Ocena brak

SYSTEMOWE UJĘCIE MIASTA. TRUDNOŚCI SYSTEMOWEJ ANALIZY MIASTA

Autor /Alwin Dodano /19.09.2011

Pojawiło się już na przełomie XVIII i XIX w. (Kant, Scheling, Hegel). W socjologii miasta pojawiło się w nurcie neoekologicznym , a zwłaszcza u O. D. Duncana w jego koncepcji ekosystemu. Ujęcie systemowe stosowali również: Mc Louhgin, Milsum, Sharpe i inni. Z polskich badaczy: B. Jałowiecki i W.Misiak. Systemowe ujęcie miasta widoczne jest również u ekonomistów i geografów. Nowy paradygmat nauki XX w.

3 warstwy ujęcia systemowego:

1. Poglądy na naturę rzeczywistości znajdującą wyraz w formułowaniu ogólnych własności systemów,

2. Metodologię jej badania,

3. Sposoby oddziaływania na tę rzeczywistość.

Ujęcie systemowe proponuje:

1. Całość to ani nie suma części, ani "coś więcej", bo "coś więcej" to tylko sposób powiązania elementów właściwy dla owej całości, to znaczy decydujący o jej istnieniu, o tym, że jest to właśnie całość.

2. Opis elementów danego obiektu nie ma charakteru samoistnego, lecz musi uwzględniać jego miejsce w większej całości.

3. Ogólna teoria systemów stara się formułować pewne własności ogólne systemów, tzn. powszechne i niezależne od poszczególnych dziedzin badanej rzeczywistości. Odnosi się bowiem do formy, a nie do treści zjawisk.

4. Badanie systemu łączy się z badaniem warunków, w jakich system ten istnieje i funkcjonuje w określonych ramach przestrzennych i czasowych.

5. Źródło przekształceń systemu tkwi wewnątrz niego (autodynamika i samoorganizacja).

6. Pewne cechy całości wynikają z cech poszczególnych części oraz części wynikają z cech całości.

7. Pewne systemy są ukierunkowane na cel, a zatem wyjaśnienia przyczynowe (zwłaszcza genetyczne), są niewystarczające, potrzebne są także wyjaśnienia funkcjonalne i teologiczne.

TRUDNOŚCI SYSTEMOWEJ ANALIZY MIASTA: Miasto można określić jako realny, otwarty, terytorialny system społeczny lub społeczno - przestrzenny, czyli jako pewną podklasę systemów społecznych. To taki system społeczny, w którym występuje silne zagęszczenie ludności nierolniczej, powiązanej z ze swoim przestrzenno - materialnym środowiskiem.

Miasto jest systemem realnym w odróżnieniu do systemów idealnych.

Z. Chojnicki - miasto - obiekt materialny złożony z innych obiektów, stanowiących jego składniki, które są tak powiązane ze sobą, że tworzą całość wyodrębniającą się z otoczenia.

Charakterystyka systemu obejmuje określenie 3 jego aspektów: składu, otoczenia i struktury.

1. Skład - Problem wyodrębnienia rozpatrywany na 4 płaszczyznach:

- przestrzenno materialnej - tu utrudnia to rozbudowa stref przejściowych i podmiejskich o intensywnej zabudowie jednorodzinnej, w której występuje podobna infrastruktura techniczna jak na obszarach centralnych, nie wyraźna granica.

-organizacyjnej - tu istniejące granice administracyjne nie pokrywają się z obszarami zwartej zabudowy, oraz życie społeczne w mieście (produkcja, konsumpcja, wymiana, kultura) toczy się z udziałem ludzi z poza granic administracyjnych.

- kulturowej - jeszcze trudniejsze jest wyodrębnienie wzorów i wartości jakie są specyficzne dla mieszkańców danego miasta i odróżniają je od otaczających wsi czy innych miast, ekspansja miasta powoduje włączenie okolicznych wsi, stają się one dzielnicami danego miasta.

- świadomościowej - tu problem dotyczy zwłaszcza miast nowych lub szybko rosnących, bo napływająca ludność stopniowo asymiluje się i integruje z ludnością miejską.

2. Otoczenie - systemu miejskiego to zbiór systemów terytorialnych tego samego rzędu (rodzaju), jak np. inne miasta, inne wsie, gminy, lub też większe systemy terytorialne, którego dane miasto jest częścią jak np. województwo, region, kraj, świat. Otoczenie systemu może być podobne lub rożnorodne. Najbardziej podobne systemy to inne miasta podobnej wielkości, funkcji, położenia. Należą do systemów tego samego rzędu. Z punktu widzenia otoczenia systemu społecznego miasta można by wyróżnić:

1) inne podobne obiekty (systemy) , których nie jest ono częścią, a z którymi dane miasto łączą pewne relacje np. inne pobliskie miasta.

2) Inne systemy terytorialne, których dane miasto nie jest częścią np. inne regiony, województwa.

3) Inne podobne systemy terytorialne, których dane miasto jest częścią, elementem, składnikiem (subsystemem).

Biorąc pod uwagę wymiary i stopnie owego podobieństwa, można by wyróżnić dwie grupy podobnych do określenia miasta systemów, które dają się ująć w pewne ciągi stopnia podobieństwa , jak poniżej:

I.

1) podobne miejsca, tj. o podobnej wielkości, położeniu, funkcjach, strukturze.

2) wszelkie miasta.

3) wszelkie społeczne systemy terytorialne.

II.

a) region, w którym leży dane miasto.

b) kraj, w którym położone jest dane miasto.

c) grupa krajów np. o określonym poziomie rozwoju ekonomicznego i techniczno - cywilizacyjnego.

d) świat.

Kombinacja tych 2 kryteriów daje różne hipotetyczne ciągi podobieństwa Np.

1a, 1b, 1c, 2a, 2b,itd., lub też 1a, 2a, 3a, 1b, 2b, 3b, itd.

Owe ciągi podobieństwa zależą od zjawisk jakie bierzemy na warsztat analizy.

Oprócz wyodrębnienia w przestrzeni istotne jest też wyodrębnienie w czasie.

3. Problemy struktury: najistotniejsze i najtrudniejsze - "całość to coś więcej niż suma części", bo to "coś więcej" to relacje pomiędzy elementami całości. Problem między elementami systemu miejskiego najpełniej zanalizował M. Castells - określił i uzasadnił empirycznie hierarchię poszczególnych elementów, przypisując dominującą rolę "instancji" ekonomicznej, czego implikacją jest dominacja produkcji i reprodukcji siły roboczej (konsumpcji) oraz autonomiczną rolę zarządzania i symboliki. Istotnym problemem jest tu kwestia źródeł jego stałości i zmienności (czynniki egzogenne, pochodzące z szerszych systemów, ruchliwość ludności, wzrost potrzeb mieszkańców itp.).

Istotny przy analizie struktury systemu jest także cel systemu miejskiego.

Bardzo istotny problem powstaje przy wyjaśnianiu pewnych właściwości części poprzez właściwości całości, których są one częściami lub właściwości całości poprzez cechy ich części (podsystemy). Wtedy powstają

PARADOKSY SYSTEMOWEJ ANALIZY MIASTA:

-Paradoks hierarchiczności - polega na tym, że rozwiązanie zadania opisu dowolnego systemu jest możliwe tylko pod warunkiem rozwiązania zadania opisu danego systemu jako elementu systemu szerszego. Z kolei rozwiązanie zadania opisu danego systemu jako elementu systemu szerszego możliwe jest tylko pod warunkiem rozwiązania zadania opisu danego systemu.  

Paradoks całościowości - polega na tym, że rozwiązania zadania opisu danego systemu jako pewnej całości możliwe jest tylko wtedy gdy istnieje rozwiązanie zadania rozbicia danego systemu na takie części, które mają całościowe własności badanego systemu, a rozwiązanie zadania takiego rozbicia na części możliwe jest tylko wtedy, gdy istnieje rozwiązanie zadania opisu danego systemu jako pewnej całości.

Podobne prace

Do góry