Ocena brak

Systematyka prawa

Autor /Liliana Dodano /26.03.2011

 

Prawo nie stanowi bezładnego nagromadzenia norm prawnych, lecz jest zbiorem ułożonych wg z góry przyjętych kryteriów, ma więc charakter systemu.

Systemem prawa nazywamy całokształt obowiązujących w państwie przepisów, z uwzględnieniem ich podziału na gałęzie, oraz zespół zasadniczych idei przewodnich, na których opiera się ustrój państwa, a także podstawowe idee prawne.

Prawo dzieli się na szereg działów zwanych gałęziami. Podstawę podziału prawa na gałęzie stanowi rodzaj regulowanych stosunków społecznych. O przynależności przepisów do takiej lub innej gałęzi prawa decyduje charakter stosunku społecznego, którego przepis dotyczy.

W ramach poszczególnych gałęzi prawa wyróżnia się instytucje prawne, czyli węższe zespoły norm odnoszących się do pewnego zagadnienia. Instytucja prawna nie odpowiada swą treścią potocznemu znaczeniu tej nazwy.

Rodzaje prawa:

  1. Prawo publiczne – prawo, które ma na uwadze interes państwa; to normy prawne regulujące stosunki miedzy państwa i obywatelami oraz między organami państwowymi; to wszystkie przepisy odnoszące się do takich stosunków, w których jedna strona ma jakieś uprawnienia władcze wobec drugiej; to normy, których naruszenie powoduje automatyczną interwencję państwa;

Prawo prywatne – prawo, które ma na uwadze interes jednostki; to normy dotyczące stosunków miedzy obywatelami; to prawa odnoszące się do stosunków równorzędnych podmiotów, to normy, których naruszenie powoduje ściąganie ze strony państwa dopiero na wniosek zainteresowanego obywatela.

  1. Prawo materialne – należą tu normy, które ustanawiają merytoryczne obowiązki i prawa, regulują zachowanie się ludzi i różnych instytucji w społeczeństwie; mają charakter pierwotny

Prawo formalne – tworzą te normy, które odnoszą się do organizacji aparatu dbającego o przestrzeganie prawa materialnego oraz do trybu dochodzenia praw i egzekwowania obowiązków wyznaczonych przez prawo materialne; maja charakter wtórny.

  1. Prawo międzynarodowe – zespół norm regulujących stosunki wzajemne między państwami, organizacjami międzynarodowymi i niektórymi innymi podmiotami. Normy prawa międzynarodowego wypływają z dwóch źródeł, którymi są umowy i zwyczaje międzynarodowe. Wśród umów odróżnia się umowy dwustronne i wielostronne (np. Karta Narodów Zjednoczonych). Na straży jego norm nie stoi przymus bezpośredni. Sankcje mają różnorodny charakter – organizacyjny, ekonomiczny, są stosowane zespołowe i indywidualnie, zorganizowane i niezorganizowane. Środki przymusu mogą być stosowane przeciwko państwu używającemu siły lub posługującemu się groźbą jej użycia, popełniającemu przestępstwa lub zbrodnie międzynarodowe.

Prawo wewnętrzne – na straży norm stoi przymus bezpośredni stosowany przez specjalny aparat.

Podział prawa na gałęzie:

  1. Prawo konstytucyjne – zespół norm, regulujący podstawowe urządzenia ustroju państwa. Uregulowane są w szczególności główne zasady ustrojowe, struktura i kompetencje aparatu państwowego oraz najważniejszych organów państwowych, podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywateli oraz zasady wyboru do organów przedstawicielskich. Jest podstawową gałęzią prawa i obejmuje swoim działaniem całokształt stosunków w państwie.

  2. Prawo administracyjne – zespół norm regulujących strukturę organów administracyjnych oraz stosunki prawne powstające w toku władczej działalności tych organów. Odnosi się do działalności organów administracji państwowej, od rządu do organów terenowych, oraz organów samorządu terytorialnego. Zarządzają one dziedzinami życia w państwie, zarówno w skali całego kraju, jak i w skali gminy, z tym, że szczegółowość zarządzania jest nader zróżnicowana. Na prawo administracyjne składają się zarówno przepis ogólne, jak i ogromna ilość przepisów szczegółowych; nie jest skodyfikowane. Jego źródłami są liczne ustawy i inne akty normatywne.

  3. Rawo finansowe – zespół norm regulujących gromadzenie środków pieniężnych przez państwo oraz ich rozdział i wydatkowanie, a także określających strukturę oraz tryb działania organów i instytucji finansowych. Jest ściśle związane z prawem administracyjnym. Dawniej było traktowane jako jego cześć, nosząc nazwę prawa skarbowego. Prawu finansowemu podlega tylko ta sfera działalności organów i instytucji finansowych, w której dysonują one uprawnieniami władczymi. Prawo finansowe graniczy z prawem cywilnym.

  4. Prawo cywilne – zespół norm regulujących stosunki majątkowe i niektóre stosunki osobiste pomiędzy równorzędnymi – w danej sprawie – przedmiotami prawa; ma charakter majątkowy.

  5. Prawo rodzinne – zespół norm regulujących osobiste i majątkowe stosunki miedzy małżonkami, krewnymi oraz stosunki wynikające z przysposobienia, opieki i kurateli.

  6. Prawo pracy – zespół norm regulujących stosunki między pracodawcą a pracownikami na tle świadczonej pracy.

  7. Prawo karne – zespół norm mówiących jakie czyny są przestępstwami, ustalających kary za te przestępstwa oraz określających ogólne zasady odpowiedzialności karnej. Prawo karne jest jednym z najmocniejszych środków, za pomocą których państwo ochrania istniejący porządek.

  8. Prawo procesowe – nie jest jednolitym zespołem norm. Wyodrębnia się w nim:

    1. Prawo cywilne procesowe – to zespół norm regulujących tryb rozstrzygania spraw cywilnych przez sądy i niektóre inne organy oraz właściwość tych organów. Normuje postępowanie sądów w sprawach cywilnych oraz postępowanie osób występujących przed sądami (powód, pozwany, świadek).

    2. Prawo karne procesowe – to zespół norm regulujących tryb prowadzenia i rozstrzygania spraw karnych przez organy wymiaru sprawiedliwości. Odnoszą się do prokuratury i sądów oraz do osób występujących przed tymi organami (oskarżony, obrońca, świadek).

Podobne prace

Do góry