitolizyna (Herbapol), stosowanej pomocniczo w kamicy moczowej.

Przetwory. Napar szałwiowy: 1-2 łyżeczki liści zalać 1/2 szklanki wody wrzącej i naparzaćpod przykryciem 10 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić 1-3 razy dziennie po 1/3-1/2szklanki przed jedzeniem w nieżycie żołądka i jelit, biegunce, wzdęciach, nadmiernej laktacji ukarmiących matek. Dla pobudzenia apetytu zaleca się 1-2 łyżki naparu 2-3 razy dziennie na 30min przed posiłkiem.Ten sam napar stosuje się zewnętrznie do płukania jamy ustnej i gardła, przymoczek na skórę,obmywania zewnętrznych narządów płciowych, tamponów dopochwowych oraz irygacji.Korzystne jest dodanie 10-20 kropli Azulanu lub Azucalenu na 1/4 szklanki naparu używanegozewnętrznie. Do irygacji można napar rozcieńczyć równą ilością wody.Wyciąg płynny szałwiowy: 200 g świeżych liści zmiksować z 220 ml etanolu 50-procentowego. Odstawić na 30 min i przecedzić do butelek. Przyjmować 30-50 kropli w kieliszkuwody 2-4 razy dziennie jako przeciwpotny, pobudzający trawienie i hamujący laktację.Stosować 1/2 łyżeczki na 1/4 szklanki wody do płukania jamy ustnej i gardła.Nalewka szałwiowa: 25 g wysuszonych i rozdrobnionych liści zalać 130 ml alkoholu 70-procentowego i macerować 14 dni, często wstrząsając. Przecedzić, wycisnąć wytrawione liście,połączone płyny przechowywać w lodówce. Pić po 1/2 łyżeczki w 1/4 szklanki wody jako lekhamujący laktację i przeciwpotny. Zewnętrznie służy do płukania jamy ustnej i gardła oraz doprzymoczek.Płukanka szałwiowa: łyżeczka wyciągu płynnego szałwiowego w 1/4 szklanki wody albo1/4 szklanki naparu szałwiowego z łyżeczką Azulanu i 1 g boraksu do płukania jamy ustnej igardła w pleśniawkach, anginie i stanach ropnych.Nasiadówka szałwiowa: zmieszać 50 g liści lub ziela szałwii oraz po 25 g ziela krwawnika ikwiatu nagietka. Całość zalać 2-3 l wody wrzącej. Nakryć i odstawić na 15 min. Przecedzić domiski. Po ostudzeniu do 36° stosować do nasiadówki przez 15 min w żylakach odbytu, świądziei zapaleniu zewnętrznych narządów płciowych, bólach kurczowych pęcherza moczowegoi kłykcinach kończystych.Kąpiel szałwiowa: 100 g ziela szałwii zmieszać z 25 g liści babki oraz po 25 g kwiatów rumiankui kwiatów lipy. Całość zalać 3-4 l wody wrzącej i odstawić pod przykryciem na 15min. Przecedzić do wanny wypełnionej do 1/3 objętości wodą o temp. 37°C. Pozostałe ziołaumieścić w płóciennym woreczku i zanurzyć w wannie. Czas kąpieli 15-20 min. Następnieowinąć mokre ciało prześcieradłem kąpielowym i odpoczywać 30-60 min. Stosować w różnychschorzeniach skórnych, jak pokrzywka, świąd skóry, odleżyny, odmrożenia, nadmiernepocenie, miejscowe podrażnienie i zapalenie skóry oraz wysypki alergiczne.

Podobne prace

Do góry