Ocena brak

SYNESTETYCY - SYNESTEZJA SILNA I SŁABA

Autor /Chuck Dodano /04.07.2011

Występowanie skojarzeń miedzymodalnych u wszystkich ludzi zdaje się stanowić naturalną podstawę do zaistnienia synestezji w ludzkim umyśle. Interesujące jest, że zarówno wśród osób z synestezją, jak i powszechnie u wszystkich, występują identyczne skojarzenia międzymodalne, takie jak np. kojarzenie wysokich czy też głośnych dźwięków muzycznych i dźwięków mowy z jasnymi kolorami a niskich i cichych dźwięków – z ciemnymi barwami (L.L.Cuddy i H.Rösing , 1993; S.Day, 1996; T.I.Hubbard: 1996; L.E.Marks: 1975, 1989, 1999; L.E.Marks, R.J.Hammeal i M.H.Bornstein: 1987; R.D.Melara i L.E.Marks: 1990a, 1990b; D.J.Pozella i D.Biers, 1987; D.J.Pozella i J.L.Hassen, 1997; D.J.Pozella i A.Kuna, 1981; A.P.Scholes, 1978; A.Wellek, 1954; F.W.Wicker i C.K.Holahan, 1978), albo ciemnych kolorów z intensywnymi zapachami (D.A.Zellner i M.A.Kautz, 1990; A.N.Gilbert i in., 1996; S.E.Kemph i A.N.Gilbert, 1997) czy też negatywnymi emocjami (R.B.Hupka, Z.Zaleski i in., 1997).

W tej perspektywie synestezja byłaby widziana jako kraniec kontinuum w ciągłości międzyzmysłowych asocjacji. Różnice ilościowe (intensywność, wyrazistość, częstość) i jakościowe (dowolność, automatyczność, abstrakcyjność) stanowiłyby o specyfice doznań międzymodalnych. Jeżeli w ewolucji synestezja jest pierwotną cechą umysłu, skojarzenia międzyzmysłowe należałoby rozpatrywać jako rozwiniętą i uniezależnioną (tzn. nie automatyczną i mimowolną, ale świadomą i dowolną), wyższą formę synestezji.

Marks (L.E.Marks, 1999, G.Martino i L.E.Marks, 2001) zaproponował istnienie dwóch form synestezji: słabej i silnej, które stanowią dwa bieguny w kontinuum jednego zjawiska. Obie formy podlegają tym samym podstawowym mechanizmom percepcyjnego kodowania w systemie nerwowym oraz międzymodalnego przetwarzania informacji. Rozwój percepcji i języka włącza przetwarzanie informacji na wyższym, semantycznym poziomie, odzwierciedlającym postsensoryczne (bazujące na znaczeniu bodźca) mechanizmy u dorosłych.

Silna synestezja wyraża percepcyjne cechy różnomodalnych bodźców, podczas gdy słaba synestezja bazuje na międzymodalnym języku metaforycznym, skojarzeniach międzyzmysłowych i selektywnej uwadze.

Synestezja silna bazuje na związku pomiędzy psychofizycznymi jakościami zmysłowymi: częstotliwością, intensywnością i czasem trwania dźwięku; rozmiarem, kształtem i spektrum fali świetlnej obiektu wzrokowego; czy chemiczną kompozycją smaku. Akustyczne cechy bodźca dźwiękowego, na przykład częstotliwość (wysokość) i intensywność (głośność), korespondują we wtórnym wrażeniu synestezyjnym z właściwościami wzrokowymi – kształtem, rozmiarem i kolorem, na niskim sensorycznym poziomie systemu nerwowego, na podstawie podobnej zasady nerwowego kodowania fizycznych cech informacji w różnych systemach zmysłowych. W mechanizmach zmysłowego kodowania wymiarom intensywności światła jak i dźwięku odpowiadają w systemie nerwowym czasowe charakterystyki aktywności neuronów w postaci częstotliwości impulsów nerwowych. Mechanizm neuronalnego kodowania wyjaśnia powszechność i automatyczność międzymodalnych skojarzeń (L.E.Marks, 1975, F.W.Wicker i C.K.Holahan 1978, L.E.Marks, R.J.Hammeal i M.H.Bornstein, 1987, R.D.Melara: 1989a, 1989b; R.D.Melara i L.E.Marks: 1990a, 1990b).

Kojarzenie jasności światła z głośnością dźwięku prezentowane jest bardzo wcześnie w rozwoju, już u trzytygodniowych niemowląt (D.Lewkowicz i G.Turkewitz, 1980). W okresie niemowlęcym i we wczesnym dzieciństwie zmysłowe różnicowanie występuje w znacznie niższym stopniu niż w dorosłości a procesy percepcyjne charakteryzują się stopniowym rozwojem specyficzności modalnej w pierwszych tygodniach życia (D.Lewkowicz, 2000; L.E.Bahrick, 2001). W koncepcji synestezji niemowlęcej D.Maurer (1993) synestezja charakteryzuje wczesne stadia rozwoju modalności zmysłowych u wszystkich ludzi. Synestezja stanowi pierwotną ontogenetycznie i filogenetycznie zdolność tworzenia wielomodalnych skojarzeń na niższym, percepcyjnym poziomie przetwarzania informacji.

W synestezji słabej pośrednictwo językowe, wpływy doświadczenia i kultury (L.E.Marks i in. 1987), czy efekty treningu - uczenia się (R.J.Stevenson, R.A.Boakes i J.Prescott, 1998), modyfikują międzymodalne skojarzenia, rozszerzając repertuar możliwych połączeń między poszczególnymi wymiarami zmysłów. Asocjacje podlegają wtórnym rozwojowo procesom umysłowej integracji zmysłów na wysokim poziomie semantycznym.

Podobne prace

Do góry